Vlak voor kerstmis 2002 kreeg de Eigen-kracht conferentie de Simon
Slootenprijs. De prijs wordt tweejaarlijks toegekend aan het meest
vernieuwende project op het terrein van de jeugdbescherming. De 'Eigen-kracht
conferentie' wordt gezien als een manier van besluitnemen (met de
directe omgeving van het kind) als een kind in de knel zit. De prijs,
ingesteld door de Stichting Vedivo (koepel voor (gezins)voogdij en
jeugdreclassering) en Raad voor de kinderbescherming, bestaat uit
een sculptuur en een geldbedrag van 22.500,- euro.
De Eigen-kracht conferentie is in 1999 geïntroduceerd in Nederland
door de Stichting Op Kleine Schaal en bureau WESP. Het idee komt uit
landen als Engeland, de VS en Nieuw Zeeland waar onder de naam 'family
group conferencing' goede resultaten zijn geboekt. Het model van Eigen-kracht
gaat uit van enkele duidelijke stappen. Allereerst de verwijzing.
Er is iemand, meestal een hulpverlener, die vindt dat er een Eigen-kracht
conferentie moet komen. De hulpverlener neemt contact op met de regiomanager
van Eigen-kracht, formuleert zijn zorgen en stelt de vraag op waarover
de familie een besluit moet nemen. Vervolgens wordt er een Eigen-kracht
coördinator ingeschakeld. Dat is iemand die niet aan een hulpverleningsinstelling
verbonden is en die als taak heeft de familie te assisteren in het
organiseren en uitvoeren van een Eigen-kracht conferentie. Er vanuit
gaande dat de familie bij elkaar wil komen, kan er een conferentie
gehouden worden.
Duidelijke volgorde van stappen
De familie komt bij elkaar op een door hen gekozen plaats op een
door hen gekozen tijdstip, met de mensen die zij belangrijk vinden,
in de taal die zij spreken en op een manier die past bij hun tradities
en gewoonten. In de eerste fase zijn niet alleen familieleden aanwezig,
maar ook de verwijzer en andere hulpverleners die iets kunnen vertellen
over het probleem dat speelt of een mogelijk hulpaanbod. Als de familie
alles weet wat zij wil weten, verlaten alle professionals en de Eigen-kracht
coördinator de ruimte en gaat de familie in conclaaf. Zij maken
een plan dat een antwoord is op de door de verwijzer geformuleerde
vraag. In het plan staat concreet wat nodig is: wie, wat, waar, wanneer
en hoe. Als het plan klaar is, komen de verwijzer en de coördinator
terug en presenteert de familie het plan. Als dat plan een antwoord
op de vraag is, wettelijk is toegestaan en veilig is voor het kind,
accepteert de verwijzer het plan en kan tot de uitvoering worden overgegaan.
Na enkele maanden wordt het plan geëvalueerd.
Cijfers
De oorzaken van de problemen waarvoor de hulp van Eigen-kracht conferenties
(in totaal sinds de begintijd al bijna 90 in Nederland) wordt ingeroepen,
zijn zeer divers: van psychiatrische problemen van de ouders tot pedagogische
onmacht, van verslaving tot mishandeling, en van ziekte of zelfs dood
tot echtscheidingsperikelen. Vaak is er al lange tijd (meerdere jaren)
hulpverlening in het gezin. Het grootste deel van de kinderen waarvoor
een Eigen-kracht conferentie gevraagd is, heeft een niet-Nederlandse
achtergrond: in 73% van de gevallen is ten minste één
van de ouders niet in Nederland geboren. Gemiddeld zijn er 16,6 deelnemers
aan een Eigen-kracht conferentie. De grootste groep (naast de betrokken
kinderen en hun ouders) is oom, tante, neef of nicht. Daarnaast schuiven
deelnemers aan in de rol van grootouder, overige familie, vrienden
van ouders of vrienden van de kinderen. Van de kinderen die deelnamen
was de helft tussen de 5 en 12 jaar oud.
Oplossingen
Er zijn veel verschillende oplossingen uit de conferenties tot nu
toe naar voren gekomen. Zo gaan de kinderen bij oom en tante wonen
of krijgt moeder intensieve gezinsverzorging. Andere oplossingen zijn
zeer praktisch, zoals een vriendin die drie keer per week langs gaat
om te kijken hoe het gaat of de gezinsvoogd helpt vader een huis te
zoeken in een andere wijk of een oom gaat met de jongen mee naar het
arbeidsbureau om werk te zoeken of ...
Jury
De inzendingen voor de Simon Slootenprijs waren zeer divers. Toch
was alleen de Eigen-kracht conferentie genomineerd. De prijs is vernoemd
naar de eerste ambtenaar kinderwetten in Nederland. De criteria waren
duidelijk. Zo moest de inzending vernieuwend en oorspronkelijk zijn
en succes hebben behaald. Het mocht nog niet landelijk ingevoerd zijn
en motivatieverhogend en doelgroepgericht zijn. Daarnaast moest het
bruikbaar en herkenbaar zijn voor de hulpverleningssector en de ontwikkeling
van het kind in de eigen leefomgeving nastreven. De Eigen-kracht conferentie
voldoet aan deze criteria. De jury vond het prijzenswaardig dat de
oplossing niet bij de hulpverlening, maar bij het netwerk van het
kind ligt. Deze manier van besluiten nemen als kinderen in de knel
zitten, verhoogt, volgens de jury, de kans op geslaagde hulpverlening.
Tijdens de prijsuitreiking presenteerde Rob van Pagée
het eerste exemplaar van zijn boek over de Eigen-kracht conferentie:
'Eigen Kracht, Family Group Conferencing in Nederland. Van model naar
invoering'. Uitgever SWP, Amsterdam, prijs € 17,00, ISBN 90
665 428 7
