Jongere zoekt boer voor time-out

Auteur: Jolanda Stellingwerff

Geef een vastgelopen jongere de kans een tijdje naar het buitenland te gaan. Afstand nemen. Nieuwe ervaringen en vaardigheden opdoen. Het klinkt ver­frissend, maar drie jaar geleden werd de noodklok geluid over het jeugdzorg­aanbod over de grens. Het zou slecht georganiseerd zijn en jongeren zouden veelal aan hun lot overgelaten worden. Voormalig minister Rouvoet verscherpte de regelgeving en controle. Dat zorgde voor een toename van kwaliteit en veiligheid. Clé de Voûte is een jonge Franse stichting die de regelgeving als mogelijkheid zag voor Europese samen­werking.

Clé de Voûte is opgericht nadat een Nederlandse instelling voor Jeugd en Opvoedhulp haar Franse programma in de Morvan beëindigde. Jongeren (16-20 jaar) voor wie andere vormen van hulpverlening onvoldoende hielpen, kunnen in een nieuwe omgeving hun leven op orde brengen. De stichting heeft twee Nederlandse werknemers: Solita Naaraat en Anja Jansen, die in Frankrijk wonen. Hun werkgebied is de Morvan, een uitgestrekt natuur­gebied in de Bourgogne. Naast het ondersteunen van de jongeren, zijn Solita en Anja verantwoordelijk voor werving en begeleiding van gastgezinnen en contacten met ouderbegeleiders en verschillende jeugdzorgaanbieders in Nederland. De stichting werkt vanuit een systemische benadering: niet alleen aandacht voor jongeren, maar ook voor de gezinnen van afkomst.

Zelf doelen stellen
De jongeren vertonen complexe gedragsproblemen. Ze zijn vast­gelopen, maken hun school niet af, zijn allergisch voor gezag, gaan hun eigen gang of trekken zich volledig terug. “Ze hebben vaak meerdere problemen,” vertelt Solita. “Ze er­varen geen toekomstperspectief en hun omgeving, ook de hulpverlening, dringt nauwelijks tot hen door. Soms zijn er criminele contacten, is er sprake van drugsgebruik of zijn loverboys een risico.” Clé de Voûte biedt een time-out van minstens vijf maanden. Ze wonen in een Frans gezin waar ze meehelpen in het bedrijf. Solita: “De behandelcoördinator in Nederland is meestal degene die deze hulp voorstelt. Er volgt een gezinsgesprek en een voor­bereiding waarin de jongere een motivatiebrief schrijft. Het behandel­plan wordt opgesteld met doelen van de jongere zelf. We werken nadrukkelijk samen met de ouderbegeleiders. We willen het hele gezin betrekken, dan is het resultaat beter.”

Petjes af
“Bij de matching houden we rekening met de wensen en behoeften van de jongere,” zegt Solita. “Rijdt een meisje paard? Dan zoeken we een gezin met paarden, maar de matching is nooit helemaal sluitend. In Frank­rijk is een jongere vaak anders dan thuis.” De gastgezinnen zijn over­wegend boeren, die geen Neder­lands spreken. Met een woordenboek moeten de jongeren zelf uitzoeken hoe ze communiceren. Solita: “Vooral in het begin is lichaamstaal belangrijk. Oogcontact is noodzakelijk, dus petjes gaan af. Jongeren spreken snel Frans. Als het moet, gebeurt het gewoon.” Voor sommigen is met zichzelf bezig zijn, ver van huis zijn en een vreemde taal spreken erg zwaar. “We hebben enkele Neder­landse gezinnen waar een jongere een weekend heen kan voor een korte pauze.”

Geen taboes
De werving van gastouders doen Solita en Anja zelf: “Bij de selectie stellen we vragen en kijken we hoe de gastouders reageren. We schuwen geen taboes. Geweld en seksualiteit komen uitgebreid aan de orde. We vragen hoe het gezinssysteem eruit ziet en wat de taakverdeling is. In een tweede gesprek gebruiken we een screeningslijst.” Gastouders moeten een verklaring van goed gedrag hebben en er wordt, met medeweten van de gezinnen, na­vraag gedaan bij de politie. Vooraf­gaand aan de plaatsing tekenen alle partijen een contract.

