Pleegzorg in Fryslãn

Zomer 2012: Mobiel krijgt vanuit Fries­land de vraag voor een artikel over moeilijke plaatsbaarheid van pleeg­kinderen met ingewikkeld gedrag. Een jaar later komt het ervan en rijd ik naar Leeuwarden. In het Mobiel-archief vond ik niet veel informatie uit deze provincie en dat alleen al is een goede reden voor mijn autorit. De aanwezig­heid van vier betrokken medewerkers een volgende. Het is ‘hun verhaal dat mij beweegt’.

Pleegzorg is onderdeel van Jeugdhulp Friesland, die naast pleegzorg ook andere zorgprogramma’s aanbiedt: ambulante hulpverlening, dagbehandeling en residentiële hulpverlening aan kinderen en jongeren. De slogan ‘het is jouw verhaal dat ons beweegt’ illustreert hun manier van werken, met pijlers als dialoog, competentie- en resultaatgerichtheid. Dit lees ik op de website, maar hoor ik ook in het gesprek dat ik heb met Jeroen van Oijen, directeur behandelzaken, Anneke Wezel, matcher, Greetje Rauwerda, gedragswetenschapper en Ineke Wiebing, werving, selectie en training van pleegouders.
Jeugdhulp Friesland heeft momenteel 733 kinderen in pleeggezinnen. “Typerend voor Friese pleegzorg is nuchterheid, lucht en ruimte”, aldus Van Oijen. “Grote tuinen, boerderijen, buitenlucht, dat werkt eigenlijk altijd. Zelfs Leeuwarden heeft ruimte in de stad. De organisatie van jeugdzorg is overzichtelijk: relatief weinig organisaties en veel persoonlijk contact.” Rauwerda vult aan dat er ook figuurlijk ruimte is om te leven. “We vinden het belangrijk dat pleegouders vaak beschikbaar zijn voor hun pleegkind. Daarom stellen we voorwaarden aan de mate van inzet van gastouders en kinderopvang. Gelukkig hebben we nog steeds pleegouders die niet beiden hoeven te werken, zodat er altijd iemand thuis is voor de kinderen.”

Pleegzorg Extra
Wiebing constateerde in 2012 wrijving tussen vraag en aanbod van pleegouders. De problematiek van kinderen werd zwaarder en het aanbod van nieuwe pleegouders veranderde. “Ze zijn vaak te druk bezet om deze kinderen op te vangen.” Het antwoord op de pleegzorgvraag van kinderen met gedragsproblematiek is ‘Pleegzorg Extra’. Het betreft kinderen met vaak een indicatie voor residentiële jeugdzorg. Aan pleegouders wordt gevraagd wat zij extra nodig hebben om deze kinderen op te vangen. Van Oijen: “Het gaat bijvoorbeeld om de inzet van een pedagogisch medewerker voor een aantal dagdelen per week, een huishoudelijke hulp of klusjesman, ontlasting via een vakantie- of weekendpleeggezin of een extra slaapkamer.” Vooralsnog is het onbetaalde pleegzorg, hoewel er gedachten zijn om deze pleegouders te gaan betalen.
“We putten uit het huidige bestand van meer ervaren pleeg­ouders”, zegt Wezel. “Je kent deze mensen, omdat je daar al een kind geplaatst hebt. Je weet beter wat ze aan kunnen. Dat betekent wel dat nieuwe aanwas van pleegouders nood­zakelijk is.”

Investeren in pleegouders
Wiebing heeft met verbazing het onderzoek van Van den Bergh gelezen (zie kader). “Ik denk dat we in Friesland, ook landelijk gezien, relatief weinig afgebroken plaatsingen hebben. Elk jaar streven we ernaar ongeveer 50 nieuwe pleeggezinnen te werven. Dat is nodig om de grotere vraag naar pleegzorg op te vangen en ons bestand op niveau te houden. Er zijn natuurlijk altijd pleeggezinnen die stoppen, bijvoorbeeld als hun plaatsing is afgerond: ‘Je mág ook stoppen als pleegouder’.” De aanwezigen denken dat investeren in samenwerking met pleegouders bijdraagt aan het behouden van pleegouders. Van Oijen: “Uit de Pleegouder­tevredenheidstoets blijkt dat we als pleegzorgwerkers goed zijn in contact, relatie en deskundigheid. Verbeterpunten zitten in informatieverstrekking over financiën en regelingen en nazorg.”

