Pleeggezin als behandeling


Uiterst consequent en gericht op het opdoen van positieve ervaringen. In een MTFC-opvoedgezin behandelt men kinderen en jongeren die ernstige gedragsproblemen hebben. Zij zouden anders aangewezen zijn op (gesloten) groepsbehandeling.

Gericht op positieve ervaringen
Multidimensional Treatment Foster Care (MTFC) is een intensieve behandelmethode van zes tot negen maanden in een pleeggezin met speciaal daarvoor opgeleide opvoedouders, die samenwerken met en worden ondersteund door een team van deskundigen (zie kader). Vergroten van sociale vaardigheden en aangaan van positieve relaties met volwassenen en leeftijdsgenoten is het doel. De opvoedouders werken met een puntensysteem, waarmee zij dagelijks feedback geven en zicht houden op de vorderingen.

Het Leger des Heils behandelt sinds 2006 jongeren van 12 tot 18 jaar met ernstige gedragsproblemen en delinquent gedrag. De Bascule zet sinds 2007 MTFC in bij kinderen van 3 tot 7 jaar.

Stickers en punten
Kenmerken van MTFC zijn: positief gedrag benoemen en belonen, structuur bieden, volledig toezicht houden en zorg bieden. Minutieus wordt het gedrag gescoord en positief gestimuleerd. Kinderen krijgen stickers, jongeren punten. “Je hebt vandaag al acht stickers gekregen, omdat je zo goed stil aan tafel zit!” en “Vanochtend was je op tijd opgestaan, daarmee heb je twintig punten verdiend!” Ieder moment van de dag worden positieve punten benoemd en beloond. Gaat het mis, dan bepaalt leeftijd de wijze waarop ermee wordt omgegaan. Jongeren krijgen aftrek van punten, kinderen worden neutraal gecorrigeerd.

De baas
Een essentieel onderdeel van de behandeling is de rol van de ‘programma-supervisor’. “Ik ben voor de kinderen ‘de baas’ of ‘de directeur’ die bepaalt wat er gebeurt”, zegt programma-supervisor Jan-Willem Buschman. “Ik vertel welk gedrag geoefend moet worden en wat de beloning is als het lukt.” Opvoedouders kunnen zo afstand nemen en naast het kind staan. Ook anderen uit het behandelteam werken vanuit de opdracht van de programma-supervisor. De biologische ouders en eventueel aankomende pleegouders worden begeleid in het gebruiken van de gehanteerde opvoedingsvaardigheden. Na gemiddeld negen maanden volgt doorplaatsing naar biologische ouders, een pleeggezin of een vorm van begeleid wonen.

Jonge kinderen
Jan-Willem Buschman is programma-supervisor MTFC-P (P staat voor ‘Preschoolers’) bij de Bascule, een academisch centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie in Amsterdam. Op dit moment zijn er ongeveer 20 plaatsen. MTFC-P wordt gegeven aan kinderen die, vaak vanwege veel overplaatsingen, ernstige gedragsproblemen en/of psychiatrische problematiek hebben. Directe plaatsing in een (pleeg)gezin zal met grote waarschijnlijkheid opnieuw mislukken, behandeling in een leefgroep is het alternatief. De methode is in Amerika ontwikkeld en uit onderzoek blijkt dat deze kinderen gebaat zijn bij de behandeling, waarna plaatsing in een gezin een grotere kans heeft. Jan-Willem: “Natuurlijk lukken niet alle plaatsingen, maar we zitten op een succes van 70 procent en dat is best een hoge score voor deze moeilijke groep.”

De praktijk
Monique is opvoedouder van Chantal (5). ‘Stilzitten aan tafel tijdens het eten’ is het gedrag waaraan ze nu werken. Ander niet-adequaat gedrag wordt zoveel mogelijk genegeerd of ‘neutraal’ gecorrigeerd. Vooraf heeft Monique met het behandelteam besproken hoe het gewenste gedrag eruit ziet en beloond wordt. Chantal is dol op prinsessenstickers. Als ze rustig op haar stoel zit, krijgt ze complimentjes en een sticker. In deze situatie is de sticker tijdelijk vervangen door een onderzetter, omdat Chantal niet van tafel mag om de sticker te plakken. “Ik zie dat je nog steeds goed stilzit!” Weer een onderzetter. Na het eten mag ze haar verdiende stickers opplakken.

