De hond: een extra opvoedhulp

Jeroen Dale en Rob Mos zijn de eigenaren van Mens & Hond Consultancy. Zij hebben hun werk met jongeren en liefde voor honden gecombineerd. Landelijk heeft de organisatie ruim honderd trainers opgeleid. Samen met zijn vrouw runt Dale een gezinshuis en hij geeft trainingen met zijn honden. In het gezinshuis wonen hun dochter, drie geplaatste kinderen, drie honden, twee katten en een konijn.

Beer is een Sint Bernardshond, een lobbes. Hij ziet er aaibaar en goedig uit, maar hij heeft perfect in de gaten wanneer iemand onduidelijke signalen afgeeft: dan zal hij niet luisteren en uitdagen. Beer is een van de honden die Jeroen Dale inzet als Topdog: Beer helpt kinderen en jongeren met gedragsproblemen om duidelijker te communiceren en om minder snel een situatie fout in te schatten.

Complexe gedragsproblematiek
“Hoe kan een hond ingezet worden als ondersteuning bij kinderen met complexe gedragsproblematiek?” Rob Mos kreeg deze vraag van Lindenhout, organisatie voor jeugdzorg in Gelderland en GGNet Zutphen. Hij begon met de ontwikkeling van de Topdog HondenSOVAtraining. Verschillende pilots lieten zien dat de hond een goede opvoedhulp is: kinderen voelen zich sterker en leren situaties beter inschatten, wat doorwerkt in hun dagelijkse bezigheden. Probleemgedrag neemt af. Uit eigen onderzoek blijkt dat de training wezenlijk effectiever is dan vergelijkbare trainingsmodellen zonder hond. Lindenhout Jeugdzorg is in 2007 gestart met drie trainers en vier honden en werkte in 2014 met vijftien trainers en twintig honden.

Hormonen
De sterke emotionele band tussen dieren en mensen wordt gedreven door oxytocine, toonden de wetenschappers Odendaal en Meintjes in 2003 aan. Als mensen en hun hond samenkomen, verdubbelt de concentratie oxytocine in het bloed. Dit is niet het enige. Het samenbrengen van mensen met hun hond zorgt ook voor een verhoging van endorfines (morfineachtige stoffen die het lichaam maakt) en het hormoon dopamine. Allemaal stoffen waar je je lekkerder van gaat voelen. Daarnaast gaan de bloeddruk en de concentratie van stresshormonen in het bloed naar beneden. Bijzonder genoeg gebeurde dit niet alleen bij de mensen in het experiment, maar ook bij de huisdieren.

Rustgevend
Alleen al de aanwezigheid van een dier kan een geruststellende en rustgevende werking hebben, volgens Marie-Jose Enders. Zij is gespecialiseerd in de relaties tussen mens en dier en doet bij de Open Universiteit onder andere onderzoek naar ‘Animal Assisted Interventions in de zorg’NOOT1. Dieren kunnen volgens haar de basisbehoeften van mensen vervullen: emotionele nabijheid, veiligheid, op anderen kunnen vertrouwen en de behoefte voor anderen te zorgen.

Verschillende karakters
De Topdogtraining wordt uitgevoerd met de eigen hond van de hulpverlener. Er is een training voor jongeren vanaf 12 jaar, voor jongere kinderen en voor volwassenen. Alle honden zijn getest op veiligheid en betrouwbaarheid en gaan jaarlijks op ‘herhaling’. Ze zijn getraind om hun taak als psychosociale hulphond naar behoren uit te voeren. Iedere hond is net iets anders van karakter. Jeroen Dale heeft inmiddels veel ervaring met verschillende kinderen en jongeren. Vooraf probeert hij in te schatten welke hond het beste met een kind ‘matcht’. “Mijn puberale Rottweiler kan teveel indruk maken bij een timide kind, terwijl dat geweldig werkt bij een ‘stoere’ jongere.” Niet iedere hond is geschikt voor ieder kind.

Geen oordeel
De training is praktisch. De jongere krijgt opdrachten, waarbij het belangrijk is dat hij vooral kijkt naar het gedrag van de hond, als reactie op het eigen gedrag. Het gaat hier in eerste instantie over observeren zonder betekenis geven. Dale: “Het ‘hoe voel je je’ is geen onderdeel van de training. Het gaat om de beschrijving van het gedrag van de hond: ‘hij loopt breed kwispelend naast je’, ‘hij loopt voor je‘, ‘hij heeft aandacht voor je.’ Geen oordeel, alleen beschrijving. Dit helpt kinderen ook in hun dagelijkse situaties: eerst goed kijken en niet meteen een oordeel geven.”

De werking
De winst van de training is tweeledig: allereerst is er de eerder genoemde biologische component. Ten tweede heb je het gedragselement. Dale: “Mensen stempelen gedrag als goed of fout. De hond geeft het gedrag terug zonder oordeel. Onzeker gedrag bij de jongere maakt de hond onzeker. Hij luistert niet, hij blaft of springt op. Als de jongere schakelt naar meer duidelijkheid, schakelt de hond mee en loopt hij keurig mee met de jongere. Hetzelfde geldt voor agressief gedrag. Ook boosheid of agressie krijgt een kind terug. De hond zal afstand nemen of uitdagend (spel)gedrag laten zien. Neemt dit gedrag bij het kind af, dan schakelt de hond meteen terug naar zijn normale gedrag.”

Dale ziet ook dat veel kinderen irrationele gedachten hebben over waarom iets gebeurt. “In de training worden relaties gelegd tussen gebeurtenissen of worden situaties positief beoordeeld. ‘De hond komt als je hem roept’, veranderen we in: ‘Kijk naar de hond: hij reageert direct op je duidelijke stem. Hij komt niet omdat je voer hebt of omdat de hond het kunstje kent.’ Zo proberen we irrationele gedachten te bestrijden.”

Je eigen hond als hulpverlener
Veel pleegouders hebben een hond. Uit onderzoek blijkt dat 83 procent van de gezinshuisouders een of meerdere honden hebben, die ongemerkt ‘hun werk’ al doen. Wat als je die ouders leert hun hond in te zetten in de opvoedingssituaties? Deze gedachte leeft al enige tijd bij Mos en Dale. Binnenkort gaat een pilot van start waarbij gezinshuisouders worden getraind om hun hond gerichter in te zetten in de begeleiding van de kinderen. Als de pilot succesvol is, zal deze cursus worden aangeboden op het Gezinspiratieplein (www.gezinspiratieplein.nl), waardoor hij ook beschikbaar zal zijn voor geïnteresseerde pleegouders.

********
KADER
********

Topdogtraining
In algemene zin heeft de Topdogtraining effect op zelfvertrouwen, zelfverzekerdheid en het vermogen tot het maken en vasthouden van contact op adequate wijze. De hond pleegt eigen interventies, zonder oordeel, wanneer hij te maken heeft met onder andere autisme, AD(H)D, angst, depressie of agressie. De hond weet welke acties in te zetten, passend bij het kind en diens problematiek. Dit gaat sensitiever en beter getimed dan wanneer mensen de interventie plegen.

Kinderen leren angst te relativeren door de onbekommerdheid van de hond. De hond gaat zich clownesk gedragen en dat zorgt voor afname van spanning. De hond ziet hyperactiviteit als uitnodigend speelgedrag. Het enthousiasme van de hond zorgt bij kinderen voor een groeiend zelfvertrouwen: ‘druk zijn kan ook leuk zijn’. www.mensenhond.nl

NOOT1 www.aaizoo.nl

 


Tags: , ,