In het najaar van 2001 werd een toptien van verbeterpunten in de
communicatie tussen pleegouders en pleegzorgwerkers gepubliceerd,
als resultaat van het Trillium project 'Communicatie met pleegouders'.
Wat kun je als pleegouder bijdragen om de communicatie beter te laten
verlopen? Twee ervaren pleegmoeders geven advies.
1 De bereikbaarheid van pleegzorginstellingen verbeteren.
Als pleegouder kun je hieraan weinig verbeteren. Wel kun je zelf in
de gaten houden dat je in de weekends en vakanties altijd een telefoonnummer
hebt van degene die bereikbaarheidsdienst heeft. Vaak wordt dit van
tevoren schriftelijk meegedeeld. Heb je een week voor een vakantie
(waarvan je weet dat de instelling dicht is) nog geen bericht gehad,
bel dan zelf even. Dan weet je zeker dat dit goed geregeld is. Ook
heeft elke instelling een 06-nummer waar je altijd iemand kunt bereiken,
misschien handig om dat nummer even op te vragen bij je pleegzorgwerker
en te zorgen dat je het nummer altijd bij je hebt.
2 Pleegouders serieus nemen en op basis van gelijkwaardigheid
en met respect behandelen.
Dit is een punt waarbij je als pleegouders zelf ook een bepaalde houding
aan moet nemen. Het respect moet natuurlijk wel van beide kanten komen
en -hoe moeilijk het soms ook is- ook de pleegzorgwerkers doen
meestal hun best en willen met respect behandeld worden. Zorg derhalve
dat, als je problemen hebt met een pleegzorgwerker, bij gesprekken
altijd een derde persoon aanwezig is. Zodat, als er later problemen
komen, je altijd terug kunt vallen op de derde persoon. Ook is het
goed om gemaakte afspraken op papier te bevestigen. Regelmatig doen
de pleegzorgwerkers dit zelf. Doet de jouwe het niet, schroom niet
om alles wat besproken is op papier te zetten en op te sturen. Vraag
wel of de geadresseerde, indien hij/zij het ergens niet mee eens is,
dit schriftelijk wil laten weten.
3 Afspraken tussen beide partijen helder vastleggen en nakomen.
Dit begint aan de kant van de pleegzorgwerker natuurlijk met een helder
contract. Wat kan de pleegzorgwerker van de nieuwe pleegouder verwachten
en wat kan de pleegouder van de werker verwachten. Als pleegouder
zul je hier alert mee om moeten gaan. Het contract kritisch doorlezen
en de werker bevragen op de punten die niet helder zijn of nog moeten
worden geregeld. In de loop van de plaatsing zullen er regelmatig
afspraken op papier moeten worden vastgelegd, zodat iedereen nog weet
wat er gaat gebeuren. Voor rustig verlopende plaatsingen zal dit zich
beperken tot het jaarlijkse handelingsplan, voor lastiger plaatsingen
kunnen dit ook gespreksverslagen zijn of afsprakenlijstjes.
Voor pleegouders (en vanzelfsprekend ook voor werkers) houdt het in
dat ze van tevoren een gesprek voorbereiden door bijvoorbeeld het
maken van een lijstje ‘wat is er afgesproken en hoe staat het
er mee, wat zou er voor me geregeld worden en is dat nu gelukt’.
In sommige gevallen zal het misschien een cultuuromslag betekenen
als een werker door een ouder ondervraagd wordt over wat er gedaan
is met de gemaakte afspraken, maar dit houdt de communicatie open.
Als werker kun je ook de lopende afspraken even in je agenda noteren
bij de volgende afspraak.
4 De vertrouwensband tussen werkers en pleegouders verbeteren.
Omdat je als pleegouder en werker altijd een doel voor ogen hebt -
het welzijn van het pleegkind - moet je niet schromen sommige privé-zaken
te overleggen met de werker. Soms gebeuren er dingen in je gezin die
je misschien liever voor jezelf houdt. Maar als dit betrekking op
het pleegkind heeft of op de situatie binnen jullie gezin, is het
vervelend als er later problemen komen terwijl de pleegzorgwerker
dit niet aan heeft kunnen zien komen. Sommige stress-situaties binnen
je gezin kunnen veel invloed hebben op het gedrag van je pleegkind
of op jouw reactie op het gedrag van je pleegkind. Dan is het voor
de werker een moeilijk werkbare situatie als hij/zij hierin niet gekend
wordt. Daarbij kun je er vanuit gaan dat de werker geheimhoudingsplicht
heeft over de dingen die jij hem/haar vertelt.
5 De taak- en rolverdeling verhelderen.
Maak aan het begin van een plaatsing duidelijke afspraken met de pleegzorgwerker
over de rol die jij weggelegd ziet voor jou en je gezin. Zet alles
op papier en laat je daarbij niet afbrengen van het gegeven dat jij
24 uur per dag voor het kind zorgt en dus ook redelijk vaak verantwoordelijk
bent voor hem/haar. Voor elk klein akkefietje de pleegzorgwerker bellen,
is voor beide partijen niet werkzaam. Grote beslissingen kunnen in
overleg worden genomen, waarbij dan ook nog gekeken moet worden wat
de rol van de pleegouders hierin is.
