Steeds meer aandacht voor de bijzondere curator

Er is steeds meer aandacht voor de mogelijkheid om een bijzondere curator voor een (pleeg)kind te benoemen. Deze kan door de rechter worden aangewezen om de belangen van een kind te vertegenwoordigen in een conflict met de (pleeg)ouders of voogd. Het moet gaan om een fundamenteel conflict.

Denk bijvoorbeeld aan de situatie waarin kinderen verwaarloosd en misbruikt worden in een pleeggezin en de aangewezen voogd (de verantwoordelijke voogdijinstelling) geen actie onderneemt, ondanks duidelijke signalen van de kinderen. In zo’n situatie kan de rechter een bijzondere curator benoemen die de belangen van de pleegkinderen vertegenwoordigt in het conflict tussen de kinderen en de voogd over de veiligheid van de verblijfplaats.

Het belang van een bijzondere curator in het algemeen is dat deze persoon voor de belangen van de kinderen opkomt in die gevallen waarin de ouders of voogden dat niet kunnen of niet willen. Het is noodzakelijk dat kinderen een beroep kunnen doen op deze persoon wanneer ouders of voogden hun verantwoordelijkheid niet (kunnen) nemen. Op het terrein van pleegzorg zijn verschillende conflicten denkbaar. Het kan bijvoorbeeld ook zo zijn dat een ouder met gezag wil dat zijn kind weer thuis komt wonen, maar het kind liever in het pleeggezin wil blijven wonen. Ook dan is sprake van een tegengesteld belang waarin de bijzondere curator een rol kan vervullen.

In eerste instantie dient de bijzondere curator altijd te kijken naar oplossingen buiten de rechtszaal. Pas in laatste instantie zou een bijzondere curator kunnen procederen namens het kind. De rechter hoeft niet altijd een advocaat als bijzondere curator te benoemen. Het is goed mogelijk dat voor een bepaald conflict een orthopedagoog met mediation-ervaring geschikter is om een bepaalde taak te vervullen. Het is aan de rechter om de taak van de bijzondere curator per geval te specificeren en de geschikte persoon te kiezen.

Belang van het kind
Kinderen kunnen zelf bij de rechter om een bijzondere curator vragen, bijvoorbeeld met een informele brief, e-mail of telefoontje naar de rechtbank. De zogenoemde Kinder- en Jongerenrechtswinkels kunnen kinderen daarbij helpen of kinderen doorverwijzen naar een jeugdrecht- of familierechtadvocaat, zodat eventueel een formeel verzoekschrift namens het kind kan worden ingediend. De rechter zal naar aanleiding van een verzoek kijken of hij de benoeming van een bijzondere curator in het belang van het kind noodzakelijk acht, maar kan ook in lopende procedures uit eigen beweging een bijzondere curator benoemen.

Kosteloos
Voor het aanvragen van een bijzondere curator hoeft het kind geen geld te betalen. De kosten van de bijzondere curator worden vergoed door de Raad voor de Rechtsbijstand. Een verzoek tot benoeming van een bijzondere curator wordt ook wel eens afgewezen. Bijvoorbeeld wanneer de rechter van oordeel is dat de bijzondere curator geen toegevoegde waarde zal hebben naast andere belangenbehartigers, zoals een gezinsvoogd die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de ondertoezichtstelling. Tot nu toe verschillen rechters hierover van mening.

Lot uit de loterij
De bijzondere curator krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht. In 2012 verscheen een rapport van de Kinderombudsman waarin geconcludeerd werd dat de mogelijkheid om een bijzondere curator een kind te laten bijstaan niet goed geregeld is in de wet en de praktijk. De kans dat een rechter een bijzondere curator benoemt is volgens de Kinderombudsman net zo groot als het winnen van een lot uit de loterij. Daarom heeft de Kinderombudsman aanbevelingen gedaan om het functioneren van de bijzondere curator te verbeteren. Een van die aanbevelingen was het stellen van opleidingseisen en kwaliteitseisen aan de bijzondere curator.

Cursus voor bijzondere curatoren
In reactie hierop ontwikkelde de Afdeling Jeugdrecht van de Universiteit Leiden in samenwerking met ervaren bijzondere curatoren een tweedaagse opleiding voor (toekomstige) bijzondere curatoren. Er bleek duidelijk behoefte te bestaan aan deze opleiding. De eerste cursussen die in het najaar van 2013 en in het voorjaar van 2014 werden aangeboden, waren vrijwel direct volgeboekt.

Op de eerste cursusdag leren de deelnemers alles over de relevante juridische aspecten rondom de bijzondere curator en de rechtspositie van het kind die volgen uit de wet, internationale regelingen, rechterlijke uitspraken, recente protocollen en de praktijk. Om die reden zijn niet alleen docenten vanuit de wetenschap, maar ook vanuit de praktijk (bijzondere curatoren, rechters) aangetrokken. Op de tweede dag leren de cursisten welke kennis en vaardigheden (gesprekstechnieken) noodzakelijk zijn vanuit de ontwikkelingspsychologie om op een juiste manier met kinderen te kunnen communiceren en daarover te rapporteren. Ook is er ruimte voor reflectie en discussie.

Naast advocaten zijn ook mediators, psychologen en orthopedagogen geïnteresseerd in deze cursus. De interdisciplinaire benadering maakt deze cursus ook zo speciaal. Het uiteindelijke doel is om met deze cursus aan te sluiten bij de aankomende opleidingseisen die zullen gaan gelden voor bijzondere curatoren die jongeren bijstaan. Zodoende wordt geïnvesteerd in de verdere professionalisering van de bijzondere curatoren. Daarnaast blijft het wenselijk dat vaker een bijzondere curator wordt benoemd bij conflicten tussen kinderen en hun ouders of voogd, zodat kinderen vaker worden ondersteund en zodoende beter van zich kunnen laten horen en kunnen opkomen voor hun rechten. <

Manuela Limbeek

Zij is docent Jeugdrecht, afdeling Jeugdrecht, Universiteit Leiden.
Meer info: www.paoleiden.nl/cms2/index.php?option=com_fjrelated&view=fjrelated &layout=blog&id=612&Itemid=271

 


Tags: ,