thema-artikel uit Mobiel 4, augustus 1998 Pubers aan het woord

thema: Pubers in de pleegzorg

Door Janny Bijl en Keesd Vreeburg

Wat vinden pubers nu eigenlijk van zichzelf? Wat hebben ze nodig van hun ouders, pleegouders en al die volwassenen, die zich nog bezig houden met hun opvoeding? Mobiel zette een aantal jongeren (kinderen, pleegkinderen en hun vrienden) bij elkaar om het ze te vragen.
Even voorstellen: dochters Esmee(15), Sandra(15) en Irene (13); pleegdochters Mariska(13), Sabine(11) en Rebecca (13), zoon Joän, pleegzonen Arjen(11) en Aziz van 15 en de vrienden Manon en Koen, allebei 15 jaar.

Hoe denken jullie dat volwassenen tegen pubers aankijken?

Nogal kritisch, denkt het merendeel van onze gesprekspartners. Esmee: Ze vinden pubers snel sjagerijnig. En Manon vindt dat volwassenen denken dat we niks kunnen en dat we niet voor onszelf kunnen zorgen. Pubers vinden ze lastig, omdat ze zo snel groeien, aldus Koen, en Sabine merkt op dat volwassenen het kleine kinderen niet kwalijk nemen als ze vaak huilen of zeuren, maar tegen pubers zeggen ze al heel gauw, doe even normaal. Arjen ergert zich aan het feit dat als je eens lekker op de bank zit achter de T.V., zeggen ze dat je lui bent en onsportief.

Kunnen jullie het goed vinden met volwassenen?

De gevoelens hierover zijn gemengd. 'We besteden niet veel aandacht aan onze ouders. We zijn afstandelijk. Als er geen ouders bij zijn doen we meer: zoals lachen, ons uitleven en praten. We laten ons meer gaan en praten over andere dingen dan wanneer ze erbij zitten. We voelen ons vrijer zonder hen ', aldus Manon. Koen ergert zich er heel erg aan 'als mijn ouders mijn vrienden afkankeren, vooral als ze erbij zijn. Een rotstreek! Voor mij niet leuk en voor die vrienden ook niet.'
Op school botert het niet altijd tussen de volwassene en de jong-volwassenen. Joän vertelt hierover: 'Ik heb vaak trammelant met een leraar, dat ligt aan ons allebei, maar hij zegt dat het aan mij ligt. Bijvoorbeeld over mijn fiets. Deze is niet al te best en ook afgekeurd. Die leraar zegt, koop maar een nieuwe fiets, maar dat is niet zo simpel. Nu loop ik naar school en als ik een fiets nodig heb leen ik die van mijn vader.'
Sabine had onlangs nog een fiks conflict met een invalster op school. 'Ik kan haar niet uitstaan en had gelijk ruzie met haar. Ik was zonder het te vragen naar de W.C. gegaan en kon gelijk nablijven. Van onze leraar mag dat gewoon altijd. Maar bij haar niet, ze vond me brutaal en ik vond haar een stom mens.' Maar ook wanneer een docent op school té aardig is, valt dat niet altijd in goede aarde.
Joan: 'Onze stagaire op school is veel te aardig. Hij durft niet op te treden. Op een bepaald moment hebben we zelf gezegd: zullen we nu maar aan het werk gaan?'

Wat hebben jullie nodig van volwassenen?

Duidelijkheid en regels, daar is wel behoefte aan. Koen vult het nog wat aan met 'toch wel toezicht, schone kleren en niet te vergeten geld ' en Aziz zegt dat hij over problemen met ze praat.

En regels, zijn die nodig?