Dagelijkse werkzaamheden
In Frankrijk maakt de jongere deel uit van het gezinsleven en de dagelijkse werkzaamheden. De structuur is helder: activiteiten, ontspanning, eten en slapen. Voor werk, begeleidingsopdrachten en eventueel school worden afspraken gemaakt.
Weke­lijks bezoeken Anja en Solita de jongeren: “We besteden veel aandacht aan eigen verantwoordelijkheid en gedrag. Ze oefenen met ander gedrag en leren dat ze hierin zelf keuzes kunnen maken.” Bij vertrek uit Nederland leveren de jongeren hun telefoons of iPods in bij de begeleiders. Solita: “Wij zijn 24 uur stand-by. Via de vaste telefoon van de gastouders kunnen we gebeld worden.” Contact met vrienden en familie verloopt per post. “Dat kan confronterend zijn. Vrienden die het laten afweten of ouders die in een brief opeens meer zeggen dan ooit.” Jongeren uit hun vertrouwde omgeving halen, beperkt contact met het thuisfront, gaat dat niet in tegen de huidige ideeën over hechting en loyaliteit? Solita: “In onze methodiek is ontheming de kern. Door jongeren uit hun comfortzone te halen, komt er ruimte voor nieuwe gedragspatronen. Ze krijgen letterlijk en figuurlijk ruimte om naar zichzelf te kijken.” Door het systeem te betrekken, ontstaat ook bij het thuisfront verandering, waardoor de jongere terug in Nederland met een ‘schone’ lei kan beginnen.(1)

Europese samenwerking
Begin 2012 verscheen een nieuw rapport van de Inspectie Jeugdzorg over het buitenlandse jeugdzorg­aanbod. Clé de Voûte voldoet aan alle in Nederland geldende regels voor jeugdzorg en aan de Franse wetgeving. Er zijn protocollen voor crisissituaties, bijvoorbeeld geweld of misbruik. De gastgezinnen kennen de regels van de Nederlandse arbeids­inspectie. “Wij hebben de Franse inspectie (Conseil General) in contact gebracht met de Inspectie Jeugd­zorg,” vertelt Solita. “Zij hebben overleg gevoerd en een convenant afgesloten. Als de Conseil General controleert, wordt getoetst aan de regels van beide landen. Een mooi voorbeeld hoe Europese samenwerking kan werken!”

Bronnen: Ministerie VWS, Inspectie Jeugdzorg
(1)       Meer over de methodiek en over ontheming:
http://www.cledevoute.nl/nl/methodiek/
http://www.cledevoute.nl/methodiek/ literatuur-link-2/
(2)       Beroepsbegeleidende leerweg, voorheen mbo werkend leren

======

KADER

======

Ria en Peter
De dochter van Ria en Peter woonde zeven maanden in de Morvan. “Wij hebben onze dochter teruggekregen! Voorheen was er nauwelijks contact. We hebben haar zelf naar Frankrijk gebracht. Wij bespraken thuis wat onze dochter ons schreef of waar zij mee worstelde. Op een gegeven moment konden we elkaar goed over onze gevoelens schrijven. Dit heeft onze relatie zo goed gedaan dat ze nu weer bij ons woont. Ze heeft moeite gehad een baan te vinden toen ze terug was in Nederland. Je moet steeds laten zien dat je echt veranderd bent. Dankzij haar positieve houding en door­zettingsvermogen heeft ze het nu goed voor elkaar. Ze mist het gastgezin en de rust nog wel eens. Thuis is meer hectiek. Om niet terug te vallen, moet je elkaar steunen. Vrienden en familie spelen daarbij een belangrijke rol.”

======

KADER

======

Esther
Esther: “In maart 2012 ging ik naar Frankrijk. Ik was de weg kwijt, dronk veel en gebruikte regelmatig drugs. Eenmaal daar kreeg ik een cultuurschok. De eerste dagen waren zwaar. Toen dacht ik dat ik het ergste wel had gehad. Ik kon het goed vinden met mijn Franse ouders. Ik werkte met de geitjes en met biologische groente. Na een week of zes kwam de klap pas echt. Ik had heel erg heimwee. In mei kwamen mijn ouders. We bespraken welke doelen ik nog moest halen. Dat weekend gaf weer energie. Met Anja werkte ik aan mijn doelen. Na zeven maanden was ik klaar om naar huis te gaan. Thuis had ik het best moeilijk, vooral met school en werk zoeken. Nu heb ik eindelijk werk en ik geniet ervan. Ik heb zelfs gekozen voor een bbl-plek(2) daar, dat had ik nooit verwacht!”


Tags: ,