Sluipenderwijs ging het.
Eerst plagen, een beetje jennen, en langzaamaan ging dat
over in bewust treiteren, echt pesten. Pleegzoon Chris
was drie toen hij in het gezin Bergmann werd geplaatst,
inmiddels zit hij in groep acht van de basisschool. Een
vrolijke en spontane jongen die zijn plek in het gezin
helemaal heeft gevonden. Thuis loopt het allemaal prima,
maar op school ging dat anders. Chris werd geplaagd,
gepest, zo erg zelfs dat zijn pleegouders besloten hem
naar een andere school te sturen. Hoe pestkopjes het
leven van een gezin kunnen gaan beheersen.
"Het begon eigenlijk al in groep vier.
Chris kwam toen wel eens thuis met verhalen over een
jongetje dat andere kinderen in de klas pestte. De ene
keer was Chris de pineut, een volgende keer bleek een
ander doelwit. In het begin wuif je het een beetje weg
met: "Och doe niet zo flauw, ieder kind wordt wel eens
gepest, daar moet je maar tegen kunnen. Niet op reageren,
dat gaat het beste." Toen was het ook nog gewoon plagen
zoals dat in iedere klas gebeurt. Toch merkten wij dat
Chris het er moeilijk mee had. En steeds opnieuw viel
dezelfde naam van de aanstichter.
Bij het schoolhek informeerde ik
voorzichtig eens bij andere ouders of hun kind er ook
last van had. "Ja, dat kwam wel voor, maar misschien
moest Chris de pestkop meer links laten liggen? Zocht hij
de pesters juist niet teveel op?"
Wat is wijsheid in zo'n geval? Hem
nogmaals op het hard drukken: laat die kinderen nou maar
gewoon links liggen, want er zijn genoeg andere kinderen
om mee te spelen?
Maar Chris kon er niet tegen dat
hijzelf of andere kinderen buitengesloten werden. Hij
wilde toch vriendjes zijn met al die kinderen. Hij kon
het gewoon niet negeren, hij ergerde zich
eraan.
In gesprek met de
school
Toen het plagen naar ons gevoel
langzaam overging in pesten, besloten mijn man en ik
Chris' z'n ergernissen bij de juf aan te kaarten. We
moesten toevallig toch naar het
10-minutengesprek.
Juf had er niets van gemerkt, maar
zegde wel toe er op toe te zien. Dat heeft ze inderdaad
gedaan. Er kwam een klassengesprekje over pesten, en dat
zoiets helemaal niet leuk is enzovoorts, enzovoorts. Maar
het hielp niet veel, eigenlijk helemaal niks.
Het liep inmiddels al tegen de
zomervakantie en het leek ons verstandig niet direct weer
naar school te gaan, maar de zaak even te laten rusten.
Na zes weken vakantie was het misschien allemaal wat
geluwd, en wij hoopten maar dat het in de volgende klas
beter zou gaan.
Van kwaad tot
erger
Chris ging naar groep vijf. Maar het
ging niet beter, het ging alleen maar slechter. Het
pestkopje had inmiddels een stuk of drie meelopers om
zich heen verzameld. Daaromheen was een grotere groep
kinderen die weliswaar niet meepestten, maar ook niet in
de bres sprongen, waarschijnlijk uit angst zelf
slachtoffer van de pesterijen te worden.
Chris had de pech het pispaaltje te
zijn. Het ging allang niet meer om een vervelende
opmerking, of dat hij niet mee mocht doen. Het ging veel
verder, het waren opmerking als 'Chris heeft luizen',
'Chris stinkt', 'Chris is besmet'. Hij kwam met blauwe
plekken thuis, ze liepen voortdurend zogenaamd per
ongeluk tegen hem aan, sprongen ergens vanaf en kwamen
dan 'toevallig' op hem terecht. Soms leek het ook per
ongeluk, maar Chris was inmiddels zo getergd dat hij het
als opzettelijk ervaarde.
Gelukkig bleef hij er thuis heel open
over vertellen. Ik hoorde in die verhalen wel steeds
dezelfde namen van de kinderen die er aan mee deden, en -
nog steeds - dezelfde naam van de aanstichter.
We zijn opnieuw op school gaan praten.
Ik heb in dat gesprek gevraagd of het misschien aan het
gedrag van Chris kon liggen. "Nee absoluut niet, Chris is
een sociaal en spontaan kind, het ligt aan die andere
kinderen", was het geruststellende antwoord.
Ondertussen bleven wij proberen hem
aan te leren iets minder snel te reageren op vervelende
opmerkingen, hem weerbaarder te maken. We oefenden thuis
regelmatig, en een gezin met vier opgroeiende kinderen
geeft daar natuurlijk genoeg gelegenheid toe. Maar voor
de rest kun je er zelf heel weinig aan doen.
