artikel uit Mobiel 6, december 2000/januari 2001

'Ik ben blij dat we open kaart gespeeld hebben'

thema: Het hoofd boven water houden

Door: Nelleke Visscher, hoofdredacteur

JOOP EN PETRA HEBBEN EEN GEZIN MET DRIE KINDEREN, EEN DOCHTER EN TWEE PLEEGKINDEREN. JOOP IS ‘KOSTWINNER’ EN PETRA IS FULL-TIME MOEDER EN PLEEGMOEDER. EEN VROLIJK GEZIN ZO OP HET EERSTE GEZICHT, WAARAAN JOOP EN PETRA EEN STEVIGE BASIS GEVEN. ZO LIJKT HET ALTHANS. WANT TWEE JAAR GELEDEN WERD JOOP DEPRESSIEF. HIJ RAAKTE DE GRIP OP HET LEVEN KWIJT. ALLES WERD LOODZWAAR VOOR HEM, HET (PLEEG)VADERSCHAP, ZIJN WERK, ZIJN RELATIE MET PETRA. SAMEN BESLOTEN ZIJ DE PLEEGZORGBEGELEIDER IN TE LICHTEN OVER HUN PROBLEMEN, IN HET VERTROUWEN DAT DE BEGELEIDER ACHTER HEN ZOU BLIJVEN STAAN. AAN MOBIEL VERTELLEN ZIJ OVER DEZE MOEIZAME PERIODE IN HUN LEVEN.

Joop: "Ik kom uit een groot gezin. Ik was de oudste, een stille jongen met een groot verantwoordelijkheidsgevoel voor het reilen en zeilen in het gezin en het bedrijf van mijn ouders. Te groot, denk ik nu, maar dat was waarschijnlijk mijn manier van aandacht vragen aan mijn ouders. Er werd weinig gepraat in dat gezin, mijn ouders hadden het gewoon veel te druk.
Toen Petra en ik een gezin kregen ontdekte ik na verloop van tijd dat kinderen opvoeden moeilijker was dan ik dacht. Mijn opvatting: 'geef ze de ruimte, op tijd hun natje en droogje, en er kan gemakkelijk (nog) eentje bij' bleek in ons geval te simpel. Met ons oudste kind merkte ik bijvoorbeeld dat ik moeite had om grenzen te stellen. En de specifieke aanpak voor onze twee pleegkinderen stond mijlenver af van mijn 'doe maar gewoon' opvoedprincipe. Dat had gevolgen voor hun houding naar mij toe: Ik was hun lieve vader, maar ze hadden weinig respect voor me.
Thuis liet ik veel beslissingen aan Petra over, ik 'zorgde' en 'voerde uit'. Ook in andere situaties gaf ik de leiding gemakkelijk uit handen. In mijn ogen wist een ander (vooral Petra dus) het altijd beter. Mijn zelfvertrouwen slonk, recht evenredig aan de groei van mijn minderwaardigheidsgevoel. Als dat gevoel te sterk en te lastig werd, zocht ik hulp, dat wel. Dan knapte ik weer wat op, maar na een tijdje ging het weer mis.
Zo'n twee jaar geleden liep ik echt vast, thuis en op mijn werk. Ik voelde me stuurloos, en Petra moest het gezin grotendeels in haar eentje runnen. Alles ging aan me voorbij. Ik was somber en voelde mij continu moe. Ik meldde me ziek en kreeg van mijn huisarts een verwijsbrief voor een psychiater. Wekelijks sprak ik een uurtje met hem, het luchtte me op, maar echt verder kwam ik er niet mee. Er volgde een veel intensievere therapie in een psychiatrisch ziekenhuis.
Mijn psychische problemen kregen ondertussen steeds meer invloed op onze relatie, op onze kinderen, op ons gezinsleven, en op een gegeven moment speelde de vraag of we de pleegzorg niet moesten inlichten. Ik vond het schijnheilig te doen alsof het goed met ons ging. Daarom besloten we onze pleegzorgbegeleider in vertrouwen te nemen. De verstandhouding was goed, en er was voldoende vertrouwen over en weer om open kaart te spelen. We zijn dan ook nooit bang geweest dat het gevolgen zou hebben voor onze pleegkinderen. Onze ervaring met deze begeleider was dat er altijd een goed luisterend oor was wanneer we problemen met onze kinderen hadden, dus zou dat in deze situatie zeker ook het geval zijn.
En de begeleider bleef ook achter ons staan, bleef vertrouwen houden, en bood zelfs aan een rol te spelen in onze penibele situatie. Deze reactie sterkte ons in de overtuiging dat we er goed aan gedaan hebben afstand te doen van ons supergezin imago, en ons als kwetsbare mensen op te stellen. Een doorsnee gezin dus."

Petra: "Toen onze privé-problemen eerder toe dan afnamen had ik enorme behoefte aan een luisterend oor, maar ook aan iemand die met me meedacht of me op nieuwe ideeën bracht. Ik heb een groot vertrouwen in onze pleegzorgwerker en daarom maakten we hem deelgenoot van deze problemen. De gezinsvoogd niet, want die zien we zo weinig. Ik wilde van de begeleider vooral ondersteuning in de opvoeding, dus vaker praten en overleggen over de problematiek van onze kinderen. Die is er ook gekomen. En het is voor ons een grote geruststelling geweest dat hij achter ons is blijven staan en geen veroordelend vingertje heeft opgestoken. Mijn man is nog niet klaar met zijn therapie, maar mede door de positieve houding van mijn pleegzorgwerker blijft ons gezin draaien. Ik denk wel dat pleegouders altijd zelf moeten beslissen of ze de begeleidende instantie op de hoogte willen brengen van eventuele privé-problemen. Zoiets is absoluut niet vanzelfsprekend. Voor mij gaf de vertrouwensband met de pleegzorgwerker de doorslag om onze problemen wèl te bespreken. Ook pleegouders zijn gewoon mensen met al hun plussen en minnen, met al hun sterke en minder sterke kanten.
Ik ben blij dat we open kaart hebben gespeeld, ook naar onze kinderen toe. We hebben hen verteld van onze problemen en hoe we dat proberen op te lossen. Zo weten onze pleegkinderen dat zij niet de enige in het gezin zijn met problemen. Al onze kinderen beseffen maar al te goed dat niemand in ons gezin er alleen voor staat. Met z'n allen staan we sterk, en maken we een goede kans er uit te komen."

De Rading, Voorziening voor Pleeggezinnen in Utrecht (VvP), vindt het belangrijk dat wanneer zich (persoonlijke) problemen voordoen tijdens een pleeggezinplaatsing de pleegzorgwerker hiervan op de hoogte wordt gebracht omdat het altijd van invloed is op de situatie van het pleegkind. De pleegzorgwerker zal hier in de begeleiding aandacht aan schenken en in overleg met pleegouders kijken welke ondersteuning hierop geboden moet worden. Daar de VvP verantwoordelijk is voor de opname van het pleegkind in de Voorziening en in het specifieke pleeggezin is het bespreekbaar maken van (persoonlijke) problemen opgenomen in onze Algemene Voorwaarden. De Algemene Voorwaarden zijn een onderdeel van ons pleegcontract en regelen de formele en juridische afspraken tussen pleegouders en de VvP op het gebied van rechten, plichten en procedures. Er is sinds eind 1998 een aparte avond aan het voorbereidingstraject toegevoegd waarin deze Algemene Voorwaarden met aspirant pleegouders worden besproken. De VvP is van mening dat goed overleg en tijdige wederzijdse informatie de beste garantie is voor een goed lopende plaatsing.