DEZE MOBIEL HEEFT ALS THEMA SEKSUALITEIT. EERLIJK GEZEGD HEB IK
ME BIJ HET HOREN VAN HET THEMA DE VRAAG GESTELD: DAAR KAN IK IN EEN
JURIDISCHE RUBRIEK TOCH NIETS MEE? IK DENK DAT IK HET ONDERWERP HET
LIEFST AAN ANDEREN HAD OVERGELATEN. HET IS BEST EEN LASTIG THEMA,
ZEKER ALS HET MINDERJARIGEN, JONGEREN, BETREFT. TOCH WIL IK ME ER
NIET ZO MAKKELIJK VAN AF MAKEN. HET IS NAAR MIJN MENING BELANGRIJK
HET ONDERWERP VOOR JONGEREN BESPREEKBAAR TE MAKEN. DUS HEB IK MAAR
GEDAAN WAT ELKE JURIST DOET ALS HIJ (OF ZIJ) HET EVEN NIET MEER WEET:
PRECIES, HET WETBOEK ER OP NA LEZEN. WANT WAT ZEGT DE WET EIGENLIJK
OVER SEKSUALITEIT ALS HET OM MINDERJARIGEN GAAT?
Het meest in het oog springende voorbeeld is naar mijn idee de leeftijd.
Op welke leeftijd is het toegestaan gemeenschap1 te hebben? Dit is
geregeld in het wetboek van strafrecht in de artikelen 244 en 245
onder de titel ‘misdrijven tegen de zeden’. Zoals de titel
al aangeeft is het dus een misdrijf om gemeenschap te hebben met een
‘persoon’, zoals de wet dat noemt, beneden een bepaalde
leeftijd. Hier is bedoeld dat het voor een volwassene dus strafbaar
is om gemeenschap te hebben met iemand beneden een bepaalde leeftijd,
maar ook dat het voor iemand zelf beneden die leeftijdsgrens strafbaar
is om gemeenschap te hebben (dus met leeftijdsgenootjes). In de rechtspraak
is echter bepaald dat het in principe strafbaar is om beneden de 16
jaar met leeftijdsgenootjes gemeenschap te hebben, maar dat het niet
altijd als een ontuchtige handeling wordt aangemerkt2. De wetgever
trekt de grens bij 16 jaar. Het is dus strafbaar gemeenschap te hebben
met iemand beneden de 16 jaar. Of hij of zij het nu gewild heeft of
niet. Nu wordt er onderscheid gemaakt tussen personen beneden de 12
en personen tussen de 12 en 16 jaar. Het is beide strafbaar, echter
vervolging van degene die gemeenschap heeft met een persoon tussen
de 12 en 16 jaar vindt alleen plaats als hierover een klacht is ingediend
(het is een zogenaamd klachtdelict3 ).
Tot het indienen van een klacht is bevoegd, het slachtoffer, de met
het gezag belaste ouder4 en de Raad voor de Kinderbescherming. De
klacht kan worden ingediend tot het misdrijf is verjaard, dat wil
zeggen 12 jaar na het bereiken van de meerderjarigheid van het slachtoffer.
Seksuele handelingen tussen (onder andere) ouders en hun eigen kind,
stief- of pleegkind zijn zelfs strafbaar als de jongere jonger is
dan 18 jaar (dus in plaats van 16 jaar) en kunnen zonder klacht worden
vervolgd. De wetgever acht dit ook zwaarder omdat het een gezagsverhouding/vertrouwensrelatie
betreft. Voor de goede orde: de leeftijdsgrens van 16 jaar geldt dus
ook voor jongeren onderling. Jongeren beneden de 16 jaar mogen dus
op grond van de wet geen gemeenschap met elkaar hebben (al gaat de
rechter er niet altijd van uit, getuige het hier voorgaande, dat de
gemeenschap ook als ontuchtig is aan te merken). Ook hier geldt echter
dat vervolging alleen kan plaatsvinden als er een klacht is ingediend
indien het gaat om gemeenschap tussen twee personen beneden de 16
jaar.
De wet beschrijft dus eigenlijk wanneer een persoon géén
gemeenschap mag hebben. Vandaar ook dat het in het wetboek van strafrecht
staat, de zedelijkheidswetgeving. Er staat dus nergens in de wet wanneer
het wél mag. Echter omdat de leeftijdsgrens bij 16 jaar wordt
gesteld, vloeit daaruit voort dat het vanaf 16 jaar wel mag. Tenminste,
vanaf dat moment is het niet meer strafbaar.
Want, ook al stelt de wet in beginsel gemeenschap vanaf deze leeftijd
niet meer strafbaar5 , de meningen over dit onderwerp kunnen natuurlijk
nogal uiteen lopen. In de politiek zijn er begin jaren ’90 de
nodige discussies geweest over het al dan niet verlagen van de leeftijdsgrens.
