Er zijn pleeg- en adoptiekinderen met een ontwikkelingsachterstand
en/of verstandelijke beperking. Een aantal van hun ouders heeft zich
verenigd in het oudernetwerk ‘OverSchatten’, onder de
paraplu van de Samenwerkende Ouderverenigingen, een organisatie die
de belangen van mensen met een verstandelijke beperking behartigt.
Afgelopen september organiseerde het oudernetwerk een ontmoetingsdag
met als thema: ‘Het gevoel van vast(ge)lopen’. Een gevoel
dat de meeste mensen wel herkennen en ook niet is voorbehouden aan
pleeg- of adoptieouders, noch aan ouders van kinderen met een verstandelijke
beperking.
Jenny Bronsema-Eisenga is orthopedagoog en werkt bij een organisatie
die de zorg heeft voor mensen met een verstandelijke beperking. Ze
heeft de opleiding bij Jacques Heijkoop (zie kader) gevolgd en is
erg enthousiast over wat ze daar geleerd heeft. Ze was blij dat ze
de ouders van OverSchatten de achtergrond van de methode mocht uitleggen,
waarbij ze gebruik maakte van video-opnames. Er was grote belangstelling
voor en ze beantwoordde talloze vragen.
Identiteitsproblemen
Jenny is zelf moeder van twee adoptiekinderen uit Brazilië,
die 0 en 3 jaar waren toen ze bij hen kwamen wonen. Inmiddels is de
dochter 21 jaar oud en de zoon 18. Ook Jenny heeft het gevoel van
vastgelopen ondervonden, toen haar dochter een paar jaar geleden identiteitsproblemen
kreeg. Ze trok zich terug op haar kamer en vermeed de omgang met haar
huisgenoten. Die voelden zich onmachtig. Toen ze op de cursus haar
gevoel hierover uitte aan Jacques Heijkoop reageerde die met de opmerking:
"Dat ze zich op haar kamer terugtrekt is een opening voor het
zoeken naar een oplossing". Dat gaf Jenny moed. Ze had steeds
geprobeerd het lijntje met haar dochter te houden door haar elke keer
door de deur heen te groeten als ze boven kwam. Nu bedacht ze dat
ze zou aankloppen met het verzoek het bed af te halen, om de lakens
te kunnen wassen. Dat was het begin van de terugkeer in het gezin
na een kleine week van afzondering.
Verwijten
In haar werk ziet Jenny hoe ouders en groepsleiders soms worstelen
met het gedrag van een kind of cliënt. Zo’n vastgelopen
situatie levert vaak verwijten op en het is moeilijk een gesprek hierover
aan te gaan. Jenny gaat om de tafel zitten met de mensen (familie
en professionals) die graag willen dat het goed gaat met het kind
of de cliënt. In de eerste bijeenkomst wordt besproken welk gedrag
door de betrokkenen wordt waargenomen, wat dat gedrag met hen (omstanders
en kind/cliënt) doet en hoe zij dat gedrag interpreteren. Aan
de hand van video’s die Jenny maakt van vier verschillende situaties
wordt geleerd anders te kijken naar gedrag door daar samen over te
praten en van elkaar te leren. Ieder interpreteert gedrag op zijn
eigen manier. Heel belangrijk is hierbij het inzicht dat de begeleiders
en familie van de cliënt opdoen over hun eigen handelen. Jenny:
"Patronen van communicatie liggen vaak zo vast, dat betrokkenen
niet in de gaten hebben dat ze door hun manier van reageren dat gedrag
oproepen of in stand houden". Wanneer de omstanders inzicht hebben
in hun eigen handelen kan een nieuwe houding of opstelling afgesproken
en getraind worden. Daarvoor gebruikt Jenny videotraining. Door deze
training kan het gevoel van vast(ge)lopen veranderen in een gevoel
van: ik ervaar dat ik invloed heb op mijn eigen leven. Dat geldt voor
zowel de cliënt als voor zijn ouders en/of begeleiders. En hoe
vaker iemand ervaart invloed te hebben, des te meer groeit zijn zelfvertrouwen.
Jenny: "Op de ontmoetingsdag hoorde ik van ouders dat ze het
gevoel hebben niet serieus genomen te worden en afhankelijk te zijn
van hulpverleners. Ik hoop echt dat veel mensen van deze methode horen
en vragen er gebruik van te mogen maken. Indien gewenst kan ik zelf
‘ingehuurd’ worden om in vastgelopen situaties deze methode
toe te passen."
Flexibel
Jenny heeft veel bewondering voor pleegouders, zeker wanneer ze een
kind in huis hebben dat al meerdere plaatsingen achter de rug heeft
of op oudere leeftijd geplaatst is. De hechting is vaak slecht op
gang gekomen en dat veroorzaakt bij het kind een gevoel van onveiligheid,
ja zelfs van levensangst. Pleegouders moeten dan flexibel zijn en
absoluut geen hoge verwachtingen hebben. "En soms kun je niet
veel meer doen dan te zorgen dat je in de nabijheid van het kind bent",
aldus Jenny.
Haar dochter woont inmiddels op kamers. Ze komt op dit moment niet
thuis. Jenny en haar man ‘blijven in haar buurt’ door
haar regelmatig een kaart of brief te sturen: "Ik verwacht niets
van haar en wil haar nergens toe dwingen. Ik wil alleen maar laten
merken dat we van haar houden en dat ze op ons kan rekenen. Af en
toe stuurt ze zelf een brief of ‘SMSje’. Ze zegt dat ze
veel van ons houdt en stuurt ons heel veel xxx".
‘Vastgelopen’
door Jacques Heijkoop
ISBN 90-244-1357-5
(uitgeverij H. Nelissen/Baarn)
Jacques Heijkoop is ontwikkelingspsycholoog en heeft zich verdiept
in de vraag hoe familie en begeleiders hun kind, familielid of hun
cliënt kunnen helpen hun vastgelopen leven weer op de rails
te krijgen. Het uitgangspunt achter de theorie van Heijkoop is:
als iemand vastloopt, lopen ook de mensen in zijn omgeving vast.
Zijn remedie: de omgeving moet veranderen, dan verandert ook de
persoon in nood. Hij heeft daartoe een methodiek ontwikkeld die
er op gericht is anders te kijken naar die persoon, waardoor openingen
naar een oplossing gevonden kunnen worden.
Jenny Bronsema
Netwerk Overschatten
t.a.v. Dorien Kloosterman
Postbus 85278
3508 AG Utrecht
Advieslijn : (030) 2363740 op werkdagen van 9.30 tot 12.30 uur en
op woensdagavond van 19.00 tot 21.00 uur.
‘Wat overkomt ons zomaar?’ Informatiebrochure voor
en door ouders van adoptie/pleegkinderen met een ontwikkelingsachterstand
en/of verstandelijke handicap eventueel in combinatie met hechtingsproblematiek.
Hierin zijn ervaringen van andere ouders, tips, adressen enz. opgenomen.
De brochure is te bestellen bij:
Netwerk OverSchatten, Samenwerkende Ouderverenigingen, Antwoordnummer
8494, 3500 VW Utrecht
