Mobiel en WAT?! in Japan

Communiceren over pleegzorg

Japan staat bekend om sushi, origami en manga. Iedereen weet ook dat het land tot de seismisch meest actieve gebieden ter wereld behoort. Minder bekend is dat Japan het land is van de vele kindertehuizen. Ruim 90 procent van de kinderen die niet bij hun ouders wonen, groeit op in tehuizen.

Pleegzorg wint heel langzaam terrein. In september vond in Osaka de inter­nationale pleegzorgconferentie IFCO plaats, die een impuls moet geven aan pleegzorg. Mobiel en WAT?! gaven er een workshop.

Communiceren over pleegzorg is niet vanzelfsprekend in Japan, maar men heeft wel behoefte aan het uitwisselen van deskundigheid en ervaringen. Dat blijkt alleen al uit de enorme opkomst bij de IFCO. Maar liefst 1000 Japanners kwamen naar Osaka om de conferentie bij te wonen. Daarnaast waren er ongeveer 200 deelnemers uit andere landen. Bijzonder, want de Japanse cultuur geldt als een schaamtecultuur. Japanners willen geen gezichtsverlies leiden en vinden het belangrijk om bij een groep te horen. De kleinste en belangrijkste groep is het gezin. Het praten over problemen in hun persoonlijke leven is voor hen dan ook geen sinecure.

Opgroeien in een tehuis
De 20-jarige Yota Yamaguchi vormt hierop een uitzondering. Ietwat schuchter vertelde hij zijn levensverhaal aan een enorme zaal vol toehoorders. Direct na zijn geboorte kwam hij terecht in een babyhuis en twee jaar later werd hij naar een groot kindertehuis gebracht. Daar groeide hij op. Hij maakte zijn school af, werkt nu en woont op zichzelf. Yota belichtte zowel positieve als negatieve kanten van het tehuis­leven. “Ik had geen familie, maar wel vrienden en begeleiders. Ik hoefde me niet alleen te voelen.
Nu ik op mezelf woon, voel ik me vaak alleen.” Hij vertelde dat hij als kind nooit als individu werd gezien. “Altijd maakte ik deel uit van een groep. Ik durfde niet voor mijn mening uit te komen, omdat ik dacht dat de leiding boos zou worden.” Op de middelbare school vertelde Yota niet dat hij in een tehuis woonde. “Ik was bang om gediscrimineerd te worden, als ik de waarheid vertelde.”

Tegenwoordig spreekt hij frank en vrij over zijn jeugd en is hij spreekbuis voor de kinderen uit zijn vroegere tehuis. Hij leert hun om over ervaringen te praten en wordt daarin ondersteund door zijn voormalige begeleiders. “We werken nu samen en daar ben ik trots op.” Yota pleitte in zijn presentatie voor kleinere en minder tehuizen in Japan. Verder benadrukte hij hoe belangrijk het is dat jongeren uit tehuizen zelf­redzaam worden. “Ik heb mezelf ge­leerd om te koken, maar het lukt nog niet best.”

Na de tsunami
Ook maatschappelijk werker Yuuki Kaneno hamerde in zijn workshop op de noodzaak van het uitwisselen van ervaringen. Na de tsunami in 2011 verloren veel kinderen in zijn werkgebied Iwate hun ouders. De meeste kinderen werden onder­gebracht bij familieleden, in een netwerkpleeggezin. Deze kinderen zijn zwaar getraumatiseerd, evenals hun familieleden. Yuuki ondersteunt de mensen die noodgedwongen voor hun kleinkinderen, neefjes of nichtjes zorgen. Vaak gaat het om oude mensen die in kleine huisjes wonen. “Als ik hun vraag hoe het gaat, zeggen ze: ‘Alles oké.’ Hoe het werkelijk gaat, vertellen ze niet gemakkelijk.” Yuuki probeert mensen bij elkaar te brengen, zodat ze hun gevoelens kunnen delen. Hij maakt bijvoorbeeld nieuws­brieven met verhalen waarin zij zich herkennen. Ook organiseert hij bijeenkomsten waar netwerkpleeg­ouders elkaar kunnen ontmoeten.

