Rondetafelgesprek pleegzorg bij Unicef Kinderrechtentop

Op 20 november 2014 vierden we het 25-jarig bestaan van het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (IVRK). In de Hooglandse Kerk in Leiden stonden honderden wetenschappers, professionals, beleidsmakers en natuur­lijk kinderen stil bij de rechten van kinderen in binnen- en buitenland. Onderwerp van een van de ronde­tafelgesprekken was de voorbereiding op zelfstandigheid en nazorg na een pleegzorgtraject. Een zinvolle bijeen­komst waarin belangrijke afspraken werden gemaakt met en voor pleeg­kinderen.

Grote, kleurrijke ballonnen gaven de Hooglandse Kerk een feestelijke uitstraling. Evenals de geëxposeerde kunstwerken in de vorm van wereldbollen, vervaardigd door kunstenaars en kinderen. Bijzondere aanwezigen waren Prinses Beatrix, beschermvrouwe van Unicef, en Koningin van de Jeugd Linda Gebel. De directeur van Unicef, Jan Bouke Wijbrandi, opende de top. We stonden stil bij het ontstaan van het verdrag en de ontwikkelingen van de afgelopen jaren.

Er is veel veranderd in 25 jaar. In Nederland praten kinderen vaker mee over inhoudelijke zaken, waardoor hun positie is versterkt. We hebben een Kinderombudsman die controleert of de rechten van kinderen in Nederland worden nageleefd. Daarnaast zorgt het Kinderpardon ervoor dat kinderen die al jaren in Nederland wonen, een verblijfs­vergunning krijgen. Ook zijn er verschillende organisaties die zich bezighouden met kinderrechten, zoals Unicef en Defence for Children. Dankzij het Kinderrechtenverdrag is de situatie van miljoenen kinderen over de hele wereld aanzienlijk verbeterd. Helaas worden de rechten van kinderen nog steeds geschonden door uitbuiting, misbruik, kinderhandel, gebrek aan scholing of armoede. Er is dus nog een lange weg te gaan.

Rondetafelgesprek pleegzorg
We gingen we in gesprek over onderwerpen als kindhuwelijken, koninkrijkskinderen, kindermishandeling, migratie en jeugd- en pleegzorg. Het rondetafelgesprek pleegzorg vond plaats in het nabijgelegen Kinderrechtenhuis, een voormalig burgerweeshuis. Defence for Children(1) en Stichting Kinderpostzegels(2) organiseerden dit gesprek waar jongeren, professionals en beleidsmakers zich bogen over verbeteringen die nodig zijn op het gebied van nazorg en zelfstandigheid.
Aanleiding hiertoe was de JongWijsdag op 21 april 2014, waarop knelpunten zijn besproken die zich voordoen bij jongeren uit onder andere pleeggezinnen op weg naar volwassenheid. JongWijs, een netwerk voor jongeren met ervaring in pleeggezinnen of gezinshuizen, werd vertegenwoordigd door een aantal leden. Ook waren enkele jonge redactieleden aanwezig van de WAT?!, het tijdschrift voor en door jongeren die niet thuis opgroeien.

Knelpunten in de aanloop naar 18 jaar
We bespraken diverse knelpunten die zich voordoen op het moment dat jongeren meerderjarig worden. Denk hierbij aan een ‘harde leeftijdsknip’ bij 18 jaar, het beëindigen van financiële vergoedingen, een gebrek aan voortzetting van de zorg, weinig voorbereiding op zelfstandigheid, een veelheid aan betrokken hulpverleners en instanties, de rol van biologische ouders en het ontbreken van een sociaal netwerk. Jongeren gaven aan informatie te missen of gemist te hebben die belangrijk is voor hun toekomst en zelfstandigheid. Ook is het voor hen de vraag wie precies zorgt voor de voorbereiding op zelfstandigheid. Zijn dat hun pleegouders, pleegzorgmedewerkers of andere hulpverleners? Soms worden biologische ouders volgens de jongeren teveel betrokken of moet formeel een beroep op hen worden gedaan, terwijl er nauwelijks meer contact is. Ook zijn er regelmatig veel betrokken instanties en hulpverleners aan wie jongeren opnieuw hun verhaal moeten vertellen. Sommige jongeren hebben moeite met geheel zelfstandig leven en ze hebben hulp nodig bij hun financiën of dagbesteding. Ze weten niet goed bij wie ze kunnen aankloppen voor huisvesting of ondersteuning.

