Horen, zien en melden

Zo’n 470 meldingen kwamen de afgelopen maanden binnen bij de commissie-Samson. Sinds juli 2010 doet de commissie onderzoek naar seksueel misbruik van minderjarigen die in de jeugdzorg zijn geplaatst, zowel in instellingen als in pleeggezinnen. Voorzitter Rieke Samson roept betrokkenen nog steeds op om seksueel misbruik te melden. Mobiel sprak met haar over het spraakmakende onderzoek.

Bent u geschrokken van de eerste cijfers?
“Nee, eigenlijk niet. Waar met kinderen wordt gewerkt, komt misbruik helaas voor. Het gaat ook om een lange periode, van 1945 tot heden. De commissie-Deetman, die kindermisbruik in de katholieke kerk onderzoekt, ging ons voor. Uit die hoek wisten we al dat er veel was gebeurd.”

Heeft u al zicht op het aantal meldingen uit pleegzorg?
“Een kwart van alle meldingen valt buiten ons onderzoek. Bij deze zaken beschuldigen moeders vaak vaders of andere familieleden van misbruik of het gaat bijvoorbeeld om misbruik bij een sportvereniging. Wij onderzoeken alleen misbruik in een instelling of pleeggezin met een gedwongen plaatsing, onder verantwoordelijkheid van de overheid.

Van de overige driekwart kwam aanvankelijk de helft van de meldingen uit pleeggezinnen en de andere helft uit instellingen. Na de media-aandacht eind januari zijn er weer nieuwe meldingen bijgekomen. Het aantal meldingen uit instellingen is daarmee groter geworden. Een reden kan zijn dat er meer ouderen melding doen. Pas de afgelopen jaren zijn veel kinderen in pleeggezinnen geplaatst.”

U roept professionals op om zich te melden. Hoe verklaart u dat professionals in verhouding weinig melding hebben gedaan?
“Waarschijnlijk vinden ze het moeilijk om collega’s te beschuldigen als het misbruik niet vaststaat. Ze denken: dat kan toch niet waar zijn? Of ze gaan ervan uit dat anderen actie ondernemen. Ook was de tijdgeest vroeger anders. Als professionals nu terugkijken, denken ze misschien: wat voor signalen heb ik toen gemist? Ik hoop dat ze zich melden als ze een vermoeden hebben van misbruik door collega’s of door kinderen in een groep. Alleen als mensen actie ondernemen, kan misbruik stoppen. Voor ons is het relevant dat professionals zich melden, omdat we dan een reëel beeld krijgen van patronen in het misbruik. Wij doen niet aan waarheidsvinding ten aanzien van individuele gevallen. Als professionals een zwaar vermoeden hebben van misbruik, doen ze er goed aan dit ook aan te kaarten binnen de eigen organisatie, bij het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) of de politie. Bij actuele gevallen verwijzen wij door naar het AMK en bij zware gevallen geven we het misbruik in overleg met de melder door aan het Openbaar Ministerie.”

De commissie roept in het bijzonder mensen met een allochtone achtergrond op om hun verhaal te vertellen. Waarom?
“Tot nu toe hebben we bijna geen meldingen gehad van allochtonen. We hebben geen enkele reden om aan te nemen dat deze kinderen geen slachtoffer zijn geworden. Daarom zoeken we manieren om contact te krijgen met allochtone groepen. Dat is niet gemakkelijk. In de media hebben we al het verwijt gekregen dat we een typisch Westerse commissie zijn. Inmiddels hebben we aanknopings punten gevonden bij verschillende allochtone belangengroepen. Daar gaan we mee aan de slag. Als iemand nog suggesties heeft? Wij horen het graag.”

Hoe denkt u dat seksueel misbruik in pleeggezinnen kan worden voorkomen?
“Helemaal voorkomen kunnen we het nooit. Seksualiteit hoort bij het leven en waar mensen zijn, gebeuren slechte dingen. Een goede selectie van pleegouders is belangrijk. Men moet strenger zijn aan de poort. Daar wordt de laatste jaren al veel aan gedaan door pleegzorgorganisaties. Verder is het belangrijk dat pleegouders goed worden voorbereid op de komst van kinderen die seksueel misbruikt en emotioneel verwaarloosd zijn. Deze kinderen gaan vaak anders met seksualiteit om. Ze kunnen seksualiteit gebruiken als middel om affectie te krijgen. Dit wordt nogal eens gezien als seksueel uitnodigend gedrag. Een pleeggezin moet weten dat dit gedrag voorkomt en leren hiermee om te gaan.”

Wat hoopt u met het onderzoek te bereiken voor pleegzorg?
“We hopen vooral dat mensen alerter reageren op signalen van misbruik. Dat er een sfeer ontstaat waarin dingen bespreekbaar worden gemaakt. Als niemand er iets van zegt, kan seksueel misbruik groeien.”