Niet iedereen durft naar deze bijeenkomsten te gaan. Hij gaf het voorbeeld van een jonge vrouw die na de tsunami voor haar twee tiener­nichtjes moest zorgen. “Ze had geen enkele ervaring met opvoeding en wist niets over tieners. Daardoor raakte ze gestrest en werd ze depressief. Ze kon haar gevoelens met niemand delen, omdat ze zich schaamde. Yuuki bracht haar in contact met een andere jonge netwerkpleegmoeder. Op een geheime locatie spraken ze af. Toen ze elkaar ontmoetten, raakten ze niet uit­gepraat. Nu spreken ze elkaar elke maand.”

Workshop Mobiel en WAT?!
Communiceren over pleegzorg was ook de titel van de workshop van Mobiel en WAT?! bij de IFCO. Het zaaltje zat vol met 30 Japanners en een enkele westerling. De meesten waren pleegouders, maar er zaten ook maatschappelijk werkers en onderzoekers van de universiteit in de zaal. Met hulp van een tolk vertelden we over pleegzorg in Nederland en de manier waarop wij zelf bij pleegzorg betrokken zijn. Speciaal voor de IFCO hadden we dunne, Engelse versies van de tijdschriften gemaakt. Aan de hand hiervan vertelden we over het belang van communicatie in pleegzorg. We legden uit dat we zelf via deze onafhankelijke tijdschriften communiceren. Belangrijk hierin is de samenstelling van de redacties. Mobiel wordt gemaakt voor en door pleegouders, volwassen pleegkinderen en beroepskrachten in pleegzorg. WAT?! wordt gemaakt voor en door jongeren die in een pleeggezin wonen. We lieten twee filmpjes zien waarin de redactie­leden vertellen op welke manier ze betrokken zijn bij pleegzorg en wat het belang is van de tijdschriften.

Deskundigheidsbevordering en uitwisseling van ervaringen staan centraal. Onze lezers geven vaak aan dat ze leren van elkaars ervaringen en dat ze zich zo niet meer alleen voelen met hun situatie. Tijdens de workshop vroegen we aan de deelnemers om hun pleegzorgervaringen te delen. Ze kregen als opdracht om hun buurman of buurvrouw te interviewen. De mensen konden niet wachten om met elkaar in gesprek te gaan over dit belangrijke onderwerp in hun leven.

Kennismaken met het gezinsleven
Zo vertelde Hiroaki Nagasawa dat hij met zijn vrouw weekendpleegzorg doet voor jongeren die in een tehuis wonen. Op die manier laten ze jonge mensen kennismaken met het gezinsleven. Hiroaki probeert hen op een praktische manier voor te bereiden op zelfstandigheid, bijvoorbeeld door samen te koken. “Dan komen de verhalen los.”

Op onze vraag of tijdschriften als Mobiel en WAT?! ook in Japan bestaansrecht hebben, antwoordde hij volmondig ‘hai’, wat ‘ja’ betekent. In Japan bestaan enkele tijdschriften over pleegzorg, maar die worden niet gemaakt door pleeg­ouders. Het zijn een soort nieuwsbrieven, met veel letters en weinig kleur. Vooral de samenstelling van de redacties sprak de workshopdeelnemers aan: alle betrokkenen in pleegzorg krijgen een stem. Aan een tijdschrift als WAT?! is veel behoefte in Japan. Gedurende de hele conferentie hoorden we dat er geen enkel communicatiemiddel is voor jongeren die niet bij hun ouders wonen. Hopelijk hebben we mensen geïnspireerd om werk te maken van communiceren over pleegzorg. <

 

 


Tags: ,