tips
literatuur
Het is nog niet zo lang geleden dat pleegouders
kinderen in hun gezin opnamen waarover zij zo goed als niets wisten.
Mede omdat pleegouders zelf aan de bel trokken, is daar verandering
in gekomen. Kennis over de achtergrond van het kind is noodzakelijk
om het kind te kunnen helpen en als pleeggezin niet voor onverwachte
problemen te komen staan. Dat geldt voor alle pleegkinderen, maar
zeker als er sprake is van seksueel misbruik.
Informatie betekent niet alleen de mededeling dat het kind misbruikt
is, maar ook door wie en alle omstandigheden daaromheen. Soms is het
van te voren niet bekend, ook niet bij de plaatser. Het nalaten volledige
informatie te verstrekken aan pleegouders betekent veel angst en verdriet
en mogelijk afstevenen op een mislukking van de pleeggezinplaatsing.
Een vermoeden ontstaat
Soms is bij plaatsing niet bekend dat het kind
is misbruikt en ontstaat het vermoeden tijdens de plaatsing, door
gedragingen of opmerkingen van het kind. Die vermoedens worden opgeroepen
door hoe het kind met zijn of haar lichaam omgaat, van heel uitdagend,
haast 'verleidend', tot extreem angstig en preuts.
Als een vermoeden ontstaat, dan moet dit zo snel mogelijk besproken
worden met de plaatsende instantie. Het kind hoeft niet misbruikt
te zijn, het kan bijvoorbeeld ook gezien of gehoord hebben dat andere
kinderen misbruikt werden of het kan porno op de televisie gezien
hebben. Het is daarom belangrijk te onderzoeken wat de feiten zijn
en op grond daarvan maatregelen te nemen om het kind eventueel te
beschermen en te helpen. Het is echter niet altijd eenvoudig om seksueel
misbruik boven tafel te krijgen.
Vaak wordt een vermoeden pas laat gemeld. Pleegouders (maar ook anderen
als hulpverleners of docenten) denken dat zij volledig zeker moeten
zijn voordat ze een vermoeden aankaarten. Soms zijn ze ook bang zelf
preuts te worden gevonden, of zijn ze bang dat ze zelf beschuldigd
zullen worden. Maar het is niet de taak van de pleegouder om 'bewijzen'
te leveren. Een pleegouder rapporteert het seksueel bijzondere gedrag,
geeft bijvoorbeeld aan dat een kind na een weekend bij de ouders overstuur
is, een rode plasser heeft of obsessief masturbeert. Dit zijn geen
'bewijzen' voor seksueel misbruik, maar mogelijke 'signalen'.
De omgang met het kind
Misbruikte kinderen hebben vaak ook emotionele
verwaarlozing meegemaakt en mishandeling. Deze kinderen zijn niet
gewend aan liefde en aandacht, seksualiteit is soms het enige 'contact'
dat ze kennen. Het kind heeft geleerd door seksuele handelingen aandacht
te vragen. Het kent nauwelijks andere vormen van contact maken en
heeft weinig gevoel van eigenwaarde, en een negatief zelfbeeld en
lichaamsbeeld. Seksueel misbruikte kinderen hebben geleerd dat anderen
over hun lichaam kunnen beschikken. Ze zijn in verwarring over relaties,
lichaam, liefde en aandacht en hebben vaak ernstige emotionele stoornissen,
zowel angst als agressie.
Omdat ze gewend zijn aandacht te krijgen door seksuele handelingen,
brengen ze soms extreme seksuele gedragingen mee naar het pleeggezin.
Seksuele handelingen die de meeste kinderen van dezelfde leeftijd
(nog) niet kennen. Sommige kinderen vertonen dit seksuele of 'verleidelijke'
gedrag in extreme mate, niet alleen naar pleegouders, maar ook naar
andere kinderen of bezoek. Ze vertonen het op allerlei plaatsen, zowel
thuis als op straat of op school. Hierdoor lopen ze het risico op
nieuw misbruik omdat ze het lijken 'uit te lokken', maar ze stoten
ook andere kinderen af. Zo vallen ze buiten de groep en raken nog
verder geïsoleerd. Het 'verleidelijke' gedrag is niet zo bedoeld,
het is gedrag waarmee ze geleerd hebben aandacht en 'liefde' te krijgen.