Komt de commissie uiteindelijk ook met preventievoorstellen voor pleegzorg?
“Dat is een deel van onze opdracht. De afgelopen jaren heeft de jeugdzorg hard gewerkt aan protocollen, gedragscodes en checklisten om misbruik te signaleren en voorkomen. We onderzoeken hoe de formele procedures nu geregeld zijn. Als blijkt dat daar nog meer te doen is, zullen we zeker met verbetervoorstellen komen.”

Hoe kunnen pleegouders worden beschermd tegen valse meldingen?
“Het is heel moeilijk om je tegen valse beschuldigingen te wapenen. Dat geldt eigenlijk voor alle zedendelicten. Een beschuldiging wordt dan gebruikt als machtsmiddel. Seksueel misbruik gebeurt meestal één op één, zonder getuigen. Iemand die ten onrechte beschuldigd is, is vaak blijvend beschadigd. Ook als hij later vrijuit gaat. Ik denk dat het vooral belangrijk is om seksualiteit uit de taboesfeer te halen en bespreekbaar te maken. Tja, dat is misschien een open deur. Het valt me op dat kinderen weinig plekken hebben waar ze terecht kunnen om hun onvrede te uiten. Als kinderen een valse melding doen, is daar meestal een reden voor.”

Het moet voor toekomstige pleegouders wel moeilijk zijn om na deze publiciteitsgolf nog te besluiten andermans beschadigde kinderen in huis te nemen. Wat wilt u hun voor raad geven?
“Volg je hart. Ik wil voorkomen dat pleegzorg door de publiciteit rondom seksueel misbruik in een kwaad daglicht wordt gesteld.  Dat is echt ten onrechte. Meestal gaat het goed in pleeggezinnen. Ik heb diep respect voor pleegouders die andermans kinderen in hun huis opvangen. Wel wil ik toekomstige pleegouders meegeven dat ze zich goed moeten voorbereiden op de zorg voor een beschadigd kind.”  

Rieke Samson-Geerlings is voorzitter van de commissie-Samson. Ze werkte eerder voor het Openbaar Ministerie, waar ze in december 2009 afscheid nam als procureur-generaal. Binnen het college van procureurs-generaal was ze verantwoordelijk voor de portefeuille jeugd.

======
KADER
======

Onderzoek
Het onderzoek van de commissie-Samson vindt plaats in opdracht van de ministeries van Veiligheid & Justitie en VWS. De commissie wil antwoord krijgen op vragen naar aard, omvang en locatie van seksueel misbruik in instellingen en pleeggezinnen. De overheid heeft de verantwoordelijkheid om kinderen te beschermen die om wat voor reden dan ook (na toetsing door de rechter) uithuis zijn geplaatst. Vooral het antwoord op de vraag hoe misbruik heeft kunnen plaatsvinden is van belang om een goed beeld te schetsen en bruikbare aanbevelingen te doen.

Naar verwachting brengt de commissie medio 2012 haar eindrapport uit op basis van meldingen, hoorzittingen, interviews, literatuur- en archiefonderzoek. Het rapport moet inzicht geven in de besluitvorming rondom uithuisplaatsing, de cultuur in instellingen en de seksuele moraal in verschillende perioden. Ook zal het rapport adviseren over het voorkomen van misbruik in instellingen en pleegzorg.

Melden
Voor het onderzoek heeft de commissie informatie nodig van personen die misbruik van minderjarigen hebben meegemaakt of ervan weten. Slachtoffers of familieleden, maar ook professionals in de zorg en de plegers van het misbruik. In het bijzonder roept de commissie  mensen met een allochtone achtergrond op hun verhaal te vertellen. De commissie heeft een meldpunt opgericht waar mensen in een persoonlijk gesprek over hun ervaringen kunnen vertellen. Het telefoonnummer van dit meldpunt is: 070 – 376 58 72. Op de website www.commissiesamson.nl staat meer informatie over het melden van seksueel misbruik.

Definitie seksueel misbruik
Seksueel misbruik van kinderen is seksueel contact van (jong) volwassenen met kinderen jonger dan 18 jaar (tot 1988 21 jaar). Deze lichamelijke contacten zijn tegen de zin van het kind of zonder dat het kind deze contacten kan weigeren. Daders zetten het kind emotioneel onder druk, dwingen het kind of weten door hun overwicht te bereiken dat het kind geen nee durft te zeggen tegen seksuele toenaderingen.

Voor het onderzoek naar seksueel misbruik van jeugdigen die op gezag van de overheid in instellingen of pleeggezinnen zijn geplaatst, wordt hieronder tevens begrepen seksueel misbruik van groepsgenoten waartegen de volwassene uit hoofde van zijn functie bescherming had moeten bieden.


Tags: ,