Netwerken voor pleeggezinnen

Hulp dichtbij huis en gebruik maken van het eigen netwerk zijn belangrijke bewegingen in de hulpverlening. Nu de gemeenten verantwoordelijk zijn voor jeugdzorg, worden steeds meer netwerkinitiatieven voor pleeggezinnen zichtbaar. In een netwerk kunnen pleegouders elkaar ondersteunen in het vervullen van hun belangrijke taak. Jan Willem de Zeeuw schreef een artikel over ‘lokale netwerken gezinsvormen’ en Mobiel zet drie andere initiatieven op een rij.

Lokale netwerken gezinsvormen

Auteur: Jan Willem de Zeeuw

Pleegzorg krijgt de laatste tijd veel aandacht van gemeenten en media. Dat is niet verwonderlijk, omdat gemeenten nu verantwoordelijk zijn voor alle jeugdhulp en kinderen. Bovendien zijn zij volgens de Jeugdwet verplicht om kinderen die uithuisgeplaatst worden, bij voorkeur in andere gezinnen op te vangen. Pleegzorg wordt door veel gemeenten ‘op het schild gehesen’. Pleegzorg is voor veel ambtenaren ook meer vertrouwd dan ‘residentiële’ hulp en pleegzorg zou veel geld kunnen besparen. De aandacht richt zich vooral op het tekort aan pleegouders. Gelukkig is er ook aandacht voor versterking van pleegzorg NOOT1. In dit artikel pleit ik voor verbreding van de aandacht voor pleegzorg naar andere gezinsvormen en het lokaal organiseren van de opvang en opvoeding van uithuisgeplaatste kinderen. Pleegouders, kinderen en gemeenten kunnen van die verbreding en lokale organisatie profiteren.

Gezinsvormen
Het gezin is de kleinste ‘natuurlijke’ eenheid, waarin snel duurzame relaties kunnen ontstaan tussen kinderen en volwassenen. Relaties die nodig zijn voor een veilig opgroeien en herstel van de kinderen. Over het algemeen is men ervan overtuigd dat een gezin een betere plaats is om op te groeien dan een leefgroep in een instelling. De laatste jaren zijn naast pleeggezin en gezinshuis andere ‘georganiseerde’ gezinnen in opkomst: uitwijkgezinnen, kortverblijfgezinnen, buurtgezinnen, steunouders en meeleefgezinnen. Met alle verschillen heeft iedere vorm de structuur – en de kracht – van een gezin. Wat nu als al die gezinsvormen zouden samenwerken? Tijdens een bijeenkomst van een beginnend netwerk in Houten werd direct duidelijk wat een voordeel kan zijn, als je elkaar goed kent en weet te vinden. Een pleegouder zei: “Kennis en ervaring van de ene opvoeder is direct beschikbaar voor de andere. Mond-tot-mondreclame over goede therapeuten of trainingen voelt betrouwbaar, waardoor je snel verder kunt werken aan de oplossing van een nijpend probleem.”

Lokaal organiseren
Een ‘lokaal netwerk gezinsvormen’ is een manier van ‘zelf’ organiseren door degenen die kinderen opvangen en opvoeden. Dit kan een lichte vorm zijn van los-vaste verbindingen (elkaar weten te vinden) tot een zwaardere vorm, zoals een coöperatie. Waar het om gaat is, dat een netwerk de bestaande krachten van een gezinsstructuur en de lokale bronnen benut. Opvang en opvoeding worden niet vanuit instellingen georganiseerd (top-down), maar als netwerk van opvoeders en pleegouders, gebaseerd op begrip, vertrouwen en samenwerking. Een pleegouder formuleerde het zo: “Een netwerk van gezinsvormen die elkaar ondersteunen, intervisie regelen, bij crisis elkaars kinderen kunnen opvangen, zou geweldig zijn. Als een plaatsing nodig is van een kind, kunnen we ook als groep kijken bij wie het kind het beste geplaatst kan worden. Het zou top zijn om gebruik te maken van elkaars talenten, mogelijkheden en ervaring.”

