Alle kinderen zijn onze kinderen

Richard Cardinal was een inheemse jongen uit Canada die op 4-jarige leeftijd uithuisgeplaatst werd, omdat zijn aan drank verslaafde ouders niet voor hem konden zorgen. De volgende dertien jaar heeft hij doorgebracht in verschillende pleeggezinnen en leef­groepen. Vanwege moeilijk gedrag werd hij elke keer overgeplaatst. Zijn schepen achter zich verbranden en verdergaan werd zijn patroon. Op 17-jarige leeftijd pleegde hij zelfmoord. “Ik wilde niemand meer om van te houden. Ik was te vaak gekwetst.” schrijft hij in zijn dagboek(1).

Door haar achtergrond als orthopedagoog en jarenlange ervaring in de jeugdzorg weet Karin Blankespoor wat het is te moeten omgaan met ingewikkelde problematiek van kinderen. “Verhalen als die van Richard lijken niet Neder­lands, maar het gebeurt hier ook dat kinderen zes of zeven keer overgeplaatst worden”, zegt Karin. Een aantal jaren geleden kwam zij in aanraking met LSCI (Life Space Crisis Intervention), een methodiek die crisis ziet als kans. Karin wilde deze therapeutische methodiek toegankelijk maken voor pleegouders om een ander opvoedklimaat te creëren. In samenwerking met collega’s in België is daaruit RAP ontstaan.

RAP
RAP staat voor Response Ability Pathways. Hierbij gaat het om herstel vanuit verbondenheid en op basis van respect. Karin: “Het idee is niet: laat de kinderen maar gaan, ze ontwikkelen zich wel en opvoeders vervullen hun behoeften. Het einddoel is dat jongeren leren verantwoordelijkheid te nemen en een gezonde ontwikkeling doormaken. Dat bereik je via verbondenheid, relaties en het zien van de behoeften van kinderen om zich gezond te ontwikkelen.”

Cirkel van veerkracht
De methode is gebaseerd op de Cirkel van veerkracht. Een gezonde ontwikkeling betekent niet dat jou geen moeilijke dingen overkomen, maar dat je voldoende veerkrachtig bent om ermee om te gaan. De cirkel komt uit de Dakota­cultuur en bestaat uit vier basisbehoeften van kinderen. Uit Amerikaans onderzoek(2) blijkt dat vier elementen van groot belang zijn voor de ontwikkeling van veerkracht.

In de cirkel begin je in het oosten, waar de zon opkomt. Vervolgens ga je met de zon mee terug. Een kind heeft alle elementen nodig. Alle kleurtjes in de cirkel komen terug in één van de elementen. Wanneer de groeibehoeften vervuld worden, ontwikkelen kinderen zich positief. Wanneer ze gefrustreerd worden, vertonen ze problemen.

Ingewikkeld gedrag
De problematiek van kinderen in pleegzorg is toegenomen. Pleegouders krijgen vaker te maken met ingewikkeld gedrag waar niet direct een pasklaar antwoord op is. Dit vraagt om meer geduld, maar ook om reflectie op wat er gebeurt in interactie. Karin: “Veel opvoeders en professionals vallen terug in het patroon van ‘actie geeft reactie’. Een pleegzorgbegeleider trekt bijvoorbeeld na een incident de conclusie dat het pleeggezin niet passend meer is. De pijn van ‘er niet meer bij horen’ kan dan groot zijn voor een kind.”

Hoe voorkom je dat pleegouders en professionals in de valkuil stappen van pijn met pijn behandelen? Karin: “Je wilt dat kinderen verantwoordelijk gedrag gaan vertonen. Dat doe je door hun behoeften en de oorzaak van hun gedrag te zien. Geef het kind erkenning, zoek verbondenheid en wijs het niet af. Een voorbeeld is samen heel maken wat een kind kapot gemaakt heeft. Als iets niet meer gemaakt kan worden, kan het kind iets voor de ander doen of kopen.”

Karin geeft nog een voorbeeld: “We zien in pleegzorg vaak kinderen die dieren pijn doen. De eerste stap is erachter komen waar dit gedrag vandaan komt. Weet het kind wat passend is in de omgang met dieren? Is het zelf met geweld behandeld? Je leert het kind wat wel en niet kan. Als consequentie kan het kind dierenbrokjes van zijn zakgeld kopen, zodat het leert hoe de relatie hersteld kan worden. Het uitgangpunt is het aanbieden van natuurlijke consequenties in plaats van bijvoorbeeld uitsluiting door het kind naar zijn kamer te sturen.”

Praktijk
In de RAP-training oefenen professionals, pleegouders en gezinshuisouders met voorbeelden uit de praktijk. In België is al ervaring opgedaan met de training door Franky D’Oosterlinck. In Nederland is Karin met gezinshuisouders gestart met de therapeutische variant, LSCI.

Karin ziet grote meerwaarde in het toepassen van RAP in (netwerk)pleeggezinnen en voor pleeggezinbegeleiders. “Je kijkt op een andere manier naar het gedrag van het kind. Het gaat om hier-en-nu-situaties, waarbij je met korte interventies meer kan bereiken dan met uitgebreide begeleidings­gesprekken nadat een situatie al gebeurd is.” In september 2014 is Karins boek in Nederland uitgekomen. Zij onderzoekt nu met het Gezinspiratieplein hoe de RAP-training ook in Nederland een groter bereik kan krijgen, want: “Alle kinderen zijn onze kinderen die we willen helpen opgroeien tot verantwoordelijke volwassenen.”

Meer informatie? www.lsci.nl

(1) RAP, Response Ability Pathways, Karin Blankespoor, zie ook ‘boeken­selectie’ op pagina 26 in Mobiel.
(2) Brendtro, L.K. & Shahbazian, M. (2004). Troubled children and youth: Turning problems into opportunity. Champaign; Research Press.

 


Tags: ,