Een wijs woord geneest

“Ik wil niet meteen met antwoorden komen. Ik wil liever de ander ondersteunen in zijn levensvragen. Door te luisteren, vragen zichtbaar te maken en daarover in gesprek te gaan.” Tjeerd van der Meer (40) is geestelijk verzorger bij Jeugdhulp Friesland, een instelling voor jeugdzorg en pleegzorg, gevestigd in Leeuwarden. Hij is één van de weinige geestelijk verzorgers in pleegzorgland.

In de boekenkast op zijn kantoor staat de Bijbel gebroederlijk tussen de Koran en een bundel van Toon Tellegen met filosofische dierenverhalen. Daar weer naast een dvd over het leven van Gandhi. Een grote kaars staat klaar om aangestoken te worden: voor het geval er licht of inspiratie tijdens het werk nodig is. Van der Meer werkt samen met nog een geestelijk verzorger. Hij is christen en man, zijn collega is humanist en vrouw. “We hebben bewust gekozen voor diversiteit”, legt hij uit. “Mijn collega en ik hebben ongeveer dezelfde werkwijze, maar de cliënt moet zich uitgenodigd voelen voor een gesprek en niet iedereen wil een gelovig iemand op de stoep. Mensen moeten kunnen kiezen.”

Zelf heeft hij duidelijk gekozen voor het christelijk geloof. “Als kind was ik veel bezig met levensvragen”, vertelt hij. “Ik vond antwoorden in de Bijbel en in mijn geloof in God.” Van die overtuiging wilde hij zijn beroep maken, maar tijdens zijn studie theologie kwam hij er al snel achter dat hij geen predikant wilde worden. “Ik sta als geestelijk verzorger middenin de maatschappij met haar problematische situaties. Daar wil ik met de ander een weg in zoeken. Dat bevalt me beter dan het werken binnen de muren van een kerkgemeenschap.” Hij wil zijn eigen geloofsovertuiging aan niemand opleggen: “Preken doe ik niet. Het onderwerp van gesprek moet de levensvraag van die ander zijn.” Van der Meer wil die vraag (h)erkennen en bespreekbaar maken.

Aandacht voor levensvragen
“Samen zoeken naar zin”, staat er in de folder van Jeugdhulp Friesland over de geestelijke verzorgers. De organisatie heeft er een aantal jaar geleden bewust voor gekozen om aandacht te schenken aan zingeving en spiritualiteit. Het kind in zijn geheel staat centraal in de hulpverlening: de fysieke, psychologische, sociale én zingevende kant. Van der Meer: “Het kind heeft op al die vlakken ondersteuning nodig. Die bieden wij rechtstreeks aan de jongeren door hen kennis te laten maken met zingeving en indirect door ondersteuning aan medewerkers en ouders.”

De geestelijk verzorgers houden zich intensief bezig met de begeleiding van medewerkers binnen de organisatie. Alle pleegzorgwerkers volgen de training ‘Aandacht voor Levensvragen’. “Daarin proberen we de collega’s bewust te maken van wat zij belangrijk vinden in hun leven en hen te laten reflecteren op zingeving in hun werk. Onze ervaring is dat de medewerkers levensvragen na die training beter kunnen herkennen en er eerder over in gesprek gaan met de pleegouders als daar behoefte aan is.” Het team Geestelijke Verzorging organiseert ook thema-avonden en bijeenkomsten voor pleegouders en voor jongeren binnen de 24-uursopvang. “Bij de voorbereidende cursus voor pleegouders is wel wat aandacht voor zingeving, maar wij willen daar een extra verdieping aan geven.” Zo organiseerden de geestelijk verzorgers eerder twee drukbezochte thema-avonden over verlies en rouwverwerking. Ze merkten dat er bij pleegouders behoefte is aan herkenning, gesprek en ondersteuning in het omgaan met diepere, persoonlijke vragen.

Wicca of streng gelovig
‘Wie ben ik, waarom ben ik, waar kom ik vandaan en waar ga ik heen?’ Iedereen draagt deze levensvragen met zich mee, maar volgens Van der Meer zijn ze vaak niet aan de oppervlakte aanwezig. Bij pleegzorg komen die vragen vanzelf naar boven. “Als je een kind in huis krijgt, gaat het al om de grote dingen in het leven: basisvertrouwen, verlies en rouw, hechting. Het is belangrijk dat er vanuit de instelling aandacht voor deze onderwerpen is.” Dit is in principe de taak van de pleegzorgwerker, maar eventueel kan deze doorverwijzen naar de geestelijk verzorger.

Tjeerd van der Meer vertelt dat hij in sommige gevallen zelf op huisbezoek gaat bij pleegouders: “als de pleegzorgwerker mijn hulp inroept.” Zo kwam hij onlangs bij een streng gelovig gezin dat al jaren een pleegdochter had. De moeder van het kind had zich sinds kort aangesloten bij een Wicca-gemeenschap (vrouwen die zichzelf als heks zien). “Dit botste enorm met het pleeggezin. Ik heb toen een aantal gesprekken gevoerd met de betrokkenen om meer begrip te kweken.” De kloof tussen beide overtuigingen bleek te diep en er kwam geen toenadering op levensbeschouwelijk vlak. De onderlinge spanning bleef. “Er is nu wel een vorm gevonden om op praktisch niveau met elkaar om te gaan en de kwestie is inmiddels onderwerp van gesprek tussen de pleegouders en de pleegzorgwerker. Dat is mooi.”

Rapnummer met jongeren
De geestelijk verzorger heeft ook veel contact met de jongeren die opgevangen worden door Jeugdhulp Friesland. Dat vergt een andere aanpak: “Jongeren zijn wel bezig met zingeving, maar je moet hen er niet rechtstreeks naar vragen.” Dus bespreekt hij onderwerpen als ‘vriendschap’ of ‘toekomst’ via een interactieve website en door samen filmpjes en muziek te maken. Samen met de jongeren maakte hij een cd met een rapnummer: ‘Weet je, de geestelijk verzorger loopt met je mee door het woud met al je vragen’, rappen ze. “Het duurt vaak wel even voordat jongeren genoeg vertrouwen hebben om mee ‘op pad’ te gaan. Dat snap ik ook wel, gezien hun ervaringen, maar ik hoop dat ik hen soms even geraakt heb.”

Vandaag steekt hij de grote kaars uit de boekenkast niet aan, maar spreekt hij wel over het Licht van Kerstmis. “Ik vier met kerst dat God naar de wereld kwam, dat Hij aandacht had voor ons kleine bolletje in dat enorme heelal.” Desgevraagd heeft hij ook nog een kerstboodschap: “Jezus werd geboren in een stal, onder een schamel dak. Hoe schamel je dak als pleegouder misschien ook is, je biedt een pleegkind wel een plek aan, warmte. Dat is mooi. Als je als pleegouder of pleegzorgwerker je pleegkind soms ziet als lastig of moeilijk, kun je ook denken: het kind is mij gegeven, als een licht.”


Tags: ,