artikel

Door Carol van Nijnatten,

Universitair Hoofddocent bij de Vakgroep Algemene Sociale Wetenschappen van de Universiteit Utrecht en pleegvader van twee kinderen

In deze aflevering van Mobiel wordt een goed overzicht gegeven van de kwaliteit van pleegzorg door ouders die ongewild geen 'eigen' kinderen kregen. Het meest opvallende vind ik wel de schrille tegenstelling tussen de geïndividualiseerde potentiële pleegouder die in permanente tijdnood verkeert (geschetst door Lies Punselie) en de haast vanzelfsprekende houding van pleegouders Dirk en Marianne. In prognoses over de toekomst van de pleegzorg geeft het twee uitersten weer.

Al levert de individualisering kinderen veel op (een erkenning van hun eigenheid in het onderwijs, op leeftijd toegespitste computerprogramma's, meer contact buiten het gezin) het kost hen ook veel. De samenleving is vooral ingericht voor degenen die snel en goed voor zichzelf kunnen zorgen. Ouders hebben minder tijd voor kinderen. Trouwens kinderen hebben ook minder tijd voor hun ouders. Hun agenda's zijn soms nog voller dan de elektronische datamachine van hun ouders.

Het is merkwaardig dat ouders steeds minder tijd en energie aan kinderen lijken te besteden en het tegelijkertijd zo erg vinden als ze kinderloos blijven. Het ene stemt pessimistisch over de toestroom aan pleeggezinnen, het andere niet. Vrouwen krijgen steeds later kinderen, maar onveranderd blijft de wens van mannen en vrouwen naar kinderen. Gelukkig zijn de meeste volwassenen niet zo narcistisch dat zij genoeg hebben aan zichzelf en willen zij het leven door kinderen vermeerderen.

Wat verder optimistisch stemt is dat de pluriforme samenleving waarin wij leven tot een veelheid aan opvoed- en opgroeimogelijkheden voor kinderen heeft geleid. Zonder dat er iemand van opkijkt groeien kinderen op bij homoseksuele ouders of alleenstaanden, in woongroepen of stiefgezinnen. Dat was vroeger wel anders. Toen werd deze groepen het moeilijk of onmogelijk gemaakt kinderen op te voeden. Zie daar een enorm potentieel aan pleegouders.

Pleegzorg en goed pleegouderschap

Wetenschappelijk onderzoekingen wijzen het traditionele gezin niet aan als pedagogisch de beste opvoedsituatie. Er zijn vele soorten ouderschap en er zijn veel soorten kinderen. De omvang van het veelvormige aanbod van pleegouders is een welkom antwoord op de evenzo veelvormige behoefte van potentiële pleegkinderen.

In deze Mobiel wordt gepraat over de groep 'adoptief ingestelde' pleegouders. Dat begrip roept negatieve associaties op. Die ouders zouden hun kinderen teveel als bezit beschouwen en te weinig beseffen dat hun kinderen een eigen geschiedenis hebben. Zoals de lezer misschien weet, speelt dat probleem ook bij adoptieprocedures. Het merendeel van adoptief ouders is ongewenst kinderloos. Vaak koesteren zij nog de illusie dat een gelukkige gezinstoekomst is veilig gesteld als adoptiekinderen door de wet tot 'hun' kinderen worden gemaakt. De werkelijkheid leert helaas dat adoptie maar al te vaak niet het verwachte geluk oplevert voor kinderen en ouders. Als potentiële pleegouders in hun adoptieve instelling proberen de eigen ouders uit te rangeren en de geschiedenis van de kinderen uit te wissen, dan is dat foute boel. De adoptieve houding, dat kinderen van andere ouders ooit de jouwe zullen zijn, lijkt een aanwijziging voor slecht pleegouderschap. Een adoptieve instelling lijkt een aanwijzing voor slecht pleegouderschap. Is dat wel altijd zo? Willen kinderen die niet meer bij hun eigen ouders horen en elke gemeenschappelijk perspectief met hen missen, niet bij andere ouders horen? En sluit het feit dat ze zich kind van hun ouders voelen tevens uit dat ze ook bij hun pleegouders willen horen? En is het dan voor de kinderen niet heerlijk pleegouders te hebben die hen tegemoet treden als ware zij hun 'echte' kind. Als adoptieve instelling betekent: trots zijn als ze hun zwemdiploma halen, ze helpen herinneren aan de verjaardag van mamma, blij zijn als ze door je familie worden opgenomen als de jouwen, enz. dan lijkt het mij een goede basis voor langdurige pleegzorg.

Hechting in een pleeggezin behoeft geen breuk met de eigen ouders, maar geschiedt idealiter met hun goedkeuring. Als ouders de heldenmoed opbrengen met gevoel en verstand hun kinderen duidelijk te maken dat zij bij dat andere gezin mogen wonen, en als pleegouders die ouders waarderen en respecteren in hun verhouding tot hun kind, dan is de basis voor goede pleegzorg gelegd. Goede pleegzorg is en ... en in plaats van of ... of!

De kwaliteiten van kinderloze ouders

Ongewenst kinderloze ouders doen het om nog meerdere redenen goed. Als ze eenmaal hun verdriet hebben verwerkt en hebben gekozen voor pleegkinderen, zijn ze juist uitstekend gekwalificeerd.

• Zij weten wat het is om niet die ouder-kind relatie te hebben die ze zich hadden voorgesteld. Pleegkinderen zitten in hetzelfde schuitje. In pleeggezinnen wonen de kinderen niet bij hun eigen ouders zoals de ouders niet bij hun eigen kinderen wonen.
• Ze hebben de relativiteit van een 'eigen' kind leren in te zien. Voor pleegkinderen moet het een opluchting zijn niet te behoeven te voldoen aan die oh zo ideale eigen kinderen.
• Zij zijn na al die besognes in verband met het ouderschap hooglijk gemotiveerd en wel heel erg op kinderen.
• Ze zijn meestal wat ouder en beschikken gemiddeld over meer relativeringsvermogen.

Pleegzorg: het betere alternatief

Sterke culturen zijn op de toekomst (= kinderen) gericht. Dat betekent dat zij in staat zijn voor vervanging te zorgen op de plaatsen waar er pedagogische uitval is. Pleegzorg heeft de meest hoogwaardige vervanging van het ouderlijk gezin in zich. Het zou dan ook veel aantrekkelijker moeten worden gemaakt om pleegouder te worden door uitbreiding van wettelijke mogelijkheden en praktische voorzieningen. Het is toch van de gekke dat in een en hetzelfde land zoveel kinderen graag zouden opgroeien met volwassenen die speciaal voor hen willen zorgen en ongewild kinderlozen de internationale adoptiemarkt op gaan.

In dit verband zou de pleegzorg er misschien goed aan doen, het pleegouderschap als een van de alternatieven voor adoptie aan te prijzen. Adoptie is eigenlijk niet meer van deze tijd, omdat het een achterhaalde poging is het traditionele gezin na te bootsen. De wetgever zou er verstandig aan doen de verscheidenheid aan ouderlijke mogelijkheden en behoeften van kinderen te koppelen aan pluriforme wettelijke mogelijkheden.