artikel uit Mobiel 1, februari 1998 Netwerpleegzorg, een landelijke aanpak? Onderzoek naar familie - en sociale netwerkplaatsingen

door Jeanny Gijzen

De Voorzieningen voor Pleegzorg krijgen steeds vaker met netwerkpleegzorg te maken. Enerzijds vanwege het tekort aan voldoende bestandsgezinnen, anderzijds door het groeiende besef dat het bij een uithuisplaatsing vaak voor alle betrokkenen minder ingrijpend is als het kind bij familie of bekenden kan worden geplaatst. Het aantal familie- en sociale netwerkplaatsingen wordt momenteel geschat op 30 - 50 % van alle pleeggezinplaatsingen.

Ervan uitgaand dat in Nederland ongeveer 8500 kinderen in pleeggezinnen verblijven, gaat het dus om een groot aantal familie- en sociale netwerkplaatsingen. Diezelfde Voorzieningen voor Pleegzorg ervaren ook steeds vaker problemen en dilemma's bij het aangaan van samenwerking met familie- en sociale netwerkplaatsingen.
Bijvoorbeeld bij de vraag van de plaatser om selectie en begeleiding door een Voorziening te laten uitvoeren. Maar wat valt er te selecteren als het kind al bij familie of bekenden verblijft? En hoe om te gaan met respect voor de beslissingen van ouders en familie om hun problemen op hun eigen manier op te lossen? Welke uitgangspunten hanteert een Voorziening bij het nemen van verantwoordelijkheid voor deze plaatsingen, en welke vorm van begeleiding past bij deze vorm van pleegzorg? Kortom, er werd een groeiende behoefte gevoeld om netwerkpleegzorg landelijk in kaart te brengen en er een werkmodel voor te ontwikkelen.
Aan deze behoefte is nu een gevolg gegeven. In april 1997 is op initiatief van het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn (NIZW) en STAP Amsterdam een 2-jarig project 'familie- en sociale netwerkplaatsingen' gestart. Tijdens het project wil men een werkmodel ontwikkelen voor het hele traject van familie- en sociale netwerkplaatsingen, zoals werving, selectie, voorbereiding, begeleiding en ondersteuning.

De ontwikkeling van dit model vindt plaats in nauwe samenwerking met alle betrokkenen en verloopt in drie fasen. In iedere fase wordt een onderdeel van deze plaatsingen binnen de pleegzorg uitgewerkt. Het gaat daarbij om theoretische onderbouwing en richtlijnen voor praktisch handelen, waar alle betrokkenen naar behoefte gebruik van kunnen maken. Dit alles wordt vastgelegd in een handboek.

Op dit moment wordt samen met een aantal mensen uit de praktijk materiaal verzameld ter onderbouwing van een gezamenlijke visie op netwerkpleegzorg. Daarnaast leveren alle Voorzieningen voor Pleegzorg en TGV's gegevens aan over de samenstelling van hun gezinnen, die vallen onder de categorie netwerkpleegzorg. Belangrijk daarbij is om te weten te komen of het vooral opa's en oma's zijn die kinderen binnen de familie opvangen, of gebeurt de opvang ook vaak door anderen zoals ooms/tantes, buren, kennissen.
Onderzocht wordt om hoeveel plaatsingen gaat het, wat is de leeftijd en het geslacht van de kinderen die daar geplaatst zijn en hoe lang verblijven deze kinderen daar? Deze gegevens worden verwerkt en komen begin 1998 beschikbaar. Ook wordt onderzoek gedaan naar de behoefte aan ondersteuning en begeleiding bij ouders, pleegkinderen en netwerkgezinnen. Door middel van groepsinterviews willen de onderzoekers erachter komen wanneer men behoefte aan steun heeft, in welke vorm, voor welke problemen en van wie men die steun zou willen hebben.
Op Internet ten slotte wordt begin 1998 een website geïnstalleerd waarop informatie wordt gepubliceerd over familie- en sociale netwerkplaatsingen en waar over belangrijke aspecten kan worden gediscussieerd.

Veel moet nog onderzocht en ontwikkeld worden. Om de mogelijkheden van pleegzorg binnen de familie of het sociale netwerk optimaal te benutten, maar ook om de discussie over de dilemma's en beperkingen met elkaar te voeren. Tijdens het project wordt de informatie over elkaars ervaringen, deskundigheid en reeds ontwikkelde materialen gebundeld en wordt nieuwe kennis toegevoegd. Iedereen die hieraan een bijdrage wil leveren is van harte welkom.

Jeannee Gijzen is projectmedewerker Familie- en sociale netwerkplaatsingen NIZW/STAP