Ze hebben nog niet geleerd dat mensen ook anders met elkaar kunnen
omgaan en dat seks geen koopwaar is.
Seksueel provocerend gedrag kan in het pleeggezin ergernis oproepen
en zorg over de andere kinderen. Wat leren die ervan, hoe gaan die
er mee om. Het misbruikte kind kan de andere kinderen aanzetten tot
vergaande seksuele spelletjes.
Maar seksueel misbruikte kinderen kunnen ook met angst reageren en
preutsheid. Ze wijzen alle lichamelijk contact af en zijn bijvoorbeeld
bang van douchen en de huisarts.
Tips:
* Niet alle kinderen zijn seksueel
misbruikt!
* Volg uw gevoel en meld wanneer u een vermoeden van seksueel
misbruik hebt
* Wees duidelijk over seksuele regels
* Overtreed nooit de grenzen van het kind
* Leer het kind niet-seksuele vormen van contact
|
Wat het gedrag op kan roepen
De ervaringen van een kind kunnen door allerlei
elementen opgeroepen worden. Als voorbeeld een vijfjarig jongetje
in therapie. Bij aanmelding was niets bekend over seksueel misbruik.
Hij was druk en nauwelijks te temperen. Toen hij het zo bont maakte
dat de therapeute hem moest berispen, keek hij haar lachend en ondeugend
aan en zei: 'Zal ik je kutje likken?' Dit was kennelijk zijn manier
om volwassenen tevreden te stellen. Dit voorbeeld laat zien dat sommige
situaties, handelingen of gebeurtenissen aan het misbruik herinneren
en ongewenst gedrag bij het kind kan oproepen. Wat dit voorbeeld ook
leert, is dat we in bepaalde situaties geconfronteerd kunnen worden
met opmerkingen of handelingen van de kinderen die ons laten schrikken
en waar we op dat moment geen antwoord op hebben. Oproepend zijn vooral
momenten rondom slapen en baden. Het naar bed brengen door de pleegvader,
hoe normaal ook, kan voor deze kinderen de herinnering aan het misbruik
oproepen. Ook bepaalde etenswaren kunnen dat. Yoghurt bijvoorbeeld
of eten dat lijkt op of ruikt naar sperma (champignons) kan, na oraal
misbruik, aanleiding zijn tot braken, niet willen eten of ernstige
eetstoornissen.
Normale gezinsactiviteiten kunnen voor het misbruikte kind een geheel
andere betekenis hebben. Dat betekent dat reeds bij de kennismaking
gezinsactiviteiten moeten worden bezien vanuit de optiek van het misbruikte
kind. De zondagse stoeipartij met alle kinderen in het pleegouderlijk
bed kan misschien niet doorgaan als het nieuwe kind altijd op zondag
misbruikt werd in het bed van de ouders. Soms moeten gezinsactiviteiten
en bepaalde regels tijdelijk veranderd worden. Tijdelijk omdat het
juist de bedoeling van de pleeggezinplaatsing is dat het kind zich
weer normaal gaat ontwikkelen.
Vertellen of niet vertellen
Pleegouders vragen zich vaak af wat ze de andere
kinderen van het gezin moeten vertellen. Dat is afhankelijk van de
gezinscultuur. Als u niet gewend bent iets te vertellen over het nieuwe
kind, dan zou u dat ook bij dit kind niet moeten doen. Als het gewoonte
is wel iets te vertellen, dan zou het als volgt kunnen: 'We krijgen
een nieuw kind in huis. En dat kindje komt bij ons omdat er iemand
was die aan haar plassertje zat. Daar werd dat kindje verdrietig van.
Het kon er bijna niet meer van spelen. En daarom komt het nu bij ons,
want wij doen dat niet. Het komt ook bij ons om weer te leren spelen'.
Uiteraard moet zoiets aangepast worden aan de leeftijd van de kinderen.
Het geeft ook een handvat om later, als het kind andere kinderen betrekt
in vervelende seksuele spelletjes, uit te leggen waarom dit soort
spel niet mag.
