Van Wajong naar wereldbaan

Het kabinet Rutte gaat fors bezuinigen op de Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen Jonggehandicapten (Wajong). Gedeeltelijk arbeids­ongeschikten moeten zoveel mogelijk aan de slag bij reguliere werkgevers, maar de banen zijn schaars. Veel jongeren met zware leerproblemen of een beperking willen dolgraag aan het werk, maar hebben daar extra steun bij nodig. Leerwerkbedrijf Prins Heerlijk laat zien dat deze jongeren het ver kunnen schoppen met begeleiding op maat.

Als het er niet is, maken we het zelf, dacht pleegmoeder Ella Buijze uit Tilburg na een fietsvakantie door Zeeland. Tijdens een rustpauze kwam ze met haar gezin terecht bij een theetuin die gerund werd door jongeren met een beperking. Haar pleegzoon zei enthousiast: “Hier zou ik wel willen werken.” Buijze: “Die plek paste inderdaad bij hem. Hij heeft moeite met leren, maar is verzot op bedienen en koken. Helaas is Zeeland erg ver weg van onze woonplaats.” In 2008 transformeerde Buijze een voormalige reisboekwinkel in hartje Tilburg tot lunchcafé en brasserie Prins Heerlijk, een leerwerkbedrijf voor jongeren met zware leerproblemen of een verstandelijke beperking. De gelegenheid is een aanwinst voor de stad, met oprecht vriendelijk personeel, lekker eten en een prettige ambiance. Al gauw volgden een leescafé in de openbare bibliotheek en een delicatessenwinkel, die op 27 januari jongstleden officieel werd geopend door prins Willem-Alexander. Buijze: “In deze zaken leiden we jongeren op tot horeca- of winkelmedewerker. We luisteren aandachtig naar wat ze willen, kijken wat ze aankunnen en denken voortdurend na over de best passende begeleiding. Onze kracht is dat we de leerling-medewerkers serieus nemen en ook eisen stellen. Ze krijgen eigen taken en verantwoordelijkheden, die afgestemd zijn op hun mogelijkheden. Zo werken ze stap voor stap naar zelfstandigheid.”

Kleinschaligheid
De leerling-medewerkers van Prins Heerlijk zijn veelal Wajongers met een enorme drive om te werken. “Een reguliere mbo-opleiding is te grootschalig en te onpersoonlijk voor hen”, zegt Buijze. “Bij ons kunnen ze een individueel traject volgen. We hebben zeven opleidingen ontwikkeld, waarin leren en werken worden gecombineerd. Hierin werken we samen met De Rooi Pannen, een scholengemeenschap voor vmbo en mbo.” Volgens Buijze zijn kleinschaligheid en continuïteit van groot belang. “De jongeren werken in een vast team met ervaren vakdocenten en praktijkopleiders. Als ze toe zijn aan een reguliere stage of baan, kunnen de lessen bij ons gewoon doorgaan. Ze worden dan door een van onze jobcoaches begeleid. Zo zorgen we er samen voor dat de nieuwe werkplek een succes wordt en blijft.” Haar pleegzoon is inmiddels zeventien jaar en heeft al eens een snuffelstage bij Prins Heerlijk gedaan. Of hij hier daadwerkelijk aan de slag gaat, weet Buijze niet. “Hij snuffelt ook op andere plekken en dat vind ik alleen maar goed.”

Arbeidscontract
De 19-jarige Ruben kreeg via Prins Heerlijk een ‘wereldbaan’ bij het chique restaurant Auberge du Bonheur. “Ik had nooit durven dromen dat ik bij zo’n mooi bedrijf zou werken”, zegt hij met een glimlach van oor tot oor. “Ik heb leerproblemen en op gewone scholen kon ik het net niet bijbenen.” Ruben woont al zijn hele leven in een pleeggezin. “Mijn pleegouders hebben me enorm geholpen en meegezocht naar een oplossing.” Via een buurvrouw hoorden ze over Prins Heerlijk. Ze waren meteen onder de indruk en dachten: dat is iets voor onze Ruben.

In 2008 startte hij bij het leerwerkbedrijf en deed er een mbo-opleiding horeca-assistent niveau 1. “Toen ging het leren ineens veel beter. Waarschijnlijk door de persoonlijke aandacht en de waardering die ik kreeg. Daar groeit je zelfvertrouwen van.” Hij sloot het reguliere mbo-examen af met een 9 gemiddeld en liep een jaar stage bij Auberge du Bonheur. “Ik deed het zo goed dat ik per 1 september een arbeidscontract kreeg. Nu werk ik vier dagen per week in de bediening van het restaurant en volg een dag per week lessen mbo-gastheer niveau 2 bij Prins Heerlijk. In september hoop ik mijn diploma te halen.” Prins Heerlijk noemt hij een grote familie. “We respecteren elkaar en zorgen voor elkaar. In drie jaar tijd ben ik enorm gegroeid. Ik heb geleerd om een goede gastheer te zijn, privé en werk te scheiden en zelfstandig en serieus te werken. Ook weet ik veel over producten en ik kan alle vragen aan tafel beantwoorden.”

