IFCO geeft pleegzorg in Bulgarije een boost

De International Foster Care Organization (IFCO) reist de wereld rond om pleegzorg op de kaart te zetten. Sinds de oprichting dertig jaar geleden organiseerde de IFCO conferenties in 21 verschillende landen. Afgelopen oktober kwamen 350 pleegouders, pleegkinderen, beroepskrachten, beleidsmakers en wetenschappers uit 35 landen naar Sofia om kennis en ervaringen te delen. Dat is hard nodig in Bulgarije, waar pleegzorg nog in de kinderschoenen staat.

Bulgarije heeft een slechte naam op het gebied van kinderrechten. In 2008 zorgde de documentaire ‘Bulgaria’s Abandoned Children’ van de Britse Kate Blewett voor veel ophef. De film laat de erbarmelijke omstandigheden zien waaronder kinderen met een beperking in een Bulgaars tehuis leven. De beelden zijn schokkend: ondervoede en slecht verzorgde kinderen die apathisch heen en weer wiegen door gebrek aan liefde en aandacht. De documentaire staat niet op zichzelf. Nog steeds wonen veel Bulgaarse kinderen in tehuizen, die ontstaan zijn in de communistische tijd. De meeste kinderen zijn door hun ouders verlaten vanwege armoede en slechte leefomstandigheden. Sinds 2007 is Bulgarije lid van de Europese Unie. De lidstaten zijn het er roerend over eens dat de situatie moet veranderen, want alle kinderen hebben het recht om in een gezin op te groeien.

Nieuwe koers
Sinds enkele jaren vaart de Bulgaarse overheid een nieuwe koers. In vijftien jaar tijd wil men alle traditionele tehuizen sluiten, maar dan moet er een goed alternatief zijn. Een goed moment dus om de IFCO in dit land te organiseren. Oplossingen worden gezocht in preventie, bijvoorbeeld steun aan kwetsbare gezinnen, aanmoediging om kinderen met een beperking zelf op te voeden en Eigen Kracht Conferenties om het eigen netwerk te versterken. Alternatieven voor de tehuizen zijn: kleine instellingen die vergelijkbaar zijn met onze gezinshuizen, adoptie en pleegzorg. Reclamecampagnes en voorlichtingsbijeenkomsten moeten de Bulgaren warm maken voor pleegzorg, wat nog een vrij onbekend fenomeen is in dit land. Tijdens de IFCO werd regelmatig geopperd: “Het zit in de Bulgaarse cultuur dat we ons enorm hechten aan een pleegkind en dan zijn we bang dat het kind weer weggaat.” Vooroordelen vormen een struikelblok voor pleegzorg. Kinderen met een beperking worden veelal buiten de samenleving geplaatst en ook veel kinderen uit Romafamilies wonen in tehuizen. Het is moeilijk om voor hen een pleeggezin te vinden. Naar schatting zijn er in Bulgarije ongeveer 1000 pleeggezinnen, waarvan 600 in de hoofdstad Sofia. Het merendeel van de pleegzorg is betaald, maar er bestaat ook vrijwillige pleegzorg.

Baby’s
Pleegzorg voor kinderen onder de drie jaar heeft de prioriteit van de Bulgaarse overheid. Tot drie jaar geleden ging men ervan uit dat pleegzorg niet geschikt was voor baby’s. Verlaten baby’s kwamen terecht in een ‘babyhuis’, een soort internaat voor kleine kinderen. Een nieuwe baby werd eerst 21 dagen in isolatie geplaatst, want het kind kon wel eens een ziekte naar binnen brengen. De baby’s kregen nauwelijks persoonlijke aandacht en werden ‘aan de lopende band’ gevoed en verschoond. Ook al worden de omstandigheden in de babyhuizen verbeterd, dan nog is de geborgenheid van een gezin beter voor de ontwikkeling van een kind, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Ook Unicef pleit ervoor dat kinderen onder de drie jaar niet in een tehuis worden geplaatst. Een van de onderzoekers op dit gebied is Kevin Browne van de University of Nottingham. Hij onderzoekt hoe je kunt voorkomen dat ouders hun kinderen afstaan en hoe je een einde maakt aan de plaatsing van jonge kinderen in tehuizen. Dergelijke onderzoeken geven overheden handvatten om hun woorden om te zetten in daden. In zijn presentatie wees Browne op het gevaar van babyluikjes, waar baby’s anoniem achtergelaten worden. Niet alleen in Oost-Europese landen is deze discussie actueel, maar ook in Nederland.