Ook hierover zijn ze bijna eenstemmig. Aziz: 'Regels zijn nodig anders loopt het uit de hand. Het is prettig.'
'Mijn ouders hielden geen toezicht. Geen regels en toen ging ik wel verkeerde dingen doen ', aldus Arjen.
Mariska ziet wel graag dat volwassenen flexibel ('hier gebeurt dat ook ') met de regels om gaan.
Koen vindt dat het belangrijk is dat 'ik mag wat mijn leeftijdgenoten ook mogen. Als regels in mijn ogen onredelijk zijn zou ik ook zeggen: bekijk het maar. Af en toe moet je ook de regels kunnen overtreden, ouders boos of niet. Logische regels zijn okee, als je maar kunt begrijpen waar ze voor nodig zijn.'
Manon stelt regels minder op prijs. 'Regels zijn natuurlijk altijd vervelend. Het is zo dat als je iets moet, je er gewoon nooit zin in hebt. Dus mijn reactie zal altijd negatief zijn. Als niemand iets zegt denk je heus wel op een bepaald moment: oh ja, ik moet dit of dat nog doen. Ik denk dat ik vrijheid wel aankan. Ze moeten ook vertrouwen in je durven te hebben.' Ze geeft verder aan dat regels onderhandelbaar moeten zijn. 'Dus gewoon afspraken maken in overleg met elkaar. Kom je dan die afspraken niet na, ja, dan vraag je erom dat ze je strenger aanpakken.'

Als pleegouders pubers in huis willen nemen, waar moeten ze dan op letten?

Rustig de tijd geven om iedereen aan de nieuwe situatie te laten wennen. Daar komt het eigenlijk op neer.
'Ze moeten de tijd nemen om te wennen aan je, je op je gemak stellen en rustig aan doen in het begin. Belangrijk is bijvoorbeeld zoals in mijn geval dat de andere kinderen die in huis zijn je het gevoel geven dat je welkom bent. Die zijn misschien nog wel belangrijker dan de volwassenen,' aldus Aziz.
Ook Koen wil graag de gelegenheid krijgen 'de boel eerst een beetje te verkennen en als ik het idee heb dat het niks is dan hou ik afstand. Ze moeten ook niet ouderwets zijn. Het zou mooi meegenomen zijn als ze sportief zijn en niet lui.'
Joän wil niet als een klein kind behandeld worden. Ook zegt hij dat je 'niet te enthousiast moet zijn in het begin. Je moet nog een hele tijd met elkaar wonen.' Met dat laatste is Esmee het helemaal eens: 'niet de eerste week naar drie pretparken. Dat gaat op slijmen lijken.'
Vertrouwen hebben en geven, dat is heel belangrijk, aldus Manon. Ze zou ook graag zien dat pleegouders 'de vrienden van hun kinderen ook accepteren en proberen te helpen als die ook problemen hebben en die niet laten stikken.'
Sabine vindt dat pleegouders in het begin niet al te streng aan de regels moeten vasthouden. 'Je moet er de tijd voor nemen om aan elkaar te wennen. Maar wel zoveel mogelijk gewoon met alles mee laten doen.'
Irene ziet graag dat pleegouders 'niet alleen met je praten, maar juist ook dingen met je doen.'
'Meelevend,' zegt Sandra, 'dat moeten ze zijn.'

Waarom moeten pleegouders juist pubers in huis nemen?

Koen zegt dat 'Pubers veel leuker zijn dan babies of kleuters. Ze zijn ouder, je kunt er mee praten en er dingen mee doen die ouders zelf ook leuk vinden zoals varen op een boot, naar de bioscoop gaan of naar de kroeg. Je hoeft niet meer per se naar de speeltuin.' Pubers doen al een beetje wat volwassenen ook leuk vinden, aldus Irene.
Manon: 'Met pubers kun je gewoon een hoop lol beleven, ook al zullen de ouders soms weleens het gevoel hebben dat ze alleen nog maar goed genoeg zijn om de kleren van hun kinderen te wassen.'
Arjen is er wel van overtuigd dat je er 'eigenlijk wel minstens twee in huis moet nemen. Een is niet zo leuk, want dan moet hij in z 'n eentje achter de T.V. en dat is zielig.' En Esmee ziet dan nog als bijkomend voordeel dat het 'leuk is voor je eigen kinderen. Zoals ik, je hebt er soms zomaar ineens een vriendin bij die ook nog in jouw huis woont.'
Sabine sluit ons gesprek af met de opmerking dat 'volwassenen vaak heus wel weten wat goed is voor je, maar soms weet ik het beter.' Dat laatste beaamt Esmee met een 'maar daar ben je een puber voor.'

