Eend en ik

Op de weg terug naar huis na een internationaal congres over pleegzorg, zei Rinske Mansens voor het eerst hardop wat ze al een tijd dacht: “Waarom is er geen materiaal om met kinderen over het moment van uithuisplaatsing te praten?” Eenmaal thuis ging ze aan de slag en schreef een verhaal over een eendje dat terechtkomt in een hondenfamilie.
Dat groeide uit tot Mijn Backpack, een multimediaal project dat pleegzorgwerkers en pleegouders handvatten biedt om met kinderen over dat cruciale moment te praten.

Rinske Mansens is dramatherapeut en orthopedagoog. In haar praktijk – samen met Michèle Pflitsch vormt ze de Haagse divisie van psychomedisch centrum G-kracht – behandelt en begeleidt ze (ook) kinderen die opgroeien in een pleeggezin. Haar jonge cliënten deden haar beseffen dat een wezenlijk onderdeel in de gesprekken ontbreekt. “Er wordt gepraat over wat er thuis gebeurd is, over wennen in het pleeggezin, maar niet over het vertrek. Daar zijn redenen voor: het moment van uithuisplaatsing is een ‘gek’ moment. Kinderen snappen niet waarom ze weg moeten, voor hen is de situatie waarin ze leven normaal geworden en zij zien vaak niet dat er een (directe) aanleiding is die uithuisplaatsing noodzakelijk maakt. Voor pleegouders is het pijnlijk als het kind waar zij voor gaan zorgen niet bij hen wil zijn. Pleegzorgwerkers vinden het niet altijd eenvoudig om met kinderen over dit chaotische, vaak door de aard van de situaties slecht voorbereide moment te praten, bang dat zij kinderen een trauma aanpraten.”

Rood rugzakje vol verhalen
Mijn Backpack kan in een behoefte voorzien. “Het is een methodiek om met kinderen te praten over wat er vanaf het moment van thuis weggaan tot de aankomst in het pleeggezin gebeurd is, aan de hand van het verhaal van Eend die zijn belangrijkste spullen in zijn rode rugzakje pakt, thuis weggaat en uiteindelijk bij een hondenfamilie gaat wonen.
Onderweg belandt hij op verschillende plekken die staan voor de gebeurtenissen die aan een definitieve plaatsing in een pleeggezin vooraf kunnen zijn gegaan.
Het verhaal dat het kind vertelt, is het verhaal dat het op dat moment wil horen. Dat mag een verzonnen verhaal zijn. Mijn Backpack geeft kinderen de controle over hun leven terug en dat is belangrijk om te voorkomen dat kinderen getraumatiseerd raken.”
Het rode rugzakje speelt een belangrijke rol. “Een rugzakje is een heel bruikbaar beeld. Zoals ik een koffer vol methodes heb, zo hebben kinderen een rugzak vol verhalen. In hun rugzak bewaren zij hun verleden. Als ze zelf mogen bepalen wat ze meenemen en of ze dat rugzakje wel altijd bij zich willen hebben, zijn zij degenen die grip op de situatie krijgen.”

Methode Mijn Backpack
Mijn Backpack bestaat uit drie onderdelen: een workshop, een computerspel en een training voor pleegouders en pleegzorgmedewerkers. “Tijdens de workshop gaan tien kinderen samen met twee gedragswetenschappers aan de slag met het verhaal van Eend en maken ze hun eigen eendenhandpop.” Die handpop gaat samen met een rood rugzakje en een computerspel mee naar huis. “In het spel gaat Eend letterlijk op weg naar de hondenfamilie. Eend stapt in het ene gezin het fotolijstje uit om er in het andere in te stappen. Wat er onderweg gebeurt, welke keuzes Eend maakt, wat hij meeneemt, dat bepaalt het kind.”
Het derde onderdeel, de training, moet pleegzorgwerkers en pleegouders in staat stellen om het gesprek met de kinderen aan te gaan. “Ze leren naar kinderen te luisteren en kinderen serieus te nemen.”
Mijn Backpack is geschikt voor kinderen van vier tot twaalf jaar, tenminste als de groepen homogeen van samenstelling zijn. “Bij kinderen van vier zal het verhaal vooral het verhaal van Eend zijn, terwijl kinderen van twaalf het veel meer op zichzelf betrekken.” Belangrijk is dat de situatie waarin het kind zich bevindt op het moment dat Mijn backpack wordt ingezet redelijk stabiel is. “Terugkijken kan alleen als er weer enig perspectief en zekerheid is.” Rinske Mansens verwacht dat de methodiek vooral gebruikt gaat worden bij langdurige pleegzorgplaatsingen.

Bedenkwerk van kinderen
Het concept van Mijn Backpack is bedacht door volwassenen, maar bij de uitwerking was de inbreng van vier kinderen essentieel. Die kinderen representeren samen veel van wat pleegkinderen meemaken. “Zij hebben bedacht met welke vervoermiddelen Eend naar het hondengezin kan reizen, wat hij allemaal kan inpakken, hoe de eenden en de honden eruit moeten zien, welke andere dieren een rol moeten spelen. Zij hebben alle tekeningen gemaakt en het computerspel ingesproken.” De vertraging die in de ontwikkelfase werd opgelopen omdat de kinderen heel weloverwogen te werk gingen, namen de makers van Mijn Backpack voor lief.
Als het aan Rinske Mansens ligt, gaan er in het najaar van 2012 drie pilots draaien op verschillende plaatsen in het land. Pas daarna, als alles is uitgetest en eventueel aangepast, kunnen pleegzorginstellingen de methodiek kopen.

Mijn Backpack kwam tot stand door samenwerking tussen G-kracht, Bep van Sloten, documentairemaakster Manuela Maiguashca, Stichting Kinder-postzegels en RCN.

Liliane Waanders


Tags: ,