Een kind is geen pingpongbal

Verdere versterking rechten pleegouder

Recente wijzigingen in de Nederlandse wet zorgen voor een aanzienlijke verbetering in de rechten van de pleegouders. Toch zijn de rechten van pleegouders in bijvoorbeeld Amerika sterker. Daar wordt de voogdij standaard overgedragen aan de nieuwe verzorgers als een kind gedurende 15 maanden van de afgelopen 22 maanden niet door de biologische ouders is verzorgd. Ter vergelijking: in Nederland is het wel mogelijk om als pleegouder na één jaar beëindiging van het ouderlijke gezag aan te vragen, maar dit gaat niet automatisch.

Een verdere bijkomstigheid is dat pleegouders die hiertoe overgaan soms als lastig ervaren worden door hulpverleners. Bovendien zal met de huidige wetgeving na het verkrijgen van pleegoudervoogdij de begeleiding grotendeels ophouden.

Twee hardnekkige knelpunten binnen pleegzorg zijn: de onduidelijkheid over het doel en de duur van de plaatsing en het grote aantal overplaatsingen(1). Vaak probeert men het kind terug te plaatsen bij de ouders, omdat dit beschouwd wordt als de meest gunstige situatie. Naast het streven naar terugkeer naar de ouders is stabiliteit voor het kind echter van het allergrootste belang. Deze twee doelen zijn soms met elkaar in conflict.

Is het mogelijk het beleid in Nederland zo te wijzigen dat kinderen sneller een stabiele omgeving aangeboden krijgen? Een mogelijke oplossing is, dat parallel aan de poging tot terugplaatsing, de pleegzorg­aanbieder adoptie of een permanente plaatsing voorbereidt. Onderzoek in Engeland van Selwyn en collega’s(2) wijst uit dat hoe stabieler de juridische situatie is, hoe kleiner de kans op het vroegtijdig afbreken van een plaatsing.

Het kan anders
In Engeland is het tegenwoordig de normale gang van zaken dat, parallel aan de poging een kind terug te plaatsen bij de ouders, plannen worden gemaakt om het kind te laten adopteren. Hulpverleners worden zo aangemoedigd om naast het werken aan de terugplaatsing alvast een

plan B achter de hand te hebben. Toen hulpverleners niet verplicht waren om meteen een plan voor permanente plaatsing te maken, bleek namelijk dat dit pas na heel lange tijd gebeurde. Kinderen bleven daardoor te lang in on­zekerheid. Gezien de positieve resultaten in Engeland is het wenselijk na te denken over een soortgelijke regeling voor Nederland.

Minder afgebroken plaatsingen
Als er met een plan B en een strikte termijn gewerkt wordt, zal het niet overdragen van de voogdij eerder uitzondering worden dan regel. Uitzonderingen die overigens nog wel mogelijk moeten zijn, elke situatie is immers uniek. Pleegzorg en adoptie blijven maatwerk. De heldere termijn zal echter snel(ler) zorgen voor juridische stabiliteit. Een groot voordeel hiervan is, dat er minder afgebroken

plaatsingen zullen zijn. Uit Selwyns onderzoek blijkt dat in Engeland vroegtijdig afbreken van de plaatsing slechts in 3% van de gevallen voorkomt bij pleegkinderen die door hun pleegouders geadopteerd werden, tegenover 25% tot 50% afbrekingen bij kinderen in pleegzorg in Nederland en tal van andere landen. Meer juridische stabiliteit lijkt samen te gaan met een grotere verbondenheid tussen pleeg­ouder en kind.

Permanente plaatsing
Hoe kan het Nederlandse systeem kinderen en pleegouders sneller voorzien van juridische stabiliteit? Het wettelijk vastleggen van een tweetal zaken kan hier mogelijk aan bijdragen. Allereerst kan men bij de uithuisplaatsing direct beginnen aan het ontwikkelen van een alternatief plan om kinderen permanent te plaatsen. Ten tweede kan men één jaar na plaatsing de overdracht van de voogdij als verplicht thema bespreken. Indien ouders niet kunnen aantonen dat zij op korte termijn de opvoeding weer op zich kunnen nemen, kan indien nodig direct over worden gegaan tot permanente plaatsing. Plannen hiervoor liggen immers al klaar.

Veilig gehecht
Stabiliteit is erg belangrijk voor kinderen. Veilige gehechtheid blijft altijd mogelijk, maar hoe minder verschillende plaatsingen een kind achter de rug heeft, hoe groter de kans hierop is. Indien het kind een stabiele leefomgeving met sensitieve opvoeders geboden krijgt, kan alsnog veilige gehechtheid ontstaan. Deze veilige gehechtheid is van wezenlijk belang. Anders vindt het kind geen rust en kan het niet overgaan tot de verwerking van trauma en verlies. Het snel verkrijgen van een stabiele situatie, ook al is dit niet bij de ouders, is daarom ontzettend belangrijk.

Begeleiding
Een kind is geen pingpongbal. Het paraat hebben van een plan B en het automatisch in gang zetten van de overdracht van de voogdij zullen zorgen voor minder overplaatsingen. Deze broodnodige stabiliteit vergroot de kans op veilige gehechtheid en geeft kinderen de gelegenheid hun trauma en verlies te verwerken. Vergelijkbaar beleid heeft in het buitenland al voor succes gezorgd. Wel blijft adequate begeleiding voor en na de overdracht van de voogdij van belang.

(1) Bastiaensen, P., & Kramer, M. (2012). De kleine gids pleegzorg. Alphen aan den Rijn: Kluwer.
(2) Selwyn, J., Wijedasa, D., & Meakings, S. (2014). Beyond the adoption order: challenges, interventions and adoption disruption. Bristol: Hadley Centre for Adoption and Foster Care Studies. Downloaden: https:// www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/301889/Final_Report_-_3rd_April_2014v2.pdf

 

Niels van Zwieten volgde als student de minor Pedagogische wetenschappen aan de Universiteit Leiden. Hij schreef dit betoog voor de cursus Adoptie en pleegzorg.

 

 


Tags: ,