Het taboe doorbreken

Het grote aantal meldingen bij de commissie-Samson geeft publiciteit in kranten en op televisie. Seksueel mis­bruik komt voor, ook in pleeggezinnen, maar kan het worden voorkómen?

Ans van de Maat, woordvoerder van Pleegzorg Nederland, ziet het onder­zoek als erkenning van het leed van slachtoffers en als kans op het door­breken van een taboe. “Seksueel misbruik in een pleeggezin is een nachtmerrie voor alle betrokkenen.”

Pleegzorgwerkers zijn terughoudend als we vragen om een reactie op het onderzoek. Ze worden geadviseerd nog niet met de pers te praten. Dit betekent niet dat jeugdzorg over het onderwerp zwijgt. Van de Maat: “Er is zeker geen sprake van ontkenning of verlegenheid. Iedere voorziening heeft hiermee te maken. Helaas komt seksueel misbuik ook voor in pleeggezinnen, zowel vroeger als nu. Met dit onderzoek kunnen we een taboe doorbreken. Ik zie het als eenmalige kans. Daarom is het belangrijk dat we hier zorgvuldig mee omgaan. We moeten ons niet verliezen in details of overhaaste maatregelen nemen door de publiciteitsgolf of vanuit betrokkenheid. We willen juist duidelijkheid creëren en geen verwarring.”

Discussie
De vraag is of interviews met professionals niet juist een discussie losmaken. Van de Maat is van mening dat deze verhalen niet de juiste discussie losmaken. “Ze belemmeren de verdieping en gezamenlijke aanpak. Dan moet er steeds worden gereageerd op de interviews.” Discussie vindt zij belang­rijk, maar niet in publieke uitingen. De ge­gevens van het onderzoek moeten, volgens haar, leiden tot een gezamenlijk pakket van maatregelen. “Welke methodieken en deskundigheden zijn noodzakelijk om signalen te herkennen en welke protocollen moeten worden doorlopen bij vermoedens van seksueel misbruik?”

Kans op misbruik verkleinen
“Zo’n 25.000 kinderen wonen in een pleeggezin. Voor de meesten is dit de beste oplossing. Ondanks de strenge voorzorgsmaatregelen zijn er helaas altijd mensen die kinderen seksueel misbruiken. We mogen van professionals verwachten dat zij het maximale doen om dit te voorkomen. Zij moeten getraind worden en alert zijn op herkenning van signalen en risicovolle situaties. Het onderwerp veiligheid in bredere zin is al langer speerpunt in de jeugdzorg. De commissie-Samson geeft een extra impuls om beleid aan te scherpen. Bij de werving en begeleiding van pleegouders moet het thema seksualiteit altijd een aandachtspunt zijn. Ook zijn er cursussen voor pleegouders voor het omgaan met een seksueel misbruikt kind.”

Privésfeer
Van de Maat vindt dat extra aandacht moet worden besteed aan de positie van pleegouders en hun eigen kinderen, die vaak kwetsbaar zijn. “De zorg voor een veelal ge­traumatiseerd kind speelt zich af in de privésfeer van pleegouders. Plaatsing van een pleegkind geeft een ingewikkelde situatie, waarin ieder een eigen rol en positie heeft. Het gaat om ouders, pleegouders, eigen kinderen en pleegkinderen. Ieder heeft een eigen waarneming van een gebeurtenis. Belangrijk is vanuit die verschillende posities de situatie in te schatten. Dit gegeven vraagt van professionals hoge alertheid en aandacht voor kwetsbaarheid.

Vertrouwen
Onterechte beschuldigingen zijn voor alle partijen zeer vervelend. Ze beschadigen het vertrouwen en belemmeren verdere samenwerking. We moeten pleegouders vertrouwen gunnen om hun taak te vervullen. De begeleiding moet signalen op­pakken en er alle partijen zorgvuldig bij betrekken.”

