artikel uit Mobiel 4, augustus/september 2003

De rol van pleegouders in de Eigen-Kracht conferenties

door Mieke van Wijk

Namens Mobiel heb ik begin dit jaar een symposium over de Eigen-Kracht en Echt Recht-conferenties bijgewoond, getiteld: ’Van je familie moet je het hebben….nieuwe perspectieven in de jeugdzorg en het jeugdstrafrecht’. Deze dag heb ik mij de vraag gesteld welke rol pleegouders in deze conferenties kunnen vervullen. Al snel werd mij duidelijk dat er voor pleegouders een rol is in de Eigen-Kracht conferentie, in tegenstelling tot de Echt Recht conferentie. Bij eerstgenoemde gaat het namelijk om jeugdzorg en bij de tweede om jeugdstrafrecht. Om deze reden zal ik met name ingaan op de Eigen-Kracht conferentie en de Echt-Recht conferentie alleen kort beschrijven.

In Mobiel is het model van de Eigen-Kracht conferentie al eens uitgelegd (Mobiel nr 1, 2003, zie archief via website, red). Er vindt eerst een verwijzing plaats. Meestal door een hulpverlener die vindt dat er een Eigen-Kracht conferentie moet komen. Deze hulpverlener formuleert de vraag waarover de familie een besluit moet nemen. Vervolgens wordt een Eigen-Kracht coördinator ingeschakeld die het overleg organiseert. In de voorfase wordt bij verschillende personen informatie ingewonnen, bij de familie, maar ook bij de hulpverlener en bij andere mensen die iets kunnen vertellen over het probleem of mogelijke oplossingen. Als de familie voldoende informatie heeft, gaat de familie in overleg. De deskundigen en de Eigen-Kracht coördinator zijn hierbij niet aanwezig. De familie maakt een plan als oplossing voor het probleem. Als dit plan wettelijk is toegestaan en veilig is voor het kind, zal de hulpverlener het plan accepteren en kan het worden uitgevoerd.

De rol van pleegouders

Als er een Eigen-Kracht conferentie plaatsvindt en er is sprake van een pleeggezinplaatsing, dan worden de pleegouders als deskundigen aangemerkt. Dit houdt in dat pleegouders alleen bij de voorfase van het overleg aanwezig zullen zijn om informatie te geven over de geplaatste kinderen. Op het symposium bleek dat Eigen-Kracht conferenties met name plaatsvinden vóórdat pleegouders betrokken zijn. Bijvoorbeeld op het moment dat een uithuisplaatsing overwogen wordt. Met de familie kan dan een overleg georganiseerd worden om te kijken of een uithuisplaatsing nog voorkomen kan worden of dat opvang binnen het familienetwerk kan worden gerealiseerd.

Zorgen

De Eigen-Kracht conferentie wordt nu (nog) niet georganiseerd als er zorgen zijn binnen een pleeggezin. Naar mijn mening kan dit overleg echter ook een belangrijke rol spelen als overplaatsing van een pleegkind naar een ander pleeggezin wordt overwogen. Met name in de situatie waarbij een kind perspectiefbiedend geplaatst is. Doel van de plaatsing is dan immers dat het kind (langdurig) bij pleegouders verblijft. Als zo’n plaatsing op het spel komt te staan, kan er een overleg worden georganiseerd waarbij de zorgen van het pleeggezin centraal staan.

Zoeken binnen netwerk

Een voorbeeld. Rachel woont jarenlang bij pleegouders. Pleegvader wordt plotseling ernstig ziek en wordt in het ziekenhuis opgenomen. Het is onduidelijk hoe de ziekte van pleegvader zich zal ontwikkelen. Pleegmoeder wil graag voor Rachel blijven zorgen, maar dit is zwaar nu pleegvader in het ziekenhuis ligt. Rachel is perspectiefbiedend bij pleegouders geplaatst en zowel Rachel als pleegouders willen graag dat zij bij hen blijft. De voogdij-instelling overweegt echter een overplaatsing. In deze situatie kan een Eigen-Kracht conferentie uitkomst bieden om de mogelijkheden binnen het netwerk van pleegouders te onderzoeken, zodat Rachel toch in de vertrouwde omgeving kan blijven.

Beslisfase

Ingewikkelder is de situatie wanneer er sprake is van een netwerkplaatsing. Pleegouders zijn dan immers zowel familie als ‘deskundigen’. Pleegouders kunnen hierdoor als deskundigen in principe niet bij de beslisfase van het overleg aanwezig zijn. Naar mijn mening telt de familieband echter zwaarder en moeten pleegouders ook bij de beslisfase aanwezig zijn, ongeacht de aard van de plaatsing.

Ruzie

Een voorbeeld. Jeremy woont tijdelijk bij zijn oom en tante. Zijn moeder krijgt ruzie met zijn tante en vindt het nu niet meer goed dat Jeremy bij zijn oom en tante verblijft. Jeremy vindt dit erg ingewikkeld en heeft het gevoel dat hij moet kiezen tussen zijn moeder en oom en tante. Een Eigen-Kracht conferentie kan in deze situatie helpen om een oplossing te vinden voor de verblijfplaats van Jeremy. De oom en tante zijn in deze situatie ‘deskundigen’, maar tevens familie. Gezien de familieband zouden zij naar mijn mening ook mee moeten kunnen beslissen over de verblijfplaats van Jeremy.

Conclusie

De Eigen-Kracht conferentie wordt nog maar weinig in de jeugdzorg toegepast en zelden als er sprake is van een pleeggezinplaatsing. Pleegouders hebben dan ook maar een beperkte rol in dit overleg. Naar mijn mening kan dit overleg echter ook een belangrijke rol spelen bij overplaatsing van een pleegkind. Het is dan ook een goede zaak als dit overleg ook bij beslissingen in geval van een pleeggezinplaatsing wordt georganiseerd.

De Echt-Recht conferentie

De Echt-Recht conferentie is een nieuwe vorm van strafafdoening bij jeugdige daders. Het model is vergelijkbaar met dat van de Eigen-Kracht. Een Echt-Recht coördinator organiseert een overleg als aan een aantal voorwaarden is voldaan. In ieder geval moeten zowel dader als slachtoffer bereid zijn om samen een gesprek aan te gaan. De coördinator wint informatie in bij alle betrokkenen en bekijkt wie kunnen meedenken over een oplossing. Het overleg wordt dan gevormd door de dader, het slachtoffer, familie en betrokkenen zoals buren, de school, de wijkagent enzovoort. Tijdens het overleg wordt besproken wat er is gebeurd, hoe het heeft kunnen gebeuren, welke gevolgen dit heeft gehad en hoe dit in de toekomst voorkomen kan worden. De oplossing van het overleg wordt aan de politie of het Openbaar Ministerie voorgelegd. Die oplossing kan dan door de strafrechter meegewogen worden in een vonnis of leiden tot een schikking.

Positieve resultaten

De Echt-Recht conferenties blijken een dubbel positief effect te hebben, zowel voor de dader als het slachtoffer. De dader krijgt inzicht in wat hij heeft veroorzaakt, waardoor herhaling kan worden voorkomen. Het slachtoffer krijgt inzicht in de persoon van de dader waardoor verwerking van de gebeurtenis gemakkelijker wordt. Bovendien heeft het slachtoffer directe invloed op de wijze waarop de schade hersteld kan worden. In Nederland wordt in verschillende provincies met deze projecten gewerkt en er worden voorzichtig positieve resultaten geboekt. Gezien de positieve resultaten in het buitenland, zijn deze projecten zeker de moeite waard om door te zetten!