Wezel: “De afgelopen jaren hebben we matchings­avonden georganiseerd. Alle belangstellende pleegouders waren welkom om hun aanbod en beschikbaarheid onder de loep te nemen. We bespraken casussen van moeilijk plaatsbare pleegkinderen en keken met elkaar wat pleegouders nodig zouden hebben om dit kind op te vangen. Zo betrek je pleegouders bij matching.”

Safer Caring
“Bij de zoektocht naar een methode om pleegzorg veiliger te maken, stuitten we op Safer Caring”, vertelt Van Oijen. “Het bekende ‘Signs of safety’ is vooral bedoeld om een onveilige situatie weer veilig te maken. Dat klopt niet naar mijn idee. Je moet een veilige situatie veilig zien te houden. Safer Caring is daarvoor bedoeld. Het is praktisch en bestrijkt het pleegzorgveld en de hele leefwereld. Aandachtsvelden zijn bijvoorbeeld: komst van een pleegkind, digitale wereld, eigen kinderen en omgaan met misbruikte kinderen. Het tweede deel gaat over voorkomen van secundaire traumatisering door plaatsing in een pleeggezin. Pleegouders worden soms geconfronteerd met trauma’s van een kind en nemen die onwetend over. Zij lopen vervolgens vast en kunnen niet meer natuurlijk handelen. In de methode wordt veel gebruik gemaakt van zelf-monitoring. Is er sprake van secundaire traumatisering? Wat doet dit met mij? Als pleeg­ouders daar meer bewust van zijn, voelen ze eerder aan wat niet goed gaat en kan het proces worden bijgestuurd.” Deze methode wordt vertaald naar de Nederlandse situatie en vervolgens ingevoerd door Jeugdhulp Friesland met subsidie van Kinderpostzegels.

Spoedeisende hulp
Jeugdhulp Friesland wilde in 2012 de residentiële crisis­opname aanzienlijk verkorten. Dit doel is bereikt. De gemiddelde opname is teruggegaan van vier weken of langer naar elf dagen, door intensieve samenwerking. Van Oijen: “De volgende stap is verkorting van crisispleegzorg. De eerste vier weken trekken we op met ambulante spoedhulp, zodat kinderen zo snel mogelijk teruggeplaatst kunnen worden. Het liefst de volgende dag en in ieder geval binnen vier weken moet duidelijk zijn of en hoe terugplaatsing mogelijk is. Pleegouders moeten mee in dat andere denken. Dat betekent concreet dat wij niet achterover leunen als een kind als crisisplaatsing ondergebracht is. Alles eromheen moet in beweging blijven om deze periode zo kort mogelijk te houden. We gaan nu informatie geven aan pleegouders en willen van hen horen hoe zij het best ondersteund kunnen worden.”

Mijn terugreis gaat opnieuw langs het water en over de Ketelbrug. Dan benijd ik de Friese pleegzorg die binnen een weekend- of vakantieplaatsing zelfs een bootvakantie kan aanbieden of een plekje op een van de eilanden. Hoe aantrekkelijk kun je pleegzorg maken?

======

KADER

======

‘Pleegouders, een investering waard’
Een onderzoek naar redenen voor beëindiging van pleegouderschap door Peter M. van den Bergh, Universiteit Leiden, afdeling ortho­pedagogiek (maart 2013).
In dit onderzoek wordt gesproken met pleegouders en ex-pleegouders over gedragsproblemen en hun relatie met Bureau Jeugdzorg en pleegzorgbegeleiders. De belangrijkste conclusie is dat er relatief veel uitval is van pleegouders. Tegenover iedere drie nieuwe pleegouders staan 2,5 pleegouders die stoppen. De belangrijkste redenen om te stoppen met pleegzorg zijn: geen adequate hulpverlening bij gedragsproblemen en communicatie met gezinsvoogden. Pleegouders merken groot verloop en wisselend beleid van gezinsvoogden, waarbij zij vaak het gevoel hebben dat de belangen van ouders zwaarder wegen dan die van het kind. Ook worden ze nauwelijks serieus genomen door de hulpverlening, met name door voogden. Over pleegzorgbegeleiding zijn pleegouders meestal wel tevreden. Ze vinden wel dat pleegzorg zich over het algemeen te afhankelijk opstelt van Bureau Jeugdzorg.

 


Tags: ,