De trap

‘Ieders stem wordt gehoord’

Als een jeugdige uithuis wordt ge­plaatst, zijn er veel mensen bij betrokken: ouders, pleegouders, hulpverleners en natuurlijk de jeugdige zelf. Om de visies van alle betrokkenen in beeld te krijgen en waar mogelijk te verenigen, ontwikkelde Pleegzorg Advies Neder­land een praktisch hulpmiddel voor het zorgoverleg: de TRAP. Mobiel sprak hierover met Eline Engelhart van Pleegzorg Advies Nederland. Gezins­voogd Floor en pleegmoeder Brecht vertellen over hun ervaringen met de TRAP.

Op tafel liggen boekjes en kaarten, met mooie kleuren en duidelijke plaatjes. Het lijkt veel materiaal en het oogt in­gewikkeld. Toch is het niet moeilijk, verzekeren gezinsvoogd Floor en pleegmoeder Brecht mij. “De TRAP zit logisch en handig in elkaar”, zegt Floor. “Alles wijst zichzelf.” Brecht: “Iemand in het systeem rondom de jeugdige moet uitleg hebben gehad over het materiaal. Het is handig als één persoon tijdens het zorgoverleg zorg draagt voor de boekjes en de kaarten.” Hiermee benadrukken ze dat het er niet om gaat dat één persoon de regie in handen heeft of de baas is.

Actief deelnemen
“We hebben een instrument ontwikkeld dat handen en voeten geeft aan de wens tot betere samenwerking in de zorg voor een pleegkind”, legt Eline uit. “De regieboekjes nodigen alle deelnemers uit om actief deel te nemen aan het gesprek.” Eline benadrukt dat de TRAP geen methodiek is, maar een hulpmiddel. “Bij een uithuisplaatsing zijn veel personen betrokken. Plotseling zijn ze verbonden en ‘tot elkaar veroordeeld’. Samenwerken is al lastig tussen twee personen, laat staan tussen vijf tot soms wel 15 personen. Aannames en niet uitgesproken verwachtingen leiden vaak tot teleurstelling, weerstand en frustratie. De TRAP maakt persoonlijke standpunten en zienswijzen rondom alle belangrijke pleegzorgthema’s bespreekbaar.” Er zijn drie regie­boekjes voor verschillende fasen in pleegzorg: voor de opstart van de samenwerking, voor structurering van de voortgangsgesprekken en voor een gezamenlijke en geleidelijke overgang naar een nieuwe situatie, bijvoorbeeld terugplaatsing, doorplaatsing of 18-plus.

Confronterend
De vragen op de hulpkaarten maken duidelijk welke mensen belangrijk zijn in het leven van de jeugdige, wat hun zorgen zijn en wie wat gaat doen. “Dat is ook het confronterende aan de TRAP”, zegt gezinsvoogd Floor. Brecht en Floor zijn van mening dat het instrument niet altijd ingezet kan worden. Floor: “Het is een middel ter ondersteuning. Het is niet heilig en niet voor altijd. Ik kan me voorstellen dat het voor mensen met een verstandelijke beperking of psychiatrische problematiek te confronterend kan zijn. Als je met elkaar afspreekt wie welke taken op zich neemt, kun je ouders complimenteren dat ze zo betrokken blijven bij hun kind. Lukt het ouders niet om de afspraken na te komen, dan is dit weer een teleurstelling voor hen. Soms moet je hen hiertegen beschermen. Als je hiermee wilt werken, moet je je enigszins kunnen verplaatsen in een ander. Dat is niet altijd haalbaar voor mensen met een verstandelijke beperking of met psychiatrische problematiek. Natuurlijk komen er emoties boven tijdens een zorgoverleg: teleurstelling, verdriet, boos­heid of woede. Het is belangrijk dat mensen die emoties wel in de hand kunnen houden.”

