Vlaggen bij seksueel grensoverschrijdend gedrag

Roxanne (13) zet ‘bijna blootfoto’s’ op haar hyvespagina. Sandra (14) ‘pakt jongens recht op hun mond’, omdat ze allang niet gezoend heeft. Karim (11) probeert met zijn vriendje bij zoveel mogelijk meisjes de onderbroek naar beneden te trekken. Marloes (16) laat via de webcam haar borsten aan vreemden zien. Veel pleegouders vinden het seksuele gedrag van hun pleegkinderen grensoverschrijdend of niet leeftijdsadequaat, maar kunnen dat gevoel slecht handen en voeten geven. Het Vlaggensysteem is een hulpmiddel om hier pedagogisch mee om te gaan.

Kinderen en jongeren komen regelmatig in aanraking met seksualiteit. Op internet, op TV of op straat. Ook zijn ze bezig om hun eigen lichaam en seksualiteit te onderzoeken. Ze spelen doktertje, stoeien, worden verliefd, zoenen en praten erover met leeftijdsgenoten. Dit is allemaal heel normaal. Ze leren ervan en krijgen een beeld van seksualiteit en van wat ze wel en niet prettig vinden. Ze verkennen hiermee ook hun grenzen.

Wegwijs in het verkeer
Als volwassene help je hen hierbij, net als bijvoorbeeld in het verkeer. Je maakt hen wegwijs in het relationele en seksuele verkeer. Ook hier gelden regels en codes, waar ze maar beter van op de hoogte kunnen zijn. Je kunt kinderen leren welk seksueel gedrag oké is en welk seksueel gedrag minder of helemaal niet oké is. Het gaat dan niet alleen over zoenen, vrijen of andere vormen van fysiek seksueel gedrag, maar ook over gluren, chatten over seks of naar porno surfen.

Je helpt kinderen om onderscheid te maken tussen aanvaardbaar en grensoverschrijdend seksueel gedrag. Dit is belangrijk, omdat de kans groter wordt dat ze de grenzen van anderen respecteren. Ze worden er ook weerbaarder van. Pleegkinderen komen vaak uit een omgeving waar ernstig grensoverschrijdend seksueel gedrag aan de orde was en niet zelden is dit mede de reden om het kind in een pleeggezin te plaatsen. Vandaar de noodzaak om pleegouders toe te rusten met vaardigheden en middelen om kinderen te leren wat wel en wat niet aanvaardbaar seksueel gedrag is. In België heeft men een methode ontwikkeld die voor pleegouders en pleegzorgwerkers veel handvatten heeft.

Het Vlaggensysteem
Het Belgische Sensoa heeft de methodiek ‘Vlaggensysteem’ ontwikkeld om een antwoord te geven op de vraag hoe je pedagogisch omgaat met seksualiteit. Het Nederlandse kennisinstituut Movisie heeft met Sensoa samengewerkt aan een inhoudelijke vertaling voor Nederland. De afgelopen twee jaar heeft Sensoa een lijst ontwikkeld waarin de seksuele gedragingen van kinderen en jongeren in verschillende leeftijdscategorieën worden benoemd. Deze lijst is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, waarbij ouders zijn bevraagd over seksueel gedrag dat ze bij hun kinderen observeerden.

Criteria voor gezond seksueel gedrag
Daarnaast zijn er zes criteria geformuleerd voor gezond seksueel gedrag. Dit zijn handvatten om het gedrag beter te duiden en te weten hoe je er als opvoeder op kunt reageren.

Wederzijdse toestemming
Is iedereen in staat om in volle bewustzijn in te stemmen? Moeilijk hierbij is, dat toestemming ook non-verbaal gegeven kan worden en dat deze in de loop van het seksuele contact ook ingetrokken kan worden.

Vrijwilligheid
Is er geen sprake van enige vorm van dwang of manipulatie? Er mag geen beloning, misleiding, druk of dwang in het spel zijn.