Pleegouders en kinderen profiteren van een netwerk
Een gezin maakt deel uit van de lokale samenleving. Een behandelgroep of specialistische jeugdzorg staan daar buiten en het dagelijks leven van de kinderen speelt zich grotendeels in afzondering af. Een gezin heeft veel relaties en interacties met de sociale en professionele omgeving. Met familie en buren, school, sportvereniging, winkeliers, huisarts en kerk. Juist in die dagelijkse, zich herhalende contacten, kunnen kinderen herstellen en zich ontwikkelen. Dat is een belangrijke ‘werkzame factor’ van en voor een gezinsvorm. Door samen te werken als gezinsvormen, kan deze ‘werkzame factor’ nog krachtiger werken. Als lid van een netwerk ben je zichtbaarder in de buurt en daarmee ook de kinderen die soms ‘anders’ zijn. Die zichtbaarheid kan leiden tot meer mensen die zich willen inzetten voor deze kinderen, als vrijwilliger of zelfs als pleegouder, “want het worden toch meer kinderen van de buurt”, aldus een gezinshuisouder.

Het voordeel voor de gemeente
Voor de gemeente zijn er ook voordelen. Een lokaal netwerk draagt bij aan de continuïteit of stabiliteit, omdat kinderen in een hun bekende sociale omgeving opgroeien. Er zijn minder zogenaamde ‘breakdowns’ te verwachten. Ten tweede zijn gezinsvormen goedkoper dan leefgroepen: er zijn minder personeelskosten, overhead en vervoerskosten. Op termijn zijn er lagere maatschappelijke kosten, als gevolg van continuïteit en van grotere betrokkenheid van de lokale samenleving. Een netwerk van zelforganiserende opvoeders is flexibel. De gemeente is minder afhankelijk van enkele grote zorgaanbieders. Kortom: een netwerk is ‘kosteneffectiever’.

Een voorzichtige start
Er is nog weinig ervaring met het werken in een netwerk en de effecten daarvan. In Houten en Twente is een voorzichtige start gemaakt. In Twente werken twaalf gezinshuizen samen. Vooralsnog beperkt die samenwerking zich tot de gezinshuizen, maar ieder gezinshuis heeft connecties met pleegzorg. Gezinshuisouder Milco Brugman zegt hierover: “Voor de continuïteit van een gezinshuis is het contact hebben en onderhouden met alle gezinsvormen in de omgeving geen must. Wel is het enorm belangrijk voor de continuïteit in de opvang van een kind. Door goede kennis te hebben van de lokale opvangmogelijkheden, is het gemakkelijker om een goede match te maken tussen het kind en het juiste (perspectiefbiedende) gezin. Een gezinshuis kan ook korte opvang bieden voor een observatieperiode om zo tot een goede match te komen. Het is dan een voorwaarde dat het gezinshuis alle opties in de regio kent en meeneemt in de overweging. In de observatieperiode zal altijd een gedragswetenschapper en de persoonlijk begeleider van het kind en de ouders betrokken zijn.”

Het is niet de bedoeling dat een lokaal netwerk een extra belasting wordt voor pleegouders. Integendeel, pleegouders kunnen profiteren van zo’n netwerk. Heel praktisch door bijvoorbeeld gebruik te maken van ‘gemeenschappelijke’ regelingen als een speelgoeduitruil en gebruik maken van andermans kennis over verbouwingen bij uitbreiding van een gezin. Belangrijk is ook dat pleegouders de kennis en ervaring van professionele opvoeders – die gezinshuisouders zijn – kunnen benutten.

Naschrift: Jan Willem de Zeeuw is Kwartiermaker Lokale Netwerken Gezinsvormen

Meer informatie over lokale netwerken gezinsvormen: www.gezinspiratieplein.nl/ontwikkelen/lokaal-netwerk-gezinsvormen of www.gezinsvormen.nl

NOOT1 Programma pleegzorg van Stichting Kinderpostzegels
www.kinderpostzegels.nl

=======
KADERS
=======

ANDERE NETWERKINITIATIEVEN

SafeWings: samen meer pleeggezin
Een mooi voorbeeld van een netwerk voor pleeggezinnen is SafeWings. In Mobiel 5 van 2013 schreven we al over deze organisatie die pleegouders wil versterken en met elkaar in contact brengen. De pleegouders Marianne Zwaan en Fred van Setten en hun echtgenoten hadden SafeWings toen net opgestart. De organisatie, en daarmee het netwerk, breidt zich snel uit.

