Ouderschap houdt nooit op

Auteur: Els Gelden

Je blijft altijd de ouder van je kind, ook als je kind in een pleeggezin is geplaatst. De band tussen ouders en kind is existentieel en kan nooit verbroken worden, zelfs al woont een kind niet meer thuis. Ieder mens maakt deel uit van een familiaal netwerk en dat vormt de basis voor het begrijpen van onszelf.

Deze context van betekenisvolle relaties omvat verschillende generaties: grootouders, ouders, kinderen en kleinkinderen en is uniek en onvervangbaar. Ook al is er weinig contact of zijn er al mensen overleden: familierelaties spelen in je hele leven mee. Aan vriendschap kan een eind komen, maar familie blijft familie en daardoor kan de band met je ouders er nooit niet meer zijn. De band met de ouders van de pleegkinderen blijft altijd bestaan, is existentieel. Binnen die relationele werkelijkheid zijn vier deelgebieden te onderscheiden, dimensies genaamd, die elkaar beïnvloeden.

Vier dimensies
– de dimensie van de feiten: geslacht, werkloosheid, echtscheiding, oorlog, pleeggezinplaatsing;
– de dimensie van de individuele psychologie: hoe je de feiten en gebeurtenissen hebt verwerkt;
– de dimensie van de systemische interacties: communicatiepatronen in relaties en onderlinge beïnvloeding;
– de dimensie van de relationele ethiek: de balans tussen wat mensen geven in relaties en waar mensen recht op hebben.

Brug
In dit artikel beperk ik me tot de relationele ethiek. Deze dimensie gaat over rechtvaardigheid binnen relaties en het daarmee samenhangende vertrouwen tussen mensen. Bijvoorbeeld het wederzijds vertrouwen tussen ouders, pleegouders en kind is een essentieel vertrouwen. De dimensie van de relationele ethiek kan gezien worden als een brug die zich vanuit iemands verleden door de persoon heen naar de toekomst uitstrekt. Of die brug nu sterk of zwak is, hij zorgt ervoor dat we verbonden blijven met ons verleden. Deze brug is ons erfgoed en fundament. Hij beïnvloedt ons cognitief, sociaal, emotioneel, gedragsmatig en spiritueel. Het meest opzienbarende is het feit dat de brug zich van ons uit ook naar de toekomst beweegt: het intergenerationele.

De ouders van het pleegkind zijn de brug naar een eigen identiteit, naar familie, naar verleden en toekomst. Het kind deelt zijn erfelijk materiaal met zijn eigen ouders en herkent zich daarin. De pleegouders zijn de brug naar een recht op leven, naar een heden dat toekomst maakt. In een pleeggezin kan het kind komen tot kind zijn en de zorg voor zijn ouders loslaten.

De ouder-kind relatie is uniek, hierin worden waarden en normen doorgegeven. De pleegouders moeten zich ervan bewust zijn dat de waarden en normen zoals die in het gezin van herkomst gehanteerd worden vaak niet stroken met die van het pleeggezin.

Roulerende rekening
Opeenvolgende relaties zijn als schakels in een ketting: onlosmakelijk verbonden en iedere generatie geeft aan de volgende door wat in de vorige werd ontvangen. Dit proces omvat dus altijd drie generaties. Wat uit balans is geraakt in de ene generatie hoopt men in de volgende weer in evenwicht te brengen door het zelf als ouder beter te doen. Ouders hebben openstaande rekeningen naar hun ouders door aangedaan onrecht, die niet zijn vereffend, maar wel worden meegenomen in de rugzak en deze niet betaalde rekeningen worden doorgegeven aan het loyale kind. Met deze familiale belasting komt een kind in een pleeggezin.

Meerzijdige partijdigheid
Het vergt veel van pleegouders en pleegzorgwerkers om meerzijdig partijdig te zijn en oog te hebben voor ieders belang: ouders, pleegouders en kind. De ouders zitten met het onrecht dat hun is aangedaan. Het pleegkind reageert het onrecht dat hem is aangedaan af op zijn pleegouders. De pleegouders proberen het vertrouwen van het kind te winnen en het kind in staat te stellen zich te hechten. Vanuit hun onmacht torpederen ouders vaak de inzet van pleegouders. Aan wie is het kind dan loyaal? Aan de pleegouders die stabiliteit, vertrouwen en liefde bieden of aan de ouders met wie het existentieel verbonden is? In hoeverre zijn pleegouders in staat tot het eindeloos tonen van begrip? Hoe groot is hun incasseringsvermogen?

Probeer als pleegouder te begrijpen dat ouders vaak middels onacceptabel gedrag uiting geven aan hun verdriet. Leef je als pleegzorgwerker beurtelings in elke persoon in die bij het systeem betrokken is. Zoek naar verbindingen en naar balansen waarin herstel nog mogelijk is.

Aanbevelingen
– Het is niet voldoende om alleen van je pleegkind te houden. De zorg voor de ouders van je pleegkind maakt daar onlosmakelijk deel van uit. Ga voorzichtig om met het verdriet van de ouders.
– Praat over de ouders, ook al is er weinig contact. Benoem de positieve dingen evenals de negatieve.
– Pleegkinderen proberen vaak hun bezorgdheid voor hun ouders te verbergen, maak het bespreekbaar.
– Creëer ruimte om over verdriet en boosheid ten opzichte van de eigen ouders te praten, maar ga er niet in mee.
– Ga samen op zoek naar de familiegeschiedenis. Wat is typisch voor het gezin van herkomst? Maak de loyaliteit van het kind zichtbaar door foto’s, muziek, bezoek aan het ouderlijk huis of het graf van grootouders. Vraag naar gevoel en beleving, houdt zo de interesse in de familie actueel. Benoem eigenschappen en kenmerken van de ouders, stel zo het kind in staat om openlijk loyaal te zijn.
– Geef het kind zicht op de context van zijn familie door een genogram te tekenen. Met behulp van duplopoppetjes (methodiek ‘Een Taal erbij’) kan het totale systeem gevisualiseerd worden en kan het kind ook zijn wensen voor de toekomst visualiseren: wel of niet naar huis, waar hoor ik bij?
– Geef het kind erkenning voor wat het geïnvesteerd heeft in familierelaties en geef erkenning aan wat het kind gemist heeft. Wat kunnen zijn ouders nog wel voor hem doen en wat kan hij aan zijn ouders geven?
– Geef erkenning aan wat het pleegkind aan de pleegouders geeft.
– Heb oog voor de loyaliteiten van het pleegkind. Een pleegkind kan pas investeren in de relatie met zijn ouders en pleegouders als het hiertoe de ruimte krijgt.
– Geef ouders het gevoel dat je hen accepteert, hoe ze ook zijn. Dit is het begin van de samenwerkingsrelatie.
– Wees je bewust van de ervaringen die je hebt opgedaan in je eigen gezin van herkomst en de invloed die dat mogelijk momenteel nog heeft op je (professioneel) handelen.

Naschrift: Els Gelden – Koks is contextueel familietherapeute.

Bron: Tussen geven en nemen. Over contextuele therapie. Ivan Boszorgmeny-Nagy, Barbara R. Krasner.


Tags: , ,