Erwin Mijn pleegzoon voor twee maanden, Erwin, is inmiddels 25 jaar. Heeft gestudeerd en is leraar geschiedenis. Laatst bij het ophalen van herinneringen zei hij: 'ik mocht van thuis eigenlijk alles. Dat vond ik niet prettig. Mijn ouders waren niet bezorgd om mij als ik, 16 jaar oud, 's morgens op 7 uur thuis kwam en straalbezopen mijn bed in tuimelde. Van jou kreeg ik wél de wind van voren als ik vertelde over mijn uitspattingen! En toen woonde ik al weer thuis! 'Ja ', zei ik, 'en jij zei dan altijd heel trouwhartig 'Ja mam ' tegen mij en dan smolt ik weer. Erwin vertelt verder: 'en die keer dat ik van jou naar dansles moest. Van mijn moeder hoefde ik niet.' Toen zei jij: 'maar van mij wél!'. En ik ging!' Tijdelijk En daar sta je dan... Op de kade van West-Terschelling, terwijl jouw pleegdochter (14 jaar) net op de laatste, wegvarende veerboot naar Harlingen is gesprongen. Haar fiets ligt nog op de kade. Nog geen half uur daarvoor leek er geen vuiltje aan de lucht. Ze had het tijdens de vakantie moeilijk op haar manier, maar dat waren er al een beetje gewend. En we maakten toen toch een prachtige tocht door de mooie bossen van Terschelling. Ze fietst achter je op enige afstand, maar ook dat was je gewend. Terwijl we aan het eind van de middag richting camping fietsen, draaide zij zich plotsklaps om en ging er als een speer vandoor. Voordat je door hebt wat er gebeurt, zie je haar nog net om de bocht heen verdwijnen. Jij ook rechtsomkeert, maar je bent in het nadeel met een kind van twee jaar voorop de fiets. Het duurt even voordat je op snelheid zit. Je roept, je roept nog eens, maar krijgt geen antwoord. Dus dan toch maar harder trappen, omdat je geen flauw idee hebt wat ze van plan is. Eindelijk, al in het dorp WestTerschelling haal je haar in, maar nog steeds is er geen normale communicatie mogelijk. Op de kade weet ze heel goed wat ze wil. Ze gooit haar fiets aan de kant en springt op de veerboot, die al bezig is de loopplank binnen te halen. Ze heeft haar smoes al klaar, komt langs de controle en verdwijnt in de boot. De timing van deze actie is perfect, dat moest ik toegeven. Om half zes 's avonds is er natuurlijk ook bij Jeugd en Gezin niemand meer te bereiken. Je hoopt alleen dat ze een goed plekje vindt om te slapen. 's Avonds laat bel je de buren om te weten of zij iets gehoord hebben. Gelukkig, ze is bij de buren. We waren woedend en teleurgesteld en we hebben - in overleg met de maatschappelijk werkster en de buren - de thuisreis met opzet een dag uitgesteld. Op de dag van vertrek baal je als een stekker dat je al haar spullen (tent, slaapzak, en veel kleren) op moet ruimen en mee naar huis moet zeulen. We kunnen er nu om lachen, vooral omdat het goed is afgelopen. Ze is toch maar naar de buren gegaan en niet gaan zwerven die nacht. De (tijdelijke) plaatsing heeft na dit incident niet zo lang meer geduurd, maar naar ons idee heeft ze zich toch wel een beetje veilig gevoeld in ons gezin.