Campagnes voor pleegzorg
De IFCO biedt volop ruimte voor internationale kennisuitwisseling. Medeorganisator van de conferentie was de Bulgaarse organisatie For Our Children die pleegzorg in 1997 in dit land introduceerde. For Our Children werkt samen met de Britse pleegzorgorganisatie Core Assets. De samenwerking kwam tot stand tijdens de IFCO in 2004. Core Assets ondersteunt haar Bulgaarse collega’s bij de sluiting van tehuizen, met geld en met de werving van pleeggezinnen. Er zijn diverse campagnes gevoerd, via de media, stickers in trams en bussen en een spotje op televisie. Een slogan was: “Verlaten kinderen hebben geen medelijden nodig, maar een pleeggezin.” Bulgarije en andere Oost-Europese landen krijgen ook internationale hulp bij de voorbereiding en training van nieuwe pleegouders. Het STAP-programma dat in Nederland wordt gebruikt, vond in 2009 ingang in Bulgarije. Deelnemers kunnen dankzij de intensieve training een goede, afgewogen keuze voor pleegouderschap maken. Ook het Amerikaanse trainingsprogramma PRIDE wordt ingezet, een train de trainer- en voorbereidingsprogramma voor aspirant pleegouders.

Begeleiding hard nodig
De noodzaak van pleegzorgbegeleiding werd tijdens de conferentie krachtig verwoord door Bulgaarse pleegouders. Een van hen was Lilia Marinova die voor een meisje van 2 en een meisje van 5 jaar zorgt. Marinova: “Ik zag een programma op televisie over pleegzorg en voelde me meteen aangesproken. Ik wilde wat betekenen voor kwetsbare kinderen. Mijn oudste pleegdochter kwam rechtstreeks uit een tehuis en ik was totaal onvoorbereid. Het meisje schreeuwde voortdurend, wiegde heen en weer en at zoveel dat ze moest overgeven. Ik wist niet wat ik moest doen.” Marinova kreeg geen hulp en moest alles zelf uitzoeken. “Op internet kwam ik For Our Children tegen, maar deze organisatie bood alleen hulp in Sofia. Ik heb mijn pleegdochter toen opgepakt en ben naar Sofia gereisd. De mensen van For Our Children hebben mij en mijn pleegdochter goed begeleid. Nu ondersteun ik zelf pleegouders in de begeleiding van kinderen uit tehuizen.”

De National Foster Care Association (NAPG), de Bulgaarse pleegouderraad, legt zich ook toe op promotie en ondersteuning van pleeggezinnen en pleegkinderen. Wetende dat pleegzorg hier nog in de kinderschoenen staat en dat een pleegzorgwerker een case-load heeft van 150 kinderen, denken deze pleegouders na over hoe zij passende ondersteuning kunnen krijgen. Een van de plannen is het verenigen van pleegouders in groepen, waarbij ze elkaar onderling steunen en deskundigheid inhuren voor specifieke onderwerpen. Een vorm van empowerment, waarbij de behoeftes en vragen van pleegouders centraal staan.

Deskundigheidsbevordering
Deskundigheidsbevordering is een belangrijk thema tijdens de IFCO. Niet alleen voor de pleegouders in Bulgarije, maar ook in andere landen. In Nederland gaat men er nog teveel van uit dat pleegouders zichzelf kunnen redden. Begeleiding wordt ingevuld met een pleegzorgwerker die eens in de zoveel weken op bezoek komt. Als pleegouder kun je bij die begeleider misschien wel ‘alles kwijt wat je op je hart hebt’, maar is dat genoeg? In internationaal verband worden veel instrumenten ontwikkeld waar pleegouders hun voordeel mee kunnen doen. Een voorbeeld is Fairstart, een instrument voor pleegouders dat ontwikkeld is door de Deense kinderpsycholoog Niels Peter Rygaard. Via de website fairstartglobal.com kunnen pleegouders individueel of in een groep hun deskundigheid vergroten. Het programma bestaat uit theorie, filmpjes met praktijkvoorbeelden, discussiethema’s en praktische tips. Een mooie bijkomstigheid is dat het gratis is en in veel talen beschikbaar.

