artikel uit Mobiel 1, februari 1998 'Gilly' geeft startschot nieuwe pleegzorgcampagne

door Mirjam Vossen

Met de première van het theaterstuk 'Gilly' gaat de nieuwe pleegzorgcampagne van start. Vanuit hun donkere theaterstoel kunnen kinderen en ouders kennis maken met de rebelse Gilly en haar lieve, onhandige pleegmoeder, mevrouw Trotter. De avonturen van Gilly staan allereerst garant voor een leuke middag theater voor het hele gezin. Daarnaast hoopt de Federatie Pleegzorg dat veel ouders aan het denken worden gezet over de mogelijkheid om zelf een pleegkind een thuis te bieden.

Met haar hoofd in het kussen gedrukt ligt de 11-jarige Gilly op bed. Haar gezicht gaat schuil onder een woeste haardos met tientallen staartjes. Ze heeft ruzie met haar pleegmoeder, mevrouw Trotter, omdat ze geld heeft gestolen en van huis is weggelopen. Het ziet er niet best uit voor Gilly. Ze is weer teruggevonden en nu is de maatschappelijk werkster beneden. Zij vindt dat Gilly weg moet bij mevrouw Trotter. Maar Trotter, die met haar dikke lijf en haar slonzige schort tegen een afgesleten bankstel leunt, wil daar niets van weten. Zal Gilly mogen blijven?
Op een gure januaridag mocht Mobiel een kijkje nemen bij de repetitie van de theatermusical 'Gilly', over een opstandig, ondeugend meisje dat in een pleeggezin woont. In een studio op een industrieterrein in Amsterdam Sloterdijk repeteren vijf acteurs, die stuk voor stuk hun sporen in de theaterwereld hebben verdiend, maandenlang hun rol. Op 23 februari zal Gilly haar première beleven. Een spannende dag, niet alleen voor de acteurs, maar ook voor de Federatie Pleegzorg. Want de première is tevens de start van de nieuwe, landelijke pleegzorgcampagne 'Ik zoek een huis'.
Een nieuwe campagne is hard nodig, vertelt Sonja Nijon van het Landelijk Bureau Voorlichting van de Federatie Pleegzorg. Nijon is de initiator van de nieuwe actie. Zij is ook degene die in 1994 de succesvolle campagne 'Geef geen geld, geef een thuis' in het leven riep. Maar deze publiciteitsactie was, na vier jaar, aan een nieuw jasje toe. "We kampen nog altijd met een tekort aan pleegouders. In het campagnejaar 1994 steeg het aantal aanvragen voor informatie over pleegzorg flink, maar daarna daalde het weer. Dat betekent dat pleegzorg weer een nieuwe aandachtstrekker nodig heeft, om het grote publiek te bereiken."
Nijon zocht naar een originele manier om pleegzorg voor het voetlicht te brengen. "Voorop stond dat in de nieuwe campagne 'kinderen' centraal moesten staan", zegt Nijon. "Zij zijn immers de hoofdrolspelers in de pleegzorg. Zij maken het allemaal mee: de problemen thuis, de plaatsing in pleeggezinnen. Wie kan beter uitleggen wat pleegzorg is dan de kinderen zelf?" Langzaam rijpte het plan om de campagne aan te sturen met een professioneel theaterstuk, waarin een pleegkind de hoofdrol speelt. "In een gesprek is het moeilijk uit te leggen wat het betekent om een pleegkind te zijn of in huis te hebben. Maar als je het kunt laten zien, dan gaat het veel meer leven. Natuurlijk kun je de mensen niet steeds 'echte' pleegkinderen laten tegenkomen. Daarom kozen we voor een gefingeerde ontmoeting, met een 'theaterpleegkind'."
Sonja Nijon schakelde producent Gerard Cornelisse van Olbe Producties in. Hij kreeg de opdracht een theatervoorstelling te maken, geschikt voor kinderen van 8 tot 12 jaar en hun ouders. Het stuk moest niet alleen pleeggezinnen aanspreken, maar ook spannend zijn voor gewone kinderen en hun ouders. Daarmee was de kiem voor het muziektheaterstuk 'Gilly' gelegd.

Aandacht trekken

Allereerst moet 'Gilly' een mooie voorstelling zijn, waar iedere bezoeker een paar plezierige uurtjes aan beleeft. Maar de theatervoorstelling heeft nog een ander doel, vertelt Sonja Nijon. "We willen hiermee aandacht trekken van radio, televisie en kranten. Vroeger kwamen we rechtstreeks in de media met televisiespots. Maar daarmee bereiken we lang niet meer zo'n groot publiek: er zijn zoveel zenders en er is zoveel zapgedrag. Dus zochten we een andere manier om in de publiciteit te komen. Een theatervoorstelling, gecombineerd met het thema pleegzorg, dat trekt nu eenmaal veel aandacht van de pers."
De feiten lijken haar gelijk te geven: nog voor de première zijn er al uitnodigingen binnen van 2 Vandaag en Barend en Witteman. Na 23 februari gaat 'Gilly' het land in. De voorstelling zal in ongeveer zestig theaters door heel Nederland te zien zijn. Tien daarvan zijn speciaal gereserveerd voor scholen. Sonja Nijon verwacht dat ongeveer de helft van de bezoekers bestaat uit pleegkinderen en pleegouders, de andere helft uit 'gewone' ouders en kinderen.
Hand in hand met de theatervoorstelling gaat de lancering van speciaal lesmateriaal over pleegzorg, ontwikkeld met subsidie van VWS. Het lespakket is bedoeld voor groep 7 en 8 van de basisschool. Scholen kunnen, met het lespakket als basis, zelf aan de slag met het onderwerp pleegzorg. De Federatie Pleegzorg hoopt dat in het eerste jaar van de campagne 7500 ouders informatie over pleegzorg zullen aanvragen. "Een deel daarvan moet komen van ouders die de theatervoorstelling hebben bezocht. Maar het grootste deel zal komen door alle publiciteit rondom de voorstelling. Dat maakt mensen nieuwsgierig naar pleegzorg, ook al zijn ze niet naar het theater geweest. Daarnaast hopen wij ouders te bereiken via hun kinderen, die naar een schoolvoorstelling zijn geweest of op school met het lesmateriaal hebben gewerkt."