6 (Financiële) randvoorwaarden voor pleegouders vastleggen.
Hoewel je bij aanmelding als pleegouders direct het boekje met alle
vergoedingen en declaratie-mogelijkheden krijgt uitgereikt, is hier
nogal een verschil van mening en inzicht over mogelijk. De dagvergoeding
staat op papier, maar bij een crisisplaatsing bepaalt soms de plaatser
of je recht hebt op de extra aanvulling. Zelf kun je echter beter
beoordelen of je een extra vergoeding nodig hebt voor dit kind. Want
ook al heeft het een grote koffer bij zich, als het kleren zijn die
twee maten te klein zijn, heb je er nog niks aan. Dit geldt ook bij
de aanschaf van grotere voorwerpen zoals een fiets. De pleegzorgwerker
kan niet zonder meer vanachter zijn bureau beoordelen of jouw pleegkind
wel of niet een andere fiets nodig heeft, waar jij op dat moment de
vergoeding voor vraagt. Je hebt ook recht op die vergoedingen en hoeft
niet als een bedelaar erom te vragen. Helaas is dat wat weleens vergeten
wordt, door beide partijen. Vergeet daarom nooit, dat je het niet
voor jezelf vraagt en dat de pleegzorgwerker het ook niet uit zijn
eigen portemonnee hoeft te betalen!
7 Informatie voor pleegouders toegankelijk maken.
Over het algemeen hebben werkers in de pleegzorg een grote informatie-voorsprong,
zowel wat technische informatie betreft als persoonsgebonden informatie.
Een aantal provincies en ook de NVP hebben recent voor de technische
informatie over alle regelingen handige naslagwerken gemaakt. Daar
zijn regels over brillen, fietsen en dergelijke makkelijk op te zoeken.
Vaak wordt zo’n boekwerk aan het begin van de plaatsing ter
beschikking gesteld aan de pleegouders. Helaas moet er wel regelmatig
een update worden gemaakt over de exacte bedragen en recentste wijzigingen.
Die ontbreken dan vaak weer.
De persoonlijke informatie over (te plaatsen) pleegkinderen is een
heel ander verhaal. De pleegouder moet het doen met de informatie
die hem verteld wordt door de pleegzorgwerker, de voogd, de ouder/familie
en het kind. Wat er verteld wordt is vaak een soort basisminimum.
Voor alles wat je extra wilt weten moet je vaak heel gericht aan de
goede personen de goede vraag stellen. Als er dan weer een stukje
informatie boven tafel komt kan dit heel behulpzaam zijn bij het plaatsen
van bijzonder gedrag van zowel kind als ouder.
8 Rechten, zeggenschap en beslissingsbevoegdheid van pleegouders
verduidelijken.
Als pleegouder heb je op dit gebied nog maar erg weinig in te brengen.
Als de plaatsing in een redelijke harmonie met de eigen ouders en
de pleegzorgwerkers verloopt, dan lukt het meestal wel om als pleegouder
een acceptabele inbreng te hebben op de belangrijke momenten. Maar
als een ouder dwars gaat liggen of een pleegzorgwerker helaas geen
tijd had om het dossier door te lezen of zijn mening in het pleeggezin
te checken, dan heb je als pleegouder geen poot om op te staan. Zelfs
een in de wet geregeld blokkaderecht zal vaak nauwelijks uitkomst
kunnen bieden. Voor de beleidsmakers ligt hier nog veel werk in het
verschiet en voor pleegouders rest op dit moment alleen om zich heel
duidelijk te laten horen als beslissingen niet deugen.
9 Beslissingen in overleg met pleegouders nemen.
Dit lijkt zo voor de hand liggend, dat het treurig is dat het nog
op de lijst verschijnt. Pleegouders en werkers zijn ‘professionals’
onder elkaar; partners in de pleegzorg. Zorg als pleegouder voor een
duidelijke inbreng als er discussiepunten aan de orde komen. Overleg
met een eventuele partner of met het betreffende kind als dat mogelijk
is. Word je overvallen door vragen van een pleegzorgwerker, vraag
dan even bedenktijd. Je kunt ook de volgende dag terugbellen met een
antwoord of een keuze. Als je echter niet op de hoogte bent gebracht,
dan houdt alles op.
10 Communicatie tussen pleegzorgwerkers en voogdij-instelling
(plaatser) verbeteren.
Dit is één van de punten die voor pleegouders lastig
te beïnvloeden is. Omdat anderen hier structurele stappen in
moeten nemen. Als je problemen signaleert kun je hoogstens heel ‘lastig’
zijn door veel en kritische vragen te stellen.
