Pleegzorgwerker Emily, al 20 jaar in het vak en pleegmoeder Michelle,
enkele jaren na een 'mislukte' pleegzorgplaatsing, ontmoeten elkaar
in dit artikel. Emily kijkt in haar praktijk terug op een aantal plaatsingen
die zij heel anders zag verlopen dan zij bij plaatsing had verwacht.
Uit die ervaringen heeft ze geleerd dat niet al het gedrag van kinderen
van te voren te voorspellen is, laat staan de reactie van pleegouders
daarop, hoe goed die er van te voren ook over hebben nagedacht. Michelle
merkt, als ze haar dagboek van drie jaar geleden over de eerste plaatsing
weer leest, hoe erg de feiten en emoties toen voor haar waren. Ze
vond zichzelf een waardeloze pleegmoeder. "Ben ik als pleegmoeder
mislukt?" en "Hoe zit het met schuld?" Twee ervaringsdeskundigen
praten met elkaar, ieder vanuit hun eigen rol ten opzichte van het
pleegkind.
Emily: "Ik ben nu 20 jaar werkzaam in de pleegzorg.
In die periode heb ik een aantal malen een gezin moeten begeleiden
dat de opvang van een pleegkind niet meer aankon. Ik vind dat één
van de moeilijkste klussen van mijn werk. Ik kan me heel onmachtig
voelen als ik het uit de hand zie lopen tussen pleegouders en pleegkind.
Kinderen kunnen in hun gedrag laten zien dat het zo niet langer gaat
met hen in dit pleeggezin. Het is ongelofelijk wat ze uit de kast
kunnen halen om zich onmogelijk te maken bij hun pleegouders".
Michelle: "Speciaal voor Mobiel ga ik terug
naar de tijd dat een crisisplaatsing in ons gezin na ruim vijf maanden
uitmondde in een crisisuithuisplaatsing, omdat het echt niet meer
ging. Ik was 33 jaar, moeder van twee kleutertjes en pleegmoeder van
een driejarig meisje. Na vijf maanden pleegmoederschap had ik haar
helaas niets meer te bieden. Ik moest haar laten gaan. Dat vond ik
zo moeilijk: dat ik met mijn 33 jaar een meisje van drie jaar niets
te bieden had. Ik heb nog maandenlang geworsteld met de schuldvraag.
Ik wilde er niet aan dat ik gefaald had, maar het voelde echt zo.
Na vijf maanden strijd met mezelf en met haar had ik dit meisje niets
te bieden. Of zoals mijn ouders het zo fijn uitdrukten: "Niets
méér te bieden. Vergeet niet wat je haar die vijf maanden
hebt laten ervaren aan structuur, rust, warmte, stabiliteit, gezinsleven
en intellectuele uitdaging." Drie jaar later snap ik wat ze bedoelen,
maar toen - nee, ik kon er niets mee. Ik was een waardeloze pleegmoeder."
Emily: "Hoe kan dat nou: prima voorbereide
pleegouders met genoeg energie en een pleegkindje van drie jaar. Dat
moet toch gewoon lukken? Niet altijd dus. Kind terug naar af, beginnende
pleegouders een forse illusie armer en een schuldgevoel erbij. Als
je je zo schuldig voelt over de mislukking van deze plaatsing, is
het belangrijk af te wegen of je ook echt schuldig bent. Pleegouders
zijn verantwoordelijke mensen met een fikse dosis idealisme. Ze willen
kinderen in nood graag helpen met de warmte en structuur van hun eigen
goedlopende gezin. Ze gaan niet zomaar aan de gang, maar hebben zich
goed voorbereid. Elk kind heeft recht op passende zorg van zijn ouders.
Als het zijn ouders door omstandigheden niet lukt voor hem te zorgen,
dragen ze die zorg over aan anderen, zoals pleegouders. Dit is even
simpel gezegd, maar voor ouders en kind geeft dit meestal veel pijn
en verdriet. Zo kunnen kinderen met een rugzak vol verdriet en boosheid
in een pleeggezin komen. Zelfs kleintjes van nog maar drie! Juist
op die leeftijd ben je nog helemaal aangewezen op de zorg van de grote
mensen om je heen. Je kunt nog niet eens goed praten, laat staan meepraten
over je eigen toekomst. Het enige wat je kan, is je als een klein
draakje gedragen en alles om je heen kapot maken. Heel hard schreeuwen
en ongelukkig zijn. Zo wilde jij als pleegouder dit kindje geven,
wat ze niet kon ontvangen. Jullie zijn samen in een negatieve spiraal
terecht gekomen."
