Een avondje flink doorzakken met veel alcohol in de laatste fase
van de zwangerschap is al genoeg: de baby kan het Foetaal Alcohol
Syndroom (FAS) ontwikkelen. Iedere dag een glas of vijf alcoholische
drank terwijl je zwanger bent, kan uiteraard ook desastreuze gevolgen
hebben voor de baby. FAS-kinderen in pleegzorg en adoptie brengen
een hoop problemen mee voor pleeg- en adoptieouders. Maar wat is FAS?
Kinderen van alcoholisten worden vaak geboren met het FAS (Foetaal
Alcohol Syndroom). Zij hebben beschadigingen opgelopen die ze levenslang
mee moeten dragen. FAS wordt als diagnose gesteld als er afwijkingen
bestaan op drie terreinen:
• Vertraagde groei: een te laag geboortegewicht en vaak
kleiner dan hun leeftijdsgenootjes. Het hoofd is vaak abnormaal
klein.
• Gezichtsafwijkingen: er zijn variaties maar de meest voorkomende
zijn: een afgeplat gezicht, platte neusbrug, ogen die ver uit elkaar
staan, overhangende oogleden, smalle bovenlip zonder ‘cupidoboog’,
kleine kin, lage oren, platte neus die omhoog staat, ook kunnen
er afwijkingen aan gebit en ledematen voorkomen.
• Neurologische afwijkingen zoals slechte spiercoördinatie.
Baby’s met FAS hebben een slechte zuigreflex en kauwen slecht.
Ze zijn vaak overgevoelig voor fel licht, tast en geluid. Ook veel
voorkomend zijn: slecht sociaal functioneren, hyperactiviteit, verstandelijke
handicap en autistisch gedrag.
FAS wordt soms niet herkend en als het herkend wordt, weten artsen
en hulpverleners niet wat hen te doen staat. Veel pleegouders worden
na de diagnose naar huis gestuurd zonder dat ze goede en voldoende
ondersteuning krijgen.
Geen steun partner
In de pleegzorg komen kinderen met FAS regelmatig voor. Moeders
die drinken, hebben vaak meer problemen dan alleen maar de drank.
Bovendien drinkt de partner vaak ook, waardoor het moeilijk is om
van de drank af te zien. Helaas komen deze kinderen ook in de pleegzorg
terecht. In het pleeggezin komen de problemen vaak in alle hevigheid
naar voren. Een crisispleegmoeder vertelt: "Het liep volledig
mis in het vorige pleeggezin. Onze pleegzoon van vijf jaar was zo
lelijk (het spijt me dat ik dat moet zeggen) en had zoveel ‘tekortkomingen’,
dat ze zich daar gewoon voor hem schaamden. Na ons is hij in een langdurig
pleeggezin geplaatst, maar dat liep al na twee maanden fout. Te hoge
verwachtingen: hij ging er gewoon aan onderdoor, compleet met psychoses
en al. Inmiddels zit hij in een instelling en is eindelijk de diagnose
FAS gesteld."
Tips uit de praktijk
FAS-kinderen zijn gebaat bij een duidelijke structuur, zodat ze
weten wat ze kunnen verwachten. Vaste bedrituelen en een koele donkere
slaapkamer zonder ‘uitdagingen’ (speelgoed, geluiden)
kunnen zorgen voor een betere nachtrust. Sociaal kun je een FAS-kind
helpen door veel te oefenen met moeilijke situaties. Speel een rollenspel
of oefen de moeilijke stukjes van het contact met andere mensen. Zo
geef je een kind wat sociale bagage mee! Het zelfbeeld speelt hierbij
uiteraard een grote rol. Pleegouders zijn meestal experts op het gebied
van het versterken van het zelfbeeld van het (pleeg)kind. Sommige
zaken werken bijvoorbeeld heel goed: een beloningssysteem, het vermijden
van mislukkingen en veel oefenen. Bij een FAS-kind kun je ook denken
aan een ‘Dit-doe-ik-goed-boek’, met op elke pagina een
dag. Bedenk elke avond samen wat die dag heel goed ging. Dit kun je
opschrijven of het kind laten tekenen. Misschien wil de juf of oma
wel eens meekijken in het boek!
Meer informatie
Helaas is er in de Nederlandse taal niet zoveel informatie beschikbaar
over FAS en de aanverwante termen als FASD (Foetaal Alcohol Spectrum
Disorders), FAE (Foetaal Alcohol Effects), ARBD (Alcohol Related Birth
Defects) en ARND (Alcohol Related Neurodevelopmental Disorder). De
website van de FAS Stichting biedt een schat aan informatie en twee
ervaringsverhalen van een pleeg- en adoptiemoeder.
De FAS Stichting Nederland is in 2002 opgericht en wil
naast informatievoorziening (zie www.fasstichting.nl)
ook een lotgenotencontact op gaan zetten. Postbus 13, 9980 AA Uithuizen,
info@fasstichting.nl
Oefenen met moeilijke situatie
