Kinderpostzegels plakken voor pleegzorg

Ruim 200.000 kinderen uit groep 7 en 8 belden eind september aan bij de Nederlandse voordeuren om kinderpostzegels te verkopen. Ze zetten zich in om zoveel mogelijk kinderen een veilig thuis te geven. Pleegzorg speelt hierin een belangrijke rol. Met een driejarig programma wil Stichting Kinderpostzegels Nederland een impuls geven aan pleegzorg. Wat gebeurt er eigenlijk met de opbrengst van de actie?

De jonge verkopers kunnen het haarfijn uitleggen. Met de verkoop van de kinderpostzegels helpen ze kinderen als Tjerk en Nagarathna. Tjerk (10) heeft een tweede thuis op pleegzorgboerderij Samen Thuis in Friesland, een veilige plek waar hij helemaal zichzelf kan zijn. De jongen logeert er in de weekenden en door de week woont hij bij zijn ouders. De Indiase Nagarathna (11) woont bij haar oma. Haar vader leeft niet meer en haar moeder werkt in een stad ver weg. Met hulp van Kinderpostzegels kan oma de zorg voor haar kleindochter op zich nemen.

Samenhang ontbreekt
“Wereldwijd ondersteunen we projecten waarin de veiligheid en ontwikkeling van kinderen centraal staan”, legt Ilja van Haaren uit. Zij is directeur van Stichting Kinderpostzegels Nederland. “Elke drie jaar kiezen we een belangrijk thema. In 2011 was dat: ‘Geef kinderen een veilig thuis’. Het Internationale Verdrag voor de Rechten van het Kind vormt het uitgangspunt voor onze projecten. Een van die rechten is dat kinderen zoveel mogelijk moeten opgroeien in een gezinssituatie. Pleegzorg is hiervan een goed voorbeeld. We zetten ons al jaren in voor kinderen die uithuis worden geplaatst, maar zijn ook actief op het gebied van preventie. Zo ondersteunen we diverse projecten om kindermishandeling te bestrijden. Afgelopen jaar hebben we 1,6 miljoen euro uit onze reserves vrijgemaakt om pleegzorg drie jaar lang extra aandacht te geven, zowel in Nederland als in het buitenland. Er bestaan veel mooie initiatieven, maar vaak ontbreekt de samenhang. Pleegouders verrichten fantastisch werk, maar ze hebben het ook moeilijk. Bijvoorbeeld vanwege gebrek aan ondersteuning of omdat de problematiek rond het kind een zware last is voor het gezin.”

Stevig pleegzorgprogramma
In het voorjaar van 2011 heeft Stichting Kinderpostzegels Nederland projectadviseur Odilia van Manen aangenomen. Haar opdracht luidt: een stevig pleegzorgprogramma neerzetten. Van Manen woonde lange tijd in Kroatië, waar ze een overkoepelende pleegzorgorganisatie oprichtte en gezinshuizen opzette voor kinderen uit de Balkanoorlog. Ze nam ook zelf pleegkinderen op in haar gezin. “Toen ik in Nederland kwam, viel me op dat hier zoveel kinderen in leefgroepen wonen. Dat had ik niet verwacht. Ook merkte ik dat Nederlandse hulpverleners vaak betrokken en enthousiast zijn, maar nogal individueel te werk gaan.” In oktober 2011 presenteerde Van Manen de opzet voor het pleegzorgprogramma, getiteld ‘Versterking en uitbreiding van pleegzorgplaatsingen voor kinderen die niet meer thuis kunnen wonen’. Deze notitie geeft in vogelvlucht een overzicht van pleegzorg in Nederland en gaat in op de meest recente pleegzorgliteratuur. “Een rode draad vormen de Quality4Children standaarden en de VN Richtlijnen voor de Alternatieve Zorg aan Kinderen”, zegt Van Manen NOOT1. “Jammer genoeg zijn deze laatste in Nederland nog niet zo bekend.” De richtlijnen bepalen bijvoorbeeld dat alternatieve zorg voor kinderen zoveel mogelijk in gezinssituaties geboden wordt, dat de zorg aansluit bij de ontwikkeling en het belang van het kind en dat er voldoende aandacht is voor continuïteit.