Gelijkwaardigheid
Zijn de partners gelijkwaardig? In een seksuele relatie van twee aan elkaar gewaagde partners wordt de kans op misbruik als kleiner beschouwd. Er moet gelijkwaardigheid zijn qua leeftijd, kennis, intelligentie, macht, levenservaring, rijpheid en status.

Leeftijdsadequaat
Is het seksuele gedrag te verwachten bij een bepaalde leeftijd of gaat het om gedrag dat je bij jongere of juist oudere kinderen zou verwachten?

Contextadequaat
Is het seksuele gedrag te verwachten binnen de omstandigheden waarin het plaatsvindt?

Zelfrespect
Is het seksuele gedrag niet schadelijk? Het gedrag mag niet schadelijk zijn voor je lijf, je geest of op sociaal vlak. Denk hierbij bijvoorbeeld aan vernedering, automutilatie of risicogedrag, zoals stomdronken onbeschermd seks hebben met een onbekende.

Er kan al sprake zijn van seksueel grensoverschrijdend gedrag als aan slechts één van de criteria niet wordt voldaan.

Groen, geel, rood en zwart
Het Vlaggensysteem zet deze criteria op een rij en bouwt per criterium een gradatie in en koppelt deze aan een gekleurde vlag. De groene vlag staat voor gezond seksueel gedrag. Dit kan overgaan in experimenteel of licht grensoverschrijdend gedrag, dat een gele vlag krijgt toebedeeld. De rode vlag staat voor ernstig seksueel grensoverschrijdend gedrag. Tot slot geeft de zwarte vlag zwaar seksueel grensoverschrijdend gedrag aan. De criteria voor gezond seksueel gedrag zijn in een schema gezet met de verschillende passende reacties hierop in de vorm van een groene, gele, rode of zwarte vlag NOOT 1.

Goed inschatten, gepast reageren
Uit je reacties op seksueel gedrag kunnen kinderen afleiden welk gedrag wel en niet in orde is. Dat geldt voor de reacties op gedrag van mensen op straat of op TV, maar ook voor je reactie op seksueel gedrag dat je kind zelf laat zien of wat ze over vrienden vertellen. De vraag is natuurlijk: hoe reageer je als (pleeg)ouder het best?

Natuurlijk moet je met je eigen gedrag een goed voorbeeld geven. Het Vlaggensysteem is hierbij een zinvol hulpmiddel. Het helpt je het seksuele gedrag in te schatten op grond van objectieve criteria. Je kunt in de normatieve lijst opzoeken wat normaal gedrag is voor een bepaalde leeftijdsgroep. Hierdoor kun je makkelijker een gepaste reactie geven, zonder dat je last hebt van je eigen emoties. Het geeft bovendien een mooi aanknopingspunt om een gesprek aan te gaan over het seksuele gedrag van het kind.

Naschrift
Voor dit artikel is gebruik gemaakt van informatie uit de studiedag over het Vlaggensysteem, georganiseerd door Spirit in Amsterdam op 22 september. Lou Repetur van Movisie was de inleider van deze dag. Movisie organiseert ook cursussen voor ouders. Wilt u meer weten over het Vlaggensysteem? www.seksueelgeweld.info/doc/Het%20vlaggensysteem.pdf

===Kader===

Educatief pakket
Erika Frans en Thierry Franck schreven ‘Vlaggensysteem’, een educatief pakket om aan de slag te gaan met de methodiek. Het boek is voor pleegzorgwerkers een must, maar ook voor pleegouders heel toegankelijk. De illustraties zijn als losse kaartenset verkrijgbaar en dienen dan als trainingsmateriaal. Bij het boek wordt een cd-rom geleverd, de normatieve lijst en hand-outs. ISBN: 978 90 441 2613 6

NOOT 1 Het schema is opgenomen in de brochure ‘Over de grens?’ U kunt deze brochure gratis downloaden via de website van Sensoa.

www.sensoa.be/over-de-grens-helpt-ouders-seksueel-opvoeden

 


Tags: , ,