Op de bres voor Roma-kinderen in Tsjechië

In Tsjechië wonen veel Roma-kinderen in kindertehuizen. Weinig Tsjechische pleeg- en adoptiegezinnen staan open voor een Roma-kind. Dana Moree wil daar verandering in brengen. Ze heeft een Roma-kind geadopteerd en geeft cultuursensitieve trainingen in pleeg­zorg.

Na haar studies antropologie en maatschappelijk werk in Tsjechië promoveerde Dana in Utrecht. Ze is getrouwd met een Nederlander en het stel woont met hun twee kinderen in Praag. Als onderzoeker is Dana verbonden aan de Karls­universiteit en ze geeft trainingen aan ambtenaren en leraren over cultuursensitief werken in onder andere pleegzorg.

Kinderwens
“We besloten om adoptieouders te worden, omdat we onze kinderwens niet in vervulling zagen gaan”, vertelt Dana. “We hebben bewust niet gekozen voor IVF.” Kort na hun inschrijving als adoptieouders werden ze verrast met het nieuws dat Dana zwanger was. “Een week later hoorden we dat het mogelijk om een tweeling ging! Kort daarna bleek ik toch zwanger te zijn van één kindje. Als klap op de vuurpijl mochten we in die periode een kind adopteren. Mijn twee kinderen zijn bijna even oud. Ergens voelt het alsof ik alsnog een tweeling heb gekregen.”

Hun adoptiekind komt uit een Roma-familie. Dana: “Roma-kinderen staan dikwijls op de wachtlijst. Als je, net als wij, via een formulier aangeeft een Roma-kind te willen adopteren, krijg je binnen zeer korte tijd respons. Zo kwam ik ook in aanraking met culturele aspecten binnen pleegzorg en adoptie.”

Discriminatie
In Tsjechië wonen officieel 12.000 Roma. Dana vertelt dat dit aantal in werkelijkheid rond de 300.000 is. “Veel Roma zijn bang om hun etniciteit door te geven. Roma-kinderen zijn helaas hoog vertegenwoordigd in kindertehuizen. Ze zijn weinig gewild als pleegkind. Meestal worden ze na twee jaar in een kindertehuis aangeboden voor internationale adoptie. In Tsjechië worden Roma gediscrimineerd en buitengesloten.

Uit onderzoek van het ministerie van Onderwijs kwam bijvoorbeeld naar voren dat scholen snel geneigd zijn om Roma-kinderen te verwijzen naar het speciaal onderwijs (SBO). Maar liefst 26 procent van de kinderen in het SBO is Roma.”

Identiteit
Dana is door het Tsjechische ministerie van Sociale zaken gevraagd om cultuursensitieve aspecten te verwerken in PRIDE. Dit is een internationaal voorbereidingsprogramma voor aspirant-pleegouders. Het programma geeft hun een beeld van het pleegouderschap. In Nederland staat PRIDE bekend als het STAP-programma. Dana: “PRIDE is eigenlijk al een prachtig programma met aandacht voor de uniekheid, ontwikkeling en behoeften van het kind. Voor de Tsjechische situatie was het echter belangrijk om het taboe van Roma-kinderen in pleegzorg te doorbreken. Daarom hebben we een hoofdstuk over identiteit gemaakt.”

Spel
Dana en haar collega’s hebben een spel ontwikkeld waarmee aspirant-pleegouders en adoptieouders kunnen praten over drie aspecten van identiteit: geboren, gegeven en geaccepteerde identiteit. Dana: “We merken dat pleegouders zelf ook worstelen met deze aspecten. Door middel van het spel praten ze over hun eigen gevoelens wat betreft buitensluiting en discriminatie. Zo kunnen we gemakkelijker een brug slaan naar het onderwerp etniciteit. Tijdens de training wordt duide­lijk dat Roma vaak een label krijgen opgeplakt als ‘ongewenst’. Aspirant-pleegouders leren wat het is om in de schoenen van Roma te staan en er wordt empathie opgewekt.”

Geen drama
Dana wil pleegouders en adoptieouders van Roma-kinderen meegeven dat ze geen drama moeten maken van het thema etniciteit, ook niet met de beste bedoelingen. “Maak het kind heel nuchter duidelijk dat het geen drama is om Roma te zijn, net zoals het geen drama is om vrouw te zijn, ook al worden vrouwen meer gediscrimineerd dan mannen. Zorg ervoor dat het kind de eigen identiteit als positief ervaart. Belangrijk is dat pleegouders zich realiseren dat etniciteit maar één aspect is van identiteit. Het doet wonderen als je deze kennis en dit bewustzijn kunt doorgeven aan een kind. Je bent immers zoveel meer. Je bent bijvoorbeeld man of vrouw, partner, zoon of dochter, pleegouder, pleegkind, Tsjechisch, gelovige en Roma.”

Dynamisch
Ze vindt het verder belangrijk om over te brengen dat identiteit dynamisch is en niet statisch. “Je identiteit ontwikkelt zich voortdurend. Voor pleeg- en adoptieouders is het zaak om het kind alle vrijheid te geven voor een dynamische identiteitsontwikkeling. Het is schadelijk als je van buitenaf bepaalt welke identiteit een kind heeft. Je kunt een Roma-pleegkind met de beste bedoelingen vaak naar Roma-muziek laten luisteren of een beetje sturen naar het spelen van viool, omdat dit meer past bij Roma. Dat is wat ik bedoel met schadelijk. Bied het kind naast rap, Bach en hiphop ook Roma-muziek aan en kijk naar de wensen van het kind. Laat kinderen zelf bepalen wat ze leuk vinden en ondersteun hen daarin.”

Nederland
Ook in Nederland zijn er Roma-kinderen die in pleeggezinnen wonen. Dana heeft het idee dat Nederlanders positiever aankijken tegen kinderen met een andere culturele achtergrond in pleegzorg dan Tsjechen. “Nederlandse pleegzorg is op veel gebieden verder dan Tsjechische pleegzorg. Ik weet niet in hoeverre er in Nederland aandacht wordt besteed aan cultuursensitieve aspecten van pleegzorg en identiteit. Daarom vind ik het moeilijk om daar iets over te zeggen.
Ik ben er wel heilig van overtuigd dat we veel van elkaar kunnen leren.”

 


Tags: ,