Terdege voorbereid

Als basis voor het theaterstuk dient het boek 'Stoere Gilly' van Katherine Paterson. Gilly is een ondeugend, rebels meisje dat al jong door haar moeder in de steek is gelaten. Ze wordt van het ene pleeggezin naar het andere gesleept, maar overal heeft ze problemen. Als laatste redmiddel komt zij bij de dikke mevrouw Trotter, waar ze onmiddellijk een hekel aan heeft. Maar de lieve mevrouw Trotter laat zich niet van de wijs brengen en blijft met hart en ziel achter Gilly staan. Net als alles beter lijkt te gaan, duikt plotseling Gilly's moeder op en krijgt het verhaal een onverwachte wending.
"Het leuke aan Gilly is dat ze zo recht door zee is", zegt actrice Erna Sassen, die de rol van Gilly speelt. "Ze is stout en ze liegt, maar ze zal nooit roddelen." Alle acteurs zijn gedegen voorbereid op hun rol, vertelt Sassen. "We hebben veel gelezen, video's bekeken en een deel van de voorbereidingscursus gevolgd, die aanstaande pleegouders krijgen."
Acteur Frank Houtappels praatte vooraf met twee pleegkinderen die vroeger waren mishandeld. "In het stuk speel ik het pleegbroertje van Gilly, een jongetje dat ook mishandeld is. Ik wilde weten of het waar is dat zo'n jongetje al wegduikt als iemand een kopje thee op tafel zet. De pleegkinderen vertelden mij dat dat echt waar was. Dat had ik nodig om de rol overtuigend te durven spelen."
Voor veel acteurs was het een eye-opener om een rol in 'Gilly' te vertolken. "Ik had me nooit gerealiseerd dat pleegkinderen ook probleemkinderen kunnen zijn", vertelt Marjolijn Touw, die de rol van mevrouw Trotter speelt. Alleen hoofdrolspeelster Erna Sassen heeft van dichtbij meegemaakt wat het is om pleegkinderen in huis te hebben. "Mijn ex-man had een gezinshuis, waar pleegkinderen een tijdje wonen voor ze 'doorgeplaatst' worden. Het ging er soms hard aan toe daar: er werd wat afgeschreeuwd en gescholden. Maar ik zag ook hoeveel rust het huis de kinderen kon geven."

Zelf pleegkind nemen?

De acteurs zijn door hun rol in Gilly danig aan het denken gezet over pleegzorg. "We grappen wel eens tegen elkaar: het eindigt ermee dat we allemaal een pleegkind nemen", lacht Marjolijn Touw. Dan vervolgt ze serieus: "Pleegouder zijn is ongelofelijk zwaar. Mijn hart zegt 'ja', maar ik weet niet of ik er ooit toe in staat zou zijn. Als ik mevrouw Trotter alleen maar speel, dan voel ik al hoe zwaar het is om een opstandig kind tegenover je te hebben."
Regisseur Bruun Kuijt denkt dat de toneelvoorstelling een realistisch beeld geeft van pleegzorg. 'Gilly' staat dicht bij de werkelijkheid. Wat je ziet is een fragment uit het leven van een meisje. Een heftig moment, want ze leert net vertrouwen te krijgen in anderen. Ik denk dat veel pleegouders en kinderen zich in het stuk zullen herkennen." Kuijt doelt onder meer op het thema 'liefde voor ouders', dat een belangrijke rol in het theaterstuk speelt. Gilly wil per se naar haar eigen moeder toe, ondanks alles wat er is gebeurd. Die trouw aan de eigen ouders, dat zie je bij veel pleegkinderen terug."
De problemen die Gilly en mevrouw Trotter samen moeten overwinnen, vormen de rode draad in de voorstelling. Toch is het leven van Gilly beslist niet alleen kommer en kwel. Integendeel, Gilly maakt ook plezier, stoeit met haar pleegbroertje en haalt streken uit. Daarmee is ze bovenal een kind als alle andere: speels, vrolijk en soms heel ontroerend.
"We hopen dat de mensen door ons stuk interesse krijgen in pleegzorg", zegt regisseur Bruun Kuijt. "Maar in de eerste plaats is het ons doel om mooi theater te maken. Je hoeft niets met pleegzorg te hebben, om dit toch een hele mooie voorstelling te vinden. Daarom moet iedereen komen kijken!"