Gelijkwaardigheid
“De TRAP geeft ruimte aan emoties die normaal onderdrukt worden of onvoldoende aandacht krijgen, zodat deze geen vernietigende, ondergrondse veenbranden worden”, legt Eline uit. “Het helpt jongeren en volwassenen die het moeilijk vinden om over lastige onderwerpen te praten zich te uiten in hun eigen taal. Niets is zo verlammend als het gevoel dat je geen invloed hebt op je persoonlijke situatie. Toch gebeurt dat veel binnen pleegzorg. Ouders kunnen het gevoel hebben dat een belangrijk deel van hun leven wordt overgenomen en bepaald door hulpverleners en pleegouders. Jeugdigen moeten zich voegen naar de nieuwe situatie en tegelijk zien om te gaan met wat ze achterlaten. Het gezinsleven van pleeggezinnen verandert ingrijpend door de komst van een pleegkind. Hulpverleners voeren een opdracht uit waar niet iedereen kritiekloos in meegaat. De TRAP biedt alle betrokkenen ruimte en structuur om het proces en de beslissingen te beïnvloeden. Iedereen neemt op gelijkwaardige wijze deel aan de gesprekken. Ieders stem wordt gehoord.”

Belangen worden ontrafeld
Gezinsvoogd Floor en pleegmoeder Brecht beamen dit. “De vragen op de kaarten leiden het gesprek op basis van gelijkwaardigheid en samenwerking”, zegt Floor. “Het mooie is dat alles wordt opengelegd”, vindt Brecht. “Je bespreekt onderwerpen met elkaar die je normaal niet bespreekt. Je praat met elkaar en niet over elkaar. Alle betrokkenen doen hun best om in het belang van het kind te denken. In de praktijk blijkt dat wat jij het belang van het kind vindt, vaak gekleurd is door je eigen belang. Door met de TRAP het gesprek aan te gaan, worden al die belangen ontrafeld. Ieders belang mag er zijn. Zo ontstaat er ruimte voor het belang van het kind.”

Gezag
Brecht denkt dat er veel moet veranderen in de jeugdzorg om op deze manier met elkaar te praten over en met kinderen. “Het zal vooral voor voogden moeilijk zijn, omdat zij een stukje gezag moeten loslaten.” Hiermee doelt ze op de vaak ingewikkelde positie van voogden. “Tijdens een zorgoverleg komen voogden zaken te weten van ouders die ze ‘tegen’ de ouders kunnen gebruiken. Floor heeft dit nooit zo ervaren. “Uiteraard is het zo dat de voogd van Bureau Jeugdzorg juridisch het gezag heeft, maar tijdens het zorgoverleg speelt dit geen rol. De praktische zorg ligt bij de pleegouders. Ze gelooft dat de veiligheid van een kind gewaarborgd is als ouders en pleegouders met elkaar kunnen overleggen en afspraken maken. “Daar gaat het om en daarin is dit een mooi instrument.”
Floor en Brecht zien overeenkomsten tussen de TRAP en een familieberaad. Brecht: “Het meest ideaal is, als je er meteen mee kunt werken als een kind uithuis wordt geplaatst.”
Uit eigen ervaring weet ik dat dit vooral in de beginperiode van pleegzorg moeilijk is. Dan is er vaak strijd en gedoe. Door de TRAP kan er duidelijkheid ontstaan en rust komen. Dat is belangrijk voor de kinderen. Wat had ik de TRAP graag gekend toen de kinderen bij ons in huis kwamen wonen. Of zoals Brecht het zegt: “Dit zou ik alle pleegouders gunnen.”

======

KADER

======

 Geïnteresseerden kunnen zich via de Pleegzorg Academie aanmelden voor TRAP-proeverijen en trainingen (voor pleegouders, ouders van pleegkinderen en professionals) en initiaties (voor werkbegeleiders en beslissers). De Pleegzorg Academie is een ‘mobiele’ academie die naar pleegzorgbetrokkenen toe komt op diverse plekken in Nederland.
Meer weten? www.pleegzorg-academie.nl en www.pleegzorgadvies.nl/TRAP

 


Tags: ,