Michelle: "Er is natuurlijk wel wat gebeurd
voordat er een abrupt einde aan de plaatsing kwam. Zoals het zo plastisch
in mijn dagboekje staat: "Het ging van kwaad tot erger".
Het gedrag van onze pleegdochter was zeer problematisch. Ze kon gewoon
niet gelukkig zijn, niet blij zijn. Ze wilde altijd de regie zelf
in handen houden, maar dat is een beetje moeilijk als je drie bent.
Ik besefte dat haar gedrag regelrecht uit haar verleden kwam, dat
ze niet beter wist en dat ik haar moest begeleiden om haar ook de
andere kant te laten ervaren. Dat bleek vrij lastig, want ze stond
er niet voor open en we moesten rekening houden met onze eigen kinderen.
Natuurlijk hebben we niet vijf maanden maar een beetje aangemodderd.
De pleegzorgwerker zagen en hoorden we vaak. Maar ja, na afloop bleef
ik met de directe zorg zitten. Na vier maanden alle tactieken geprobeerd
te hebben, besloten we het over een andere boeg te gooien: laat de
pleegdochter maar de regie hebben. We stelden uiterste grenzen en
daarbinnen kreeg ze alle ruimte. Het gaf een hoop rust, want ik hoefde
niet meer op alle details te sturen. Maar het was tegelijkertijd het
begin van het einde, want met de regie gaf ik ook mijn eigen leven
uit handen."
Emily: "Hoe krijg je als pleegouders een pleegkind
zover zich anders te gaan gedragen? Wat doe je als je vertrouwde trukendoos
geen effect heeft? Je kunt niet tegen een kind zeggen: 'Je moet je
gelukkig voelen!' Zo word je als pleegouder terug geworpen op jezelf.
Extra moeilijk wordt het wanneer de eigen kleuters in het gezin ook
hun aandacht opeisen en je (terecht) voor de voeten gooien: 'Waarom
mag zij dat wel en wij niet?' Als pleegouders met twee kleintjes denk
je: nog zo eentje er vlak onder, die loopt wel mee in de vaart van
het gezin. Maar juist kinderen in de kleuterleeftijd hebben hun ouders
nog hard nodig. Zo'n schreeuwend peutertje van buiten dat alle aandacht
en energie van moeder opvreet, roept verzet op. Juist kinderen kunnen
zo duidelijk aangeven dat de grens van wat mogelijk is, bereikt is."
Michelle: "Helaas is mijn carrière als
pleegmoeder voorbij. Ik kan het niet meer. De schuldvraag blijft aan
mij knagen, ook nu na drie jaar nog. Ik zit nog volop in de pleegzorgwereld.
Ik support collega-pleegouders van harte. We vangen regelmatig pleegkinderen
van anderen een uurtje of een weekendje op. Vind ik hartstikke leuk.
Maar niet meer structureel in mijn eigen gezin. Ik heb inderdaad alles
verdrongen, wil het vergeten. Maar dat kan natuurlijk niet want het
is een deel van mijn leven en het bepaalt uiteraard ook wie ik ben
en wat ik doe. En daar moet ik gewoon mee leren leven."
Emily: "Soms moet je door ervaring wijs worden.
Jij dacht dat je de wereld aankon en zeker zo'n klein opdondertje.
Maar de rugzak met woede en verdriet uit het verleden van dit kind
(niet haar schuld en ook niet die van jou!) woog te zwaar. Je bent
keihard tegen je grens aangelopen. Met dit kind kon je het niet redden.
Pleegzorg is soms hard. Gelukkig voor jou en de pleegzorg zijn er
ook andere vormen van pleegzorg, waar jij je voor kunt inzetten. En
daarmee doe je goed werk en kunnen andere pleegouders zich op hun
beurt weer opladen. Zo kan je dat nare, machteloos makende schuldgevoel
omzetten in positieve actie!"