Het loopt helemaal uit de
hand
Naar aanleiding van dit gesprek is in
de klas weer - in algemene zin begreep ik - over pesten
gepraat. Het ging een tijdje beter, dan zwakte het weer
wat af, vervolgens nam het weer toe, en zo sukkelden wij
verder. In ons gezin leden we eigenlijk allemaal met
Chris mee. We hadden het er veel over, probeerden hem
'zus' te adviseren, en hem 'zo' te laten reageren. Maar
niets hielp.
Integendeel, Chris kwam steeds vaker
met lichamelijke klachten uit school. Hoofdpijn,
misselijkheid, buikpijn, allemaal puur door de
spanning.
Op een gegeven moment kregen wij de
indruk dat zelfs de leerkracht niet meer achter Chris
stond, en mee begon te pesten. Bijvoorbeeld door hem te
laten wachten terwijl hij haast had, kleinerende
opmerkingen maken als hij zich echt pijn deed. En wat
moet een kind dan?
Op dat moment zeiden mijn man en ik
tegen elkaar: "dit loopt echt helemaal uit de hand."
Wij besloten er zelf een rigoureuze
wending aan te geven. We hebben voor Chris een andere
school in een andere wijk in de stad gezocht.
We vertrouwden hem niet meer aan die
school en aan die leerkracht toe, daarom hebben wij die
beslissing genomen.
Terugblik
Zelf denk ik dat de zaak niet zo
geëscaleerd was als de ouders van de aanstichter
door de school in een veel eerder stadium waren
ingelicht. De school verdedigde zich achteraf door te
zeggen dat dit vanaf het begin wel degelijk is gebeurd.
De ouders beweerden echter pas op het allerlaatste moment
te hebben gehoord wat er aan de hand was, en welke rol
hun zoon in het gebeuren speelde. Zij zijn daar toen erg
van geschrokken. Dat is dan het woord van deze ouders
tegenover het woord van de school, maar wij konden er
niets meer mee. Vanaf dat moment hield hun zoontje er wel
mee op. Maar ondertussen was Chris z'n positie in de klas
onhoudbaar geworden, letterlijk verpest.
Ik heb er veel over nagedacht waarom
het pestende jongetje zich zo zich zo gedroeg. Chris
vroeg ook heel vaak aan mij: "Waarom doen die kinderen
dat nou, mam?"
Voor mijn gevoel ligt de verklaring
voor zijn pestneigingen in zijn opvoeding. De ouders van
het jongetje zijn voorstanders van een vrije opvoeding.
Het kind heeft nooit geleerd wat grenzen zijn. Kinderen
willen gewoon grenzen aangegeven krijgen, zekerheid in
die zin. Dat geeft hen houvast. Ik denk dat het jongetje
die zekerheid op deze manier zocht.
Zo heb ik het ook aan Chris uitgelegd:
"Ik denk dat die kinderen ergens iets te kort komen, iets
missen, en dat gevoel van gemis proberen aan te vullen
door macht uit te oefenen over een kind. In dit geval
door jou te pesten."
Maar ik vind ook dat de school gefaald
heeft in haar begeleidende taak. Ik ben zo vaak op school
geweest, want ik wist niet bij wie ik - behalve bij de
leerkrachten dan - verder nog kon aankloppen. Waarom is
vanuit school niet aangedragen dat je met pestproblemen
via de huisarts bij het RIAGG of de GGD aan kunt kloppen,
of er met een sociaal-verpleegkundige over kunt praten?
Het RIAGG bleek nota bene een cursus 'Pesten en sociale
weerbaarheid' voor schoolkinderen te geven!
Vroeger ging je in het basisonderwijs
in ieder geval 1x per jaar met je kind naar de
schoolarts, maar die voorziening is er niet meer. Ik vind
dat zó jammer. Want dit soort problemen kwamen
daar toen wel aan de orde. Hier hadden wij dan zo'n
doorverwijzing kunnen krijgen. Nu bleven we eigenlijk
jarenlang maar in een negatieve kring
rondcirkelen.
Pestprotocol
De school moet een pestprobleem stevig
aanpakken. Iedere school moet er eigenlijk een protocol
voor hebben, waarin voor iedereen, dus ook voor
leerkrachten, duidelijk staat wanneer en tot welke actie
je over moet gaan in geval van voortdurende pesterijen.
De ouders van het kind dat pest moeten ingelicht worden
en te horen krijgen hoe de school dit probleem zal gaan
aanpakken, en welke bijdrage in de oplossing er van de
ouders wordt verwacht.
Bovendien moet de school al in een
vroeg stadium aangeven dat zowel het kind dat gepest
wordt als de pester naar GGD of RIAGG doorverwezen kunnen
worden.
"Een pestprobleem moet aan meerdere
kanten direct worden aangepakt. Was dat in ons geval
gebeurd, dat was onze Chris veel verdriet bespaard
gebleven."