SafeWings neemt allerlei initiatieven om pleegouders te ‘ontzorgen’. Pleegkinderen kunnen activiteiten doen als knutselen, paardrijden of op een boerderij werken, zodat de pleegouders een paar uur voor zichzelf hebben. Pleegouders kunnen deelnemen aan ontmoetingsbijeenkomsten om ervaringen uit te wisselen en ze kunnen een van de StrongWings-trainingen volgen. De tweedaagse training Ik en Ik en de Ander is gebaseerd op Rots en Water, met als doel jezelf te kunnen zijn in verbinding met de ander. De training Ken je Kracht laat je op een speelse manier je eigen kracht herontdekken.

SafeWings is gestart in de regio Zuid-Holland-Midden, maar heeft zich uitgebreid naar geheel Zuid-Holland. De organisatie wil ook uitbreiden naar andere provincies. Op verzoek van pleegouders in Noord-Holland vinden de eerste activiteiten al plaats in deze provincie.

In 2014 heeft SafeWings samen met Horizon Jeugdzorg en Onderwijs, de Pleegouderraad (POR), de provincie Zuid-Holland en verschillende gemeenten gewerkt aan een aanpak die moet leiden tot minder uitval van pleegouders: ‘Pleegkracht!’ Het succes hiervan schuilt in de samenwerking van de verschillende organisaties. Ook het delen van het eigen verhaal en de erkenning van pleegouders in hun rol slaat aan bij een grote groep pleegouders.

Marianne Zwaan en Fred van Setten hebben zelf als pleegouders ervaren dat je goed voor jezelf moet zorgen om het pleegouderschap op een goede manier te kunnen volbrengen. “We vinden het belangrijk om het verhaal van de pleegouder te vertellen, naast het verhaal van het pleegkind.” Daarom organiseerden zij op 19 januari een drukbezochte inspiratieavond voor alle pleegouders van Zuid-Holland, met als motto ‘Samen meer pleeggezin’.
www.safewings.nl

De NVP: pleegzorgnetwerken stimuleren en versterken
De Nederlandse Vereniging voor Pleeggezinnen (NVP) denkt dat de verbinding tussen pleegouders bij de invulling van hun taak een grote versterking kan betekenen. Daarvoor moeten pleegouders elkaar wel kunnen vinden. Aan de ene kant kunnen pleegouders dan pleegouders helpen. Aan de andere kant is het dan ook mogelijk om als pleeggezinnen meer een gezamenlijke stem te hebben in het beleid dat de gemeente rond pleegzorg voert.

De NVP heeft nu de mogelijkheid door een subsidie van VWS om netwerken van pleegouders te stimuleren en te versterken. Hierbij wordt uitgegaan van zelforganisatie, maar de NVP ondersteunt bij het realiseren van de voorwaarden daarvoor. Daarbij gaat het om het inbrengen van kennis bij zowel bestaande als nieuwe netwerken, het organiseren van uitwisseling en waar mogelijk het maken van globale afspraken met mogelijke financiers, zoals gemeenten, over de manier waarop zij een bijdrage kunnen leveren aan activiteiten van pleegouders. Daarnaast is de NVP bezig met de planning van een virtueel platform waarop pleegouders in heel Nederland toegang krijgen.
www.denvp.nl

Family Factory: ontmoeten, inspireren en helpen
De ‘Family Factory’ is een netwerk van ouders die elkaar ontmoeten, inspireren en waar nodig een handje helpen. Er zijn tientallen locaties van Family Factory in Nederland, altijd georganiseerd door ouders zelf. De Family Factory is er niet alleen voor gezinnen met opvoedvragen. Het netwerk is er voor alle ouders die graag willen dat het thuis en met de kinderen goed gaat, ongeacht hun situatie of gezinssamenstelling, achtergrond of overtuiging.
www.familyfactory.nu

 


Tags: ,