Publiciteitsgolf
Is het voor toekomstige pleegouders een moeilijker besluit om na deze publiciteitsgolf voor andermans kinderen te zorgen? Volgens Van de Maat is dit nog niet merkbaar. “In de voorbereidingscursussen komt die angst niet vaker aan de orde en we merken het ook niet aan de hoeveelheid informatiepakketten die worden verstuurd.” Negatieve publiciteit maakt pleegouders wel kwetsbaar, terwijl zij zich voor honderd procent inzetten om hun pleegkind een goede plek te bieden. “Ik vind dit verdrietig, ik heb er geen ander woord voor.”

Na de commissie-Samson
In 2012 zijn de onderzoeksresultaten bekend. Van de Maat hoopt dat er zorgvuldig met de gegevens wordt omgegaan. “Het onderzoek mag niet leiden tot veel extra eisen aan pleegouders of onnodige bureaucratische handelingen en proto­collen. De kracht van pleegzorg is het ‘gewoon’ opvoeden in een gezin en dat moet zo blijven. Pleegouders moeten niet worden geconfronteerd met onnodige voorschriften, die vaak alleen schijnzekerheid geven.” Als voorbeeld noemt ze een pleegvader die zijn pleegkind niet meer mag afdrogen of op schoot nemen. “Ik hoop dat organisaties gaan werken met nog betere methodieken en signaleringsinstrumenten, waardoor de kans op misbruik minimaal wordt. Ik hoop vooral dat het onderwerp seksueel misbruik uit de taboesfeer wordt gehaald en niet meer wordt ontkend, zodat slachtoffers de juiste hulp krijgen.”  <

======
KADER
======

Beschuldiging
“Pleegzorgwerkers moeten beschuldigingen van seksueel misbruik door pleegouders direct melden bij hun manager. Er volgt een onderzoek naar feitelijke signalen. Is de beschuldiging serieus, dan wordt het protocol kindermishandeling gevolgd. De (gezins) voogd en het AMK worden op de hoogte gebracht. Indien de voorziening meent dat het kind niet veilig is in het pleeggezin, zal het advies zijn om het kind (direct) uit het gezin te plaatsen. De manager meldt het onderzoek aan de pleegouders en de ouders worden ingelicht. Er volgt een onderzoek door het AMK of de voorziening zelf. De school, huisarts en andere hulpverleners worden geraadpleegd. De gedragsdeskundige heeft gesprekken met het kind. De checklist veiligheid wordt uitgevoerd. De politie wordt ingelicht en gevraagd een eigen onderzoek te starten. Indien de beschuldiging niet ondersteund wordt door waarnemingen tijdens het hele onderzoek, zal de voorziening adviseren de pleegzorg te continueren in dit gezin. De pleeg­ouders worden extra begeleid en de seksuele opvoeding van het kind blijft een belangrijk aandachtspunt. Verder: zand erover, de beschuldiging is niet juist geweest.”
Pleegzorgwerker Frans

Voorzichtig
“Maureens vader was vooraf tegen plaatsing in een gezin. Zijn dochter zou zeker misbruikt worden door de man in huis. Liever plaatsen bij een vrouw alleen, was het idee. Maureen kwam bij ons en al voor de plaatsing kwam er een verklaring in het dossier: er waren nooit problemen geweest. Maureen is nu 14 jaar. Ze woont acht jaar bij ons, maar mijn man is nog steeds voorzichtig. Hij is eigenlijk nooit boven als Maureen naar bed of onder de douche gaat. Als ik een nacht niet thuis ben, zorgen we ervoor dat iemand anders bij ons slaapt of Maureen gaat uit logeren.”
Pleegmoeder Marga

Leestip: ‘Dat nare gevoel’
Martine Delfos beschrijft in heldere taal hoe je als kind in een complex web van machtsmisbruik, schaamte en onlustgevoelens terecht kunt komen. Ze geeft informatie over seksueel misbruik en vertelt hoe je het kunt stoppen. Het boek is bedoeld voor meisjes en jongens in de bovenbouw van de basisschool en op de middelbare school. Ook biedt het volwassenen inzicht in de gevoelens van jongeren die misbruikt zijn.
ISBN 978 90 8560 593 5

 


Tags: ,