Positieve tendensen
Van Manen voerde gesprekken met personen die een belangrijke rol spelen binnen pleegzorg en meestal een organisatie vertegenwoordigen. Uit de gesprekken bleek dat steeds meer mensen ervan overtuigd zijn dat de ontwikkeling van het pleegkind centraal moet staan binnen de hulpverlening. De bevraagden zijn het erover eens dat voor een kind een gezin de aangewezen plek is om op te groeien. Pleegzorg is bij uithuisplaatsing het eerst voor de hand liggende alternatief, zo mogelijk binnen het netwerk van het kind. De bevraagden geven aan dat pleegouders zich op grote schaal belangeloos inzetten, 24 uur per dag en 7 dagen per week, vaak onder moeilijke omstandigheden. Hun inzet en competentie is van onschatbare waarde. Pleegouders dragen veel bij aan de genezing van emotionele beschadigingen die pleegkinderen veelal hebben opgelopen. Van Manen formuleerde ook tien aandachtspunten voor verbetering (zie kader).

Expertisegroep Pleegzorg
In samenwerking met het Nederlands Jeugdinstituut riep Kinderpostzegels een Expertisenetwerk Pleegzorg in het leven. Dit netwerk bestaat uit vertegenwoordigers van pleegzorg in Nederland, zoals het ministerie van VWS, de Raad voor de Kinderbescherming, Pleegzorg Nederland, Pleegzorg Advies Nederland, zorgaanbieders, Bureaus Jeugdzorg, organisaties voor belangenbehartiging van pleegouders en jongeren, universiteiten, Quality4Children en Better Care Network. Van Manen: “De deelnemers dragen bij aan de uitvoering van het pleegzorgprogramma. Ze denken mee over oplossingen en brengen verbindingen tot stand. We komen vijf keer per jaar bij elkaar om de belangrijkste aandachtspunten uit te werken in concrete projectideeën.” Tijdens de eerste bijeenkomst op 11 oktober 2011 werd nog een belangrijk onderwerp aangevoerd: versterking van het systeem rondom het pleegkind.

Projectaanvragen
Volgens Ilja van Haaren loopt het storm met aanvragen voor pleegzorgprojecten. “In het begin kregen we veel individuele aanvragen, maar dat is niet de bedoeling. We willen juist verbinding tot stand brengen. Een voorbeeld van zo’n project waarin samenhang centraal staat, is pleegzorg voor mensen met een islamitische achtergrond. “Verschillende pleegzorgorganisaties zijn hier al mee bezig”, vertelt Odilia van Manen. “Het idee leeft binnen de moslimgemeenschap, maar er is nog weinig bekendheid met pleegzorg. Voor veel moslims is het onduidelijk hoe pleegzorg zich verhoudt tot de ‘kafalah’, de islamitische traditie om zich te ontfermen over kinderen zonder ouders. In de grote steden gaan we binnenkort van start met een proefproject, in samenwerking met FlexusJeugdplein, Spirit, Jeugdformaat, De Rading en De Bascule. Ideeën zijn bijvoorbeeld om sleutelfiguren uit de moslimgemeenschap op te leiden tot expert pleegzorg en om gerichte voorlichting te organiseren voor allochtonen.”