Opvoedouders ontmoeten elkaar wekelijks. Monique: “Ik ervaar de opvoedoudergroep als moment van reflectie. Je bent met de behandeling bezig, maar hebt wel een beschadigd kind in je leven. In de opvoedoudergroep kun je de focus even op jezelf richten. Het veelvuldige contact met teamleden zie ik als steun om bewust bezig te blijven met de behandeling. Als het kind het goed doet in je gezin, verlies je dat soms uit het oog.”

Jongeren
Charlotte Rietkerk is programma-supervisor bij het Leger des Heils Jeugdzorg & Reclassering, dat MTFC aanbiedt aan jongeren die vanwege strafbare feiten via de rechter een gedragsbeïnvloedende maatregel (GBM) opgelegd hebben gekregen. Het alternatief is gesloten plaatsing (detentie) en dat is vaak de enige motivatie om mee te werken. Wanneer de behandeling in het gezin mislukt, volgt terugplaatsing naar de justitiële instelling.

Eline is opvoedouder van Barry (15). “Het fijne van het behandelprogramma is dat ik iedere discussie doorverwijs naar supervisor Charlotte. Als Barry bijvoorbeeld te laat uit school komt, heeft hij contact met Charlotte en kan ik in de rol van lieve, begrijpende ouder of coach blijven: ‘Wat naar dat het niet is gelukt en dat je minder punten hebt gekregen. Kom we gaan een kopje thee drinken.’ Ik had de kracht van deze rolverdeling absoluut niet verwacht toen ik begon.” Charlotte: “Dit is ook bescherming van de opvoedouders. De jongeren kunnen agressief zijn en zo vangen wij de boosheid en frustratie op.”

Toezicht
Jongeren staan onder volledig toezicht, zij mogen niet alleen weg of thuis zijn. Er is altijd contact met school en sport, beide verplichte onderdelen van het dagprogramma. Charlotte: “Ik steek veel energie in deze samenwerking. Barry gaat naar school met een schoolkaart die moet worden afgetekend. Ook de voetbaltrainer moet zijn kaart aftekenen. We weten precies waar Barry is, met wie en wanneer hij thuis moet zijn.” De jongere start in niveau één, zonder privileges als tv-kijken en gaat om half negen naar bed. Als hij voldoende punten op zijn dagkaart heeft, verdient hij beloningen en privileges en stroomt door naar niveau twee en drie. Barry zit nu bijna in niveau twee, hij haalt punten voor bijvoorbeeld op tijd opstaan of zijn kamer opruimen. Haalt Barry niet voldoende punten, dan is de volgende dag een ‘niveau-één-dag’. Dan vervallen zijn privileges en gaan afspraken die dag niet door, ook gepland bezoek aan ouders niet. Wanneer hij de volgende dag weer voldoende punten haalt, is de maatregel voorbij en zit hij weer op ‘zijn niveau’.

 ======
KADER
======

MTFC-behandelteam

Dit team is 24 uur per dag bereikbaar voor opvoedouders.

– De programma-supervisor coördineert de activiteiten van de professionals die met het kind of de jongere en het gezin van herkomst  werken en is contactpersoon voor de buitenwereld. Hij heeft de rol van ‘directeur’ die het gewenste gedrag, de regels en de beloningen bepaalt.
– De begeleider opvoedouders heeft wekelijks contact met de opvoedouders.
– De spel- of vaardigheidsbegeleider (kinderen) of de gedragstrainer (jongeren) oefent situaties en vaardigheden.
– De PDR-beller verzamelt dagelijks informatie over het gedrag.
– De gezinstrainer voor biologische ouders of opvoeders begeleidt in eerste instantie het contact en de bezoeken.
Opvoedouders hebben geen contact met het biologische gezin. Na thuiskomst (of plaatsing in ander gezin of begeleidwonentraject) gaan de training en begeleiding van jongere of kind en ouders maximaal drie maanden door.
– De opvoedouders werken intensief samen met het team en ontmoeten wekelijks de andere opvoedouders.
– Een psychiater maakt op consultbasis deel uit van het behandelteam.

 


Tags: ,