Onze gezamenlijke conclusie was dat er te weinig voor­bereiding is op zelfstandigheid en onvoldoende voortdurende zorg na 18 jaar. Daarnaast worden jongeren te weinig betrokken bij de vorming van beleid en wet- en regelgeving en is de informatievoorziening aan hen beperkt.

Ideaalbeeld voor 2016
We schetsten een ideaalbeeld voor 2016 en kwamen tot een gezamenlijke visie. Het streven is dat de belangen van pleeg­kinderen altijd voorop staan, zoals beschreven in artikel 3 van het kinderrechtenverdrag.
Jongeren krijgen zorg zolang dat nodig is en in ieder geval tot 23 jaar. Zij kunnen ook na hun 18e nog bij hun pleeg­ouders blijven wonen. Door middel van een persoonlijk coachingstraject wordt tijdig naar zelfstandigheid toegewerkt en daarbij komen diverse facetten aan bod, zoals werk, huisvesting en een sociaal netwerk. Alle betrokkenen gaan samen met een pleegkind om de tafel om een toekomstplan te maken. Ook wordt zorgvuldig gekeken op welke wijze biologische ouders betrokken worden, passend bij de wensen van een pleegkind. Jongeren hebben een terugvalbasis en idealiter één aanspreekpunt waar zij met al hun vragen terecht kunnen, ook op het moment dat zij zelfstandig gaan wonen. Via een overzichtelijke website kunnen zij toegang krijgen tot allerlei informatie. En niet minder belangrijk: jongeren worden gehoord en betrokken bij beleidsvorming.

Afspraken
Diverse stichtingen, belangenorganisaties, vertegenwoor­digers van ministeries, wetenschappers, beleidsmedewerkers, politici, hulpverleners en jongeren spraken af te gaan samenwerken om het ideaalbeeld te bereiken. Stichting Kinderpostzegels Nederland (SKN) en de Universiteit Groningen zullen een instrument ontwikkelen waarmee jongeren in pleeggezinnen en gezinshuizen hun stem kenbaar kunnen maken aan gemeenten. Ook zal SKN samen met de Nederlandse Vereniging voor Pleeggezinnen (NVP) een overzichtelijke website bouwen met toegankelijke informatie voor pleegkinderen. Jongeren worden betrokken bij de inhoud hiervan. Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) zal met PI-research en een aantal pleegzorgaanbieders gaan werken aan een landelijke pleegzorgmethodiek voor effectieve pleegzorgbegeleiding, gesubsidieerd door SKN. Het NJi zal zich buigen over de effectiviteit en haalbaarheid van een coachingstraject en de NVP wil dit traject onder de aandacht brengen bij gemeenten.

Ook politici zijn betrokken: de PvdA heeft toegezegd met jongeren te gaan praten over hun ervaringen. Een laatste voorbeeld van een van de vele afspraken: Defence for Children (DCI) zal met JongWijs een project starten op het gebied van nazorg. Er zullen jongerenteams worden samengesteld om de stem van jongeren naar gemeenten over te brengen. DCI heeft mij gevraagd hierover verder in gesprek te gaan, waarmee ik uiteraard heb ingestemd.

Al met al heeft deze dag geleid tot een heldere toekomstvisie. Ik hoop dat we volgend jaar een stap dichter bij het ideaalbeeld zijn gekomen. Benieuwd geworden naar kinderrechten? Op www.kinderrechten.nl staan alle rechten beschreven. De derde editie van het tijdschrift Right! (2014) staat ook in het teken van kinderrechten.

Marja Cozijn.

Marja Cozijn is orthopedagoog en jeugdhulpverlener binnen de residentiële jeugdzorg. Zij heeft onderzoek verricht naar de transitie naar volwassenheid bij pleegkinderen en kinderen uit residentiële instellingen. Voor meer informatie kunt u contact opnemen via e-mail. marjacozijn@uwpedagoog.nl

(1) Defence for Children (DCI) is een internationale organisatie die opkomt voor de rechten van kinderen. Op basis van het VN- kinderrechten­verdrag bevordert DCI kinderrechten in binnen- en buitenland.
(2) Stichting Kinderpostzegels Nederland (SKN) is een kinderhulporganisatie die honderden projecten voor kwetsbare kinderen in Nederland en het buitenland financiert.

 


Tags: ,