Het kan ook verteld worden als het kind er al is. Het voordeel hiervan
is dat voor het misbruikte kind direct duidelijk is dat de regel geldt:
in dit huis hebben we geen geheimen.
Seksuele voorlichting
Het open praten over het misbruik opent ook
de weg naar seksuele voorlichting. Misbruikte kinderen lijken wel
veel van seks te weten, maar ze weten meestal weinig en hebben veel
foute ideeën. Ze praten er niet over en zijn daarom lang na het
misbruik bang voor 'de baby in de buik'. Ze zijn bang dat het 'eruit
floept' en hebben er buikpijn van. Ze hebben geen idee van de positieve
aspecten van seksualiteit. Ze moeten leren dat een aai over de bol
prettig is en niet tot seks leidt. Ze weten niet hoe ze hun grenzen
kunnen en mogen bewaren en hebben het nodig grenzen gesteld te krijgen
en grenzen te mogen stellen. Maak een 'verleidend' kind duidelijk
dat dit ongewenst is en risico's heeft; maak een angstig kind duidelijk
dat je zijn of haar grenzen respecteert.
Grensoverschrijdend gedrag mag en kan niet getolereerd worden, maar
het is moeilijk om de juiste toon te vinden. Als voorbeeld een mogelijke
reactie op het in het kruis grijpen. U pakt het handje van het kind
en zegt 'Ik vind dat niet prettig, je mag me ook gewoon een handje
geven'. Benadrukt wordt (door het ik) dat onze grens is overschreden
maar dat het kind toch lief is. Het kind wordt geleerd dat er andere
vormen van contact zijn. Consequent de grenzen van kinderen respecteren
en het voorleven, leert het kind uiteindelijk vertrouwen en respect.
Openlijk masturberen
Misbruikte kinderen kunnen soms ongeremd en
openlijk excessief masturberen; in de kamer of op school bijvoorbeeld.
Het is gedrag dat niet makkelijk is af te leren. Toch moet het kind
leren dat dit soort handelingen privé zijn en niet openlijk
kunnen gebeuren. Pleegouders moeten, vanaf het eerste begin, het kind
consequent leren dat masturberen alleen in een privé-omgeving
moet gebeuren zoals op de eigen slaapkamer. Het zal niet makkelijk
zijn om het kind steeds als het masturbeert naar de eigen kamer te
sturen, zeker niet bij een jong kind. Toch is dat noodzakelijk. Een
alternatief is om een vervangende 'bevrediging' aan te brengen in
de zin van het kind troosten of wiegen.
Therapie of niet?
De meeste seksueel misbruikte kinderen behoeven
enige tijd therapie. Nu is dat niet eenvoudig want therapeuten die
misbruikte kinderen kunnen behandelen, zijn niet dik gezaaid. Een
gebrek aan kennis over de gevolgen zorgt er bovendien voor dat sommige
therapeuten niet in de gaten hebben hoe ernstig de problematiek is
en zijn latere gevolgen. Het kind vergeet niet vanzelf wat er is gebeurd,
ook al merk je een tijdlang niets.
Misbruikte kinderen kunnen zowel jongens als meisjes zijn. Grotere
jongens hebben vaak de neiging het misbruik te ontkennen omdat het
niet strookt met het beeld omtrent mannelijkheid: 'Je laat je als
jongen toch zeker niet misbruiken.' Daarnaast zijn ze vaak bang dat
ze het misbruik hebben uitgelokt omdat ze 'iets homofiels' hebben
uitgestraald, omdat het meestal om mannelijke misbruikers gaat. Angst
omtrent hun seksuele identiteit en krampachtig proberen te bewijzen
dat ze 'echte mannen' zijn, kan leiden tot agressief of seksueel misbruikend
gedrag.
Hulp voor misbruikte kinderen hoeft niet altijd langdurig te zijn.
Een korte groepstherapie van zo'n 15 sessies, met andere misbruikte
kinderen, kan al veel ellende voorkomen en verhelpen.