Kloof overbruggen
Een ander project dat draait om samenwerking is de Alliantie Kind in Gezin. Doel is om in tien jaar tijd 10.000 kinderen uit tehuizen in gezinnen te plaatsen. Van Haaren: “Het initiatief is genomen door organisaties die kinderen in gezinshuizen opvangen. We willen ook pleegzorg bij de Alliantie betrekken, maar pleegzorgorganisaties zijn nog afwachtend. De verschillen tussen pleegzorg en gezinshuisopvang lijken groot. We willen de kloof overbruggen en meer samenwerken.” De alliantiebijeenkomst op 1 december 2011 in het Kinderrechtenhuis in Leiden was daartoe een mooie aanzet. Het thema was: Hoe bieden we continuïteit aan kinderen die niet thuis kunnen wonen? In haar openingsrede gaf Ilja van Haaren een beeld van de resultaten die de Alliantie in haar eerste bestaansjaar heeft behaald. Ook ging ze in op de geschiedenis van het Kinderrechtenhuis, dat eeuwenlang een weeshuis was. Aan de hand van persoonlijke documenten van weeskinderen liet ze zien hoe hechtingsproblemen en beperking van ontwikkeling tijdens de kindertijd een blijvende invloed hebben op de verdere levensloop. Bep van Sloten, coördinator van het Better Care Network, schetste een beeld van de situatie van alternatieve zorg wereldwijd en Peter van de Bergh van de Universiteit Leiden ging in op wetenschappelijk onderzoek dat het belang van continuïteit in pleegzorg benadrukt. Slechte matching, lange crisisplaatsingen en gebrek aan ondersteuning van pleegouders brengen continuïteit in gevaar.

Concrete pleegzorgprojecten
Kinderpostzegels ondersteunt al verschillende concrete pleegzorgprojecten. Een voorbeeld is ‘Mijn backpack’. “We vinden het belangrijk dat kinderen en jongeren hun stem laten horen”, zegt Ilja van Haaren. “Dat geldt ook voor jonge kinderen en kinderen met een beperking. Een goede methodiek voor pleegkinderen ontbrak nog.” Odilia van Manen vult aan: “Orthopedagogen zijn bezig met de ontwikkeling van een rugzakje met inhoud, waarmee jonge pleegkinderen zich kunnen uiten. De centrale figuur is een eend die in een hondenfamilie komt wonen. Het rugzakje bevat bijvoorbeeld een handpop en foto’s van een hondenfamilie en een eendenfamilie. Een foto van de eend kan met klittenband op beide familiefoto’s worden geplakt. Er wordt nog een animatie gemaakt voor een cd-rom.” Een ander pleegzorgproject is het kledingmagazijn ‘Je mag er zijn’. Van Manen: “Pleegouders kunnen hier terecht voor gratis kleding en speelgoed en voor ontmoeting. Verder hebben we meegewerkt aan de documentaire BV Het Gezin, over het gezinshuis van Miriam en Frans Erlings en we hebben financieel bijgedragen aan het boek ‘Jíj boft dat je mij hebt!’. Verder zijn er een heel aantal projecten in voorbereiding, maar ideeën voor nieuwe pleegzorgprojecten zijn nog steeds welkom.”

Wilt u meer weten over Stichting Kinderpostzegels Nederland? www.kinderpostzegels.nl

======
Kader
======

Aandachtspunten voor verbetering
1. Kinderen die niet thuis kunnen wonen, worden nog te vaak opgevangen in instellingen in plaats van in een gezinssituatie.
2. Voor kinderen met een psychosociale ontwikkelingsstoornis, waaronder ook jonge kinderen (0-6 jaar), is een langdurige perspectiefbiedende pleegzorgplaatsing vaak moeilijk te realiseren.
3. Pleegkinderen hebben behoefte aan meer zekerheid over hun nabije toekomst.
4. Er bestaat behoefte aan een eenduidig programma voor de handhaving van veiligheid in pleeggezinnen, ter bescherming van zowel pleegkinderen, pleegouders als eigen kinderen van pleegouders.
5. Pleegkinderen worden vaak overgeplaatst.
6. De kracht en de deskundigheid van pleegouders kan beter ingezet en verder uitgebouwd worden.
7. Financiële vergoedingen voor de kosten van pleegkinderen zijn niet altijd toereikend.
8. Hulpverleners zijn niet altijd in voldoende mate toegerust met deskundigheid en ervaring op het gebied van pleegzorg.
9. Kinderen en jongeren in pleegzorg worden niet altijd voldoende en/of adequaat gehoord en er wordt niet altijd rekening gehouden met hun mening.
10. Er bestaat een grote behoefte aan programma’s voor jeugdigen die meerderjarig worden en de jeugdzorg moeten verlaten.

NOOT1: Verenigde Naties (2010) ‘Guidelines for the Alternative Care of Children’, resolutie aangenomen door de Algemene Vergadering op 20 november 2009.


Tags: ,