Zelfstandigheid
Ruben krijgt steeds meer verantwoordelijkheid in zijn baan. “Soms verzorg ik helemaal zelfstandig een feest, vergadering of lunch. Dat is hard aanpoten, maar ik kom er altijd wel uit. Mijn droom is om zo ver mogelijk te komen in de horeca. Misschien word ik ooit directeur van mijn eigen bedrijf.” Hij denkt even na en zegt dan: “Ella, we kunnen met Prins Heerlijk misschien ook een hotel beginnen.” Buijze lacht: “Zou je dat willen?” Ze benadrukt dat individuele begeleiding enorm belangrijk is voor jongeren als Ruben. “Dan kunnen ze zoveel bereiken.” Ze wil staatssecretaris De Krom op het hart drukken om daar geld voor vrij te maken. “Vaak haken jongeren met leerproblemen of een lichte verstandelijke beperking af na het speciaal voortgezet onderwijs. Ze worden veel te snel afgeschreven in onze maatschappij. Het is belang­rijk om in deze jongeren te investeren. Met goede hulp kunnen ze leeftijdgenoten in het reguliere onderwijs links en rechts inhalen, omdat ze zo gemotiveerd zijn. Ruben heeft een geweldige baan gekregen. Dat heeft hij aan zichzelf te danken, maar ook aan de individuele begeleiding van ons.”

Puberteit
De William Schrikker Groep (WSG) onderschrijft het belang van begeleiding op maat voor deze doelgroep. “Prins Heerlijk is een mooi voorbeeld en zo zijn er nog meer goede initiatieven in het land”, zegt Yvette de Beer die als GZ-psycholoog bij het expertisecentrum van de WSG werkt. De WSG is een landelijk werkende instelling voor jeugdbescherming, jeugdreclassering en pleegzorg. De Beer: “Wij richten ons op kinderen met een beperking of chronische ziekte, maar ook op kinderen van ouders met een beperking. Voor jongeren met een lichte verstandelijke beperking is de puberteit een extra ingewikkelde periode. Hun problemen zijn zeer divers. Vaak hebben ze ook gedrags­problemen en sluit de omgeving niet aan op hun beperking. Ze worden overvraagd en we zien veel uitval op school. Bijkomend probleem is de ingewikkelde wet- en regelgeving in ons land, die voortdurend verandert. Haar collega Monique Daniëls vertelt dat de WSG daarom in 2011 een servicepunt gaat oprichten. Daniëls is inhoudelijk manager van het intensieve pleegzorgteam van de WSG. “Het servicepunt is bedoeld voor onze hele doelgroep, maar ook voor pleegzorgwerkers om hen wegwijs te maken in de wirwar van regels.”

Grens van 18 jaar
Daniëls merkt in haar werk dat het voor pleegouders van kinderen met een beperking geen sinecure is om hen te helpen op weg naar zelfstandigheid. “Daar hebben ze vaak extra begeleiding bij nodig. Voor ingewikkelde hulpvragen hebben we de module Kort en Krachtig ontwikkeld. Naast de reguliere begeleiding van een pleegzorgwerker krijgt een gezin dan gespecialiseerde begeleiding en psycho-educatie.”

Ze ziet dat pleegouders tegen allerlei hindernissen aan lopen, omdat ze zelf geen hulp mogen aanvragen of trajecten in gang kunnen zetten voor hun pleegkind. “Dat gaat altijd via de (gezins-)voogd of biologische ouders. Pleegouders hebben weinig rechten. Ook de grens van 18 jaar is een probleem voor pleegkinderen met een beperking. Dan vervallen allerlei regelingen. De financiële ondersteuning en begeleiding vanuit de pleegzorgorganisatie vervalt en de overstap van jeugdzorg naar de AWBZ is bijzonder ingewikkeld. Veel jongeren uit onze doelgroep kunnen op hun achttiende verjaardag nog niet op eigen benen staan.” Monique raadt pleegouders aan om tijdig in gesprek te gaan met de pleeg­zorgaanbieder over verlengde hulpverlening. De Beer vult aan: “We proberen de politiek te overtuigen van het belang van begeleiding op maat voor pleegkinderen met een beperking, ook na hun achttiende verjaardag. Deze jongeren hebben vaak tot in hun volwassenheid ondersteuning nodig bij wonen, onderwijs en werken. We vragen de overheid om middelen vrij te maken, zodat pleeggezinnen deze jongeren langer kunnen ondersteunen. Pleegzorg is de parel van de hulpverlening. We moeten onze pleegouders op handen dragen en alle ondersteuning geven die ze nodig hebben.”  <

www.prinsheerlijktilburg.nl

www.williamschrikkergroep.nu

======
KADER
======

Veranderingen in de Wajong
De regels voor de Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen Jonggehandicapten (Wajong) worden opnieuw aangescherpt. Staatssecretaris De Krom van Sociale Zaken en Werk­gelegen­heid wil de Wet werk en bijstand, de Wajong en de sociale werkplaats samenvoegen tot één regeling. De taken van de UWV worden overgeheveld naar de gemeenten.

De nieuwe regeling heet Participatiewet, omdat er wordt gekeken naar mogelijkheden in plaats van beperkingen. Alle Wajongers worden herkeurd en de Wajong wordt alleen toegankelijk voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten. Wajongers die werken kunnen loonaanvulling krijgen tot op bijstandsniveau in plaats van het minimumloon. Gedeeltelijk arbeidsongeschikten moeten zoveel mogelijk aan het werk bij reguliere werkgevers, maar het vinden van passend werk is een groot probleem. Ook krijgen alleen de meest kwetsbare groepen begeleiding. Hoe de invulling van het regeerakkoord er voor de Wajong uit zal zien, is nog niet bekend. De staatssecretaris is bezig met de uitwerking van de plannen.


Tags: ,