De bezoekregeling
Ten slotte de bezoekregeling. Kan een kind
dat door één van de ouders is misbruikt toch een weekeinde
naar deze ouders? Ik meen van niet zolang niet absoluut duidelijk
is dat het misbruik definitief gestopt is. Beloften leveren geen gedragsverandering
op en dat is een voorwaarde. Het kind moet beschermd zijn. Soms wordt
aangenomen dat het kind veilig is als het niet blijft slapen, maar
veel kinderen worden op klaarlichte dag misbruikt. Hoewel kinderen
loyaal zijn naar hun ouders, moeten zeker misbruikte kinderen ook
leren loyaal te zijn naar zichzelf, respect te hebben voor de ouders,
maar er ook om kunnen rouwen dat die ouders hun ouderschap niet waarmaken.
Pleegkinderen kunnen leren dat er, naast de eigen ouders, nog andere
ouders zijn die hen willen helpen op te groeien. Ze mogen en moeten
ondervinden dat zij het waard zijn dat pleegouders van hen houden.
Pleegouders kunnen het kind uitleggen dat het begrepen wordt in zijn
of haar verdriet om het verlies van de eigen ouder en zij kunnen het
kind uitleggen dat de eigen ouders (nog) niet in staat zijn/waren
het kind dat gene te geven waarop ieder kind recht heeft: liefde,
warmte en ontwikkelingskansen.
Seksueel misbruikte kinderen brengen veel zorg met zich mee, voor
alle betrokkenen. Toch zijn ook deze kinderen in staat te groeien
en zich te herstellen. Voorwaarde is, dat niet alleen de seksuele
gedragingen onder controle worden gebracht, maar dat ook de emotionele
verwaarlozing behandeld wordt. Seksueel misbruikte kinderen zijn óók
gewone kinderen die hunkeren naar liefde, warmte, aandacht en ontwikkelingskansen.
|
Wilt u nog eens wat nalezen over dit onderwerp, dan kunt
u kiezen uit de literatuurlijst die voor u is samengesteld.
Een van de auteurs die regelmatig over dit onderwerp publiceert
is Martine Delfos. Zij schreef een serie boekjes over seksuele
voorlichting voor kinderen in de bovenbouw van de basisschool
en het begin van de middelbare school én ouders/opvoeders.
Onlangs verscheen het zesde boekje van de serie met als onderwerp
seksueel misbruik. Titel: 'Dat nare gevoel', seksuele voorlichting
over seksueel misbruik .
Helder, zonder iets te verbloemen en met de juiste woorden,
wordt kort en krachtig uitgelegd wat seksueel misbruik inhoudt
en de gevoelens die het misbruik kunnen oproepen. En vooral
hoe kinderen misbruik kunnen stoppen.
Het boekje is uitgegeven door Trude van Waarden Produkties
en kost f 15,-.
ISBN 90 75564260.
Overige literatuur:
Botte, M.F. & P. Lemaître. Kaatje cactusbloem en
haar egel, wiemij aanraakt krijgt een prik. België, Reemst/Standaard.
Delfos, Martine. Blijf van me af! Over seksueel misbruik
bij meisjes. 2e druk 1996, Bussum, Trude van Waarden Produkties,
ISBN 9063861133.
Delfos, Martine. Blijf van me af! Over seksueel misbruik
bij jongens. 2e druk 1996, Bussum, Trude van Waarden Produkties,
ISBN 9063861141 (van 6 tot 12 jaar).
Delfos, Martine. Het is niet leuk! Over seksueel misbruik
van kinderen door kinderen. 2e druk 1996, Bussum, Trude van
Waarden Produkties, ISBN 906386115X (van 6 tot 12 jaar).
Delfos, Martine F . De ontwikkeling van intimiteit. Een ontwikkelingspsychologisch
model gekoppeld aan een model van de gevolgen van seksueel
misbruik. Tijdschrift voor Seksuologie, 1994 18.
Delfos, Martine F. Intimiteit en pleegzorg: aantrekken en
afstoten. Mobiel, jrg. 22, 1995 4, blz 6-7.
Hindman, Jan. Een pakkend boek...Voor kleine en grote mensen.
Groningen, Reco Multi Media ISBN 90 76457018.
Meier, Katrin & Anette Bley. Knuffel heeft zorgen: een
prentenboek over seksueel misbruik. Antwerpen/Rotterdam, C.de
Vries-Brouwers; ISBN 90 53413340.
|