De bepaling dat vervolging alleen op grond van een klacht plaatsvindt
indien het personen tussen de 12 en 16 jaar betreft, is dan ook een
politiek compromis geweest6 . Voorgesteld was om seksuele contacten
met kinderen vanaf 12 jaar toe te staan, mits deze contacten plaatsvinden
met instemming van het kind. Velen vreesden echter, en naar mijn mening
terecht, dat hiermee kinderen tussen de 12 en 16 jaar onvoldoende
beschermd zouden kunnen worden tegen het overwicht van volwassenen.
Verder is er, zoals je zou verwachten, in de wet eigenlijk niets
te vinden over seksualiteit (behalve de hier verder onbesproken gelaten
strafrechtsbepalingen over seksuele handelingen tegen de wil van de
minderjarige). Alhoewel er toch een aanknopingspunt is als het gaat
om anticonceptie. Ik kan mij voorstellen dat het voor ouders (pleegouders)
belangrijk is te weten of hun (pleeg)dochter zonder toestemming de
pil kan gaan gebruiken. Eerst moet pilgebruik ‘juridisch vertaald’
worden. Op basis van de wet valt pilgebruik onder medische behandeling7.
Meiden van 16 jaar of ouder kunnen zelfstandig, dat wil zeggen zonder
toestemming van de met gezag belaste ouder(s), een geneeskundige behandelovereenkomst
aangaan, dus ook de pil gaan gebruiken. Beneden de 12 jaar is sowieso
toestemming van de met gezag belaste ouder nodig. Voor 12 tot 16 jaar
geldt dat zij een geneeskundige behandelovereenkomst kunnen sluiten
zonder toestemming van hun met gezag belaste ouder(s) of voogd als
deze behandeling kennelijk nodig is om ernstig nadeel voor de gezondheid
te voorkomen of als de minderjarige de behandeling weloverwogen blijft
wensen. Van dit laatste kan sprake zijn als het gaat om pilgebruik.
Het is dus ter beoordeling van de arts om vast te stellen wanneer
er sprake is van weloverwogen wensen. Het lijkt mij dat door de arts
hogere eisen zullen worden gesteld aan de ‘weloverwogenheid’
van de minderjarige van 12 jaar dan van een minderjarige van 15 jaar
die spoedig 16 jaar wordt (en dan dus zonder toestemming kan besluiten
de pil te gaan gebruiken).
Seks en de wet, het lijkt een rare combinatie. Als het gaat om normen
en waarden, en dat is wat deze twee met elkaar gemeen kunnen hebben,
is het altijd lastig hierover bij wet iets vast te leggen. De wet,
zo werkt dat in een democratie, is dus een soort algemene deler waar
de één zich in kan vinden en een ander helemaal niet.
Voetnoten
1 Ik behandel hier gemeenschap, echter de wetgever stelt strafbaar
het binnendringen van het lichaam. Dit kan op allerlei mogelijke manieren
plaatsvinden die ik hier verder buiten beschouwing laat. Waar in dit
artikel het woord gemeenschap wordt gebruikt, kan dus ook gelezen
worden het binnendringen van het lichaam.
2 Let wel: het gaat hier om twee jongeren die samen gemeenschap met
elkaar willen, als het gaat om geweld of dwang bij seksuele handelingen
dat leidt dat altijd tot strafbaarheid.
3 Andere delicten kunnen strafrechtelijk worden vervolgd ongeacht
of er aangifte is gedaan of niet.
4 Indien de klacht is gericht tegen de ouder dan is bevoegd tot het
indienen van de klacht de echtgenoot, een bloedverwant in de rechte
linie of, bij het ontbreken van al die personen, een broer of een
zuster.
5 Gemeenschap met minderjarigen vanaf 16 jaar uit vrije wil gaat het
dan om, geweld of dwang bij seksuele handelingen leidt altijd tot
strafbaarheid.
6 Tijdens de invoering van deze nieuwe bepalingen ontstond in de Engelse
pers verontwaardiging over ons land omdat journalisten begrepen hadden
dat in Nederland de 'age of consent' voor seksuele contacten zou worden
verlaagd van 16 naar 12 jaar. Hoewel de bepalingen wel wat verwarrend
zijn, is deze conclusie onjuist. Als de minderjarige instemt met seksuele
handelingen, maar later toch een klacht indient, of de ouders of de
Raad voor de Kinderbescherming een klacht indienen, dan kan toch vervolging
plaatsvinden.
7 Zie over medische handelingen verder de rubriek 'Hoe zit dat? in
Mobiel nr. 6, 2000, jaargang 27.
