Als je hart moet verhuizen

“Wat betekent het voor mij dat ik opgroeide in een gezin zonder mijn biologische ouders?” Die vraag staat centraal in de intiem gefilmde docu­mentaire ‘Ik had nog niets verkeerd gedaan’.

Zes volwassenen laten zien hoe het feit dat hun biologische ouders niet voor hen zorgden, een onontkoom­bare invloed heeft op hun jeugdjaren, gezinsleven, relaties en kinderen krijgen.

De hoofdpersonen zijn geadopteerd. Hoewel er belangrijke verschillen zijn tussen adoptie en pleegzorg, legt de film geraffineerd de plus- en pijnpunten bloot zoals die ook bij pleegzorg spelen. Zo zien we hoe Emila opgroeit tot een stabiele en gelukkige volwassene, dat Arjan geen band voelt met zijn adoptieouders en hoe Asha als kind alles wil weten over haar biologische familie, terwijl Tim daar juist niet voor open staat. De documentaire toont hoe verschillend de impact van adoptie uitwerkt in de puberteit van deze hoofdpersonen en dat het bijzonder én gecompliceerd is voor hen allemaal om zelf vader en moeder te worden. Want hoe combineer je het feit dat het je goed gaat met het rauwe gevoel van ‘weggedaan zijn’ door je biologische familie?

Volwassen pleegkind tegenover volwassen adoptiekind
Als volwassen pleegkind ben ik benieuwd naar de ervaringen van volwassen geadopteerden en hoe hun ervaringen overeenkomen en verschillen met die van pleegkinderen. Daar praat ik over met de regisseur van de documentaire Sanâa Swart, die zelf als kind geadopteerd werd. Tijdens onze ontmoeting in Amsterdam vraag ik Sanâa eerst naar haar motivatie voor het maken van de documentaire. Sanâa: “Adoptie vindt in Nederland al zo’n zestig jaar plaats en in de media wordt het thema vanuit allerlei perspectieven benaderd: vanuit adoptieouders, vanuit biologische ouders of vanuit een journalistiek perspectief, maar bijna nooit vanuit geadopteerden zelf. Toen ik voor een ander project verhalen van volwassen geadopteerden verzamelde, zag ik hoe waardevol dat perspectief is. Van daaruit besloot ik een opzichzelfstaande documentaire te maken.

Haar eigen ervaringen als geadopteerde vormden in dit proces een meerwaarde: “Al snel zat ik op de juiste golflengte met de personen die ik interviewde en ontstonden er bijzondere gesprekken. Door mijn eigen ervaringen begrijp ik hen en heb ik een zekere nabijheid.”

Sanâa’s keuze om een stem te geven aan deze groep is belangrijk, maar dus niet zo vanzelfsprekend. Ook vanuit pleegzorg herken ik dat het perspectief van de (volwassen) kinderen vaak nog onderbelicht blijft, terwijl wíj in eerste instantie de hoofdrolspelers zijn.

Het begin van het begin
Bij zowel pleegzorg als adoptie gaat het om alternatieve ouders. Een alternatief betekent dat er een origineel was. “Adoptie op zichzelf verwijst naar het opgenomen worden door nieuwe ouders. Het proces van adoptie begint natuurlijk eerder en impliceert dat er afstand is gedaan door je biologische ouders, vrijwillig of niet.”

In tegenstelling met pleegzorg wordt bij adoptie die afstand al snel een fysieke afstand van duizenden kilometers. “Hier­door kun je nooit meer écht terug naar waar je vandaan komt. Je zult de taal nooit meer zo vloeiend spreken of je als een vis in het water voelen als wanneer je in die cultuur was op­gegroeid.”

Als volwassen pleegkind valt het mij direct op dat de fysieke afstand een belangrijk verschil is tussen pleegzorg en adoptie. Zelf ben ik na een gedwongen uithuisplaatsing vanaf mijn vierde opgegroeid in een pleeggezin. Mijn pleegouders woonden vijf kilometer verderop, waardoor dus wel het dorp veranderde, maar niet de hele samenleving om mij heen.

Het weten op zich
Waar ik mij tijdens het gesprek ook bewust van word, is het geluk dat ik niet alleen wíst waarom, maar ook echt begreep waarom mijn ouders mij hebben afgestaan. Sterker nog, niet zij, maar de rechter besloot (terecht) dat dit nodig was vanwege hun psychische beperkingen. Door het contact met mijn biologische ouders tijdens mijn jeugd heb ik nooit getwijfeld aan de noodzaak van die uitspraak. Het begrijpen van hun beperkingen stelde mij uiteindelijk in staat om een goede band met hen op te bouwen. Sanâa vult dat aan: “Bij pleegzorg wordt er naar gestreefd om het contact tussen de biologische ouders en het kind in stand te houden. Ik denk dat het waardevol is om je eigen ouders te kennen, ook al hebben ze hun gebreken. Het gaat om het weten op zich. Vooral bij de eerste generatie geadopteerden werd het contact met de biologische ouders juist direct verbroken. Je kunt op den duur naar je ouders op zoek gaan, maar tot die tijd heb je vaak echt geen idee.

Dat ongewisse gevoel is moeilijk.” Waar pleegzorg vervelende ‘bijwerkingen’ heeft zoals het veelvuldige verhuizen, de wisselende zorgverleners en de spanningen tussen de biologische ouders en de pleeg­ouders, lijkt er bij adoptie dus meer onduidelijk te blijven: wat was de motivatie van de ouders, zijn ze nog in leven, word ik gemist?

Blijven zoeken
Met de documentaire ‘Ik had nog niets verkeerd gedaan’ draagt Sanâa een waardevol steentje bij aan de openheid rond adoptie. Zij biedt een integere, gebalanceerde kijk in de gevoelswereld van volwassen adoptiekinderen en geeft hiermee andere geadopteerden, familieleden, zorgverleners maar ook pleegkinderen inzicht en herkenning in de gevoelens en situaties die horen bij alternatief ouderschap. Wat het meest beklijft is dat de volwassen geadopteerden zoekende blijven: in de relatie met hun (adoptie)ouders, in de relatie met anderen en voornamelijk in de relatie met zichzelf. Dat is misschien wel de grootste overeenkomst met pleegzorg: wanneer je als kind je hart moet verhuizen, vind je als volwassene je plek niet meer vanzelfsprekend.

 

 ======
KADER
======

Lezers van Mobiel kunnen de documentaire ‘Ik had nog niets verkeerd gedaan’ als DVD met € 2,50 korting bestellen (tot 1 juni). Dit kan door een mail te sturen naar info@yesafilms.nl en € 12,50 over te maken op NL42TRIO0390324760, onder vermelding van ‘ActieMobiel’ plus de naam en het adres waar de DVD naartoe gestuurd kan worden. Op de DVD staat een Nederlandstalige versie en een versie met Engelse ondertitels.

Sanâa Swart wil graag een zo groot mogelijk publiek bereiken met de documentaire. Heeft u ideeën of suggesties voor mogelijke vertoningen van de film en samenwerkingen? Mail deze dan naar info@yesafilms.nl

 

 


Tags: ,