Stem van jongeren
Niet alleen volwassenen, maar ook jongeren lieten luid en duidelijk hun stem horen tijdens de IFCO. Zo’n 50 jongeren uit de hele wereld namen deel aan een eigen programma. Tijdens hun eindpresentatie vertelden ze op indringende wijze over hun ervaringen in pleegzorg. Ook de jongeren van het Britse Core Assets hadden een indrukwekkend verhaal. Ze presenteerden de film ‘Living with strangers’, waarin ze reflecteerden op hun leven in en na pleegzorg. De film wordt gebruikt om beroepskrachten te trainen. Een veelgehoorde klacht van jongeren is: “Niemand sprak met mij over wat er in mijn leven is gebeurd. Daar was geen aandacht voor en ik voelde me alleen met mijn gevoelens daarover.” Het in Nederland ontwikkelde ‘Mijn Backpack’ sluit hier goed op aan. Bep van Sloten presenteerde de methode om met kinderen over het moment van uithuisplaatsing te praten (zie ook Mobiel 4, 2012). Uniek is dat kinderen hebben meegewerkt aan de uitwerking van dit multimediale project.

Pleegzorg op politieke agenda
Na afloop van de conferentie keken we met IFCO-president Volodymyr Kuzminskyy uit de Oekraïne terug op drie inspirerende dagen. Kuzminskyy vertelde over zijn motivatie om actief te zijn binnen de IFCO. “Ik ben geschrokken van de slechte situatie in de tehuizen in mijn eigen land. Net als in veel andere Oost-Europese landen is pleegzorg pas sinds een jaar of tien in opkomst. Nieuwe wetgeving en politieke wil zijn nodig om de tehuizen te sluiten. Die ontwikkeling is nu in volle gang. De IFCO biedt internationale ondersteuning, enerzijds om pleegzorg te ontwikkelen, anderzijds om hulp aan gezinnen te verbeteren, zodat kinderen niet uithuis worden geplaatst. Een belangrijk uitgangspunt van de IFCO is dat ieder land vanuit de eigen culturele tradities moet kijken hoe pleegzorg en hulp aan gezinnen ontwikkeld kunnen worden. Dus geen model dat vanuit andere landen wordt opgelegd, maar wel kennis en goede voorbeelden die beschikbaar worden gesteld vanuit andere landen. Dit jaar heeft de IFCO de discussie over sluiting van tehuizen, pleegzorg en hulp aan families op de politieke agenda gezet binnen de EU.”

Volgend jaar vindt de IFCO plaats in Japan. Je verwacht het misschien niet van een land dat nummer drie staat op de wereldranglijst van grootste economieën, maar ook hier zijn veel misstanden in kindertehuizen. Door de internationale conferentie in een bepaald land te laten plaatsvinden, wordt veel aandacht gegenereerd voor de problemen in dat land, bij media en politiek. Zo kan pleegzorg via de IFCO ook in Japan een boost krijgen.

www.ifco.info

======
kader
======

Eurochild
Meteen na de IFCO vond de conferentie van Eurochild plaats in Sofia. Eurochild is een netwerk van organisaties die zich inzetten voor verbetering van de leefomstandigheden van kinderen in Europa. De basis van de activiteiten ligt in het VN-Kinderrechtenverdrag. De organisatie wordt ondersteund door het Progress Programme van de Europese Commissie. Tijdens presentaties, workshops en studiebezoeken werd ingegaan op de rechten van kinderen in alternatieve zorg. Ook in deze conferentie vormde de sluiting van tehuizen de rode draad. In Europa groeien naar schatting ongeveer 1 miljoen kinderen niet op bij hun ouders. Armoede is hiervan de belangrijkste oorzaak.

www.eurochild.org

Lindy Popma en Tim de Jong


Tags: ,