Niet-westerse pleeggrootouders

In Amsterdam Zuidoost wonen 150 culturen, waaronder heel veel Surinaamse families. In deze families komt ook grootouderpleegzorg voor. Angelika Gessner is afdelingsmanager pleegzorg. Ze coacht de pleegzorgwerkers van Spirit en is betrokken geweest bij het opzetten van de begeleiding van niet-westerse pleeggrootouders. Aan Mobiel vertelt ze over de Surinaamse pleeggrootouders.
======
KADER
======

Voelen pleegkleinkinderen zich net zo thuis als de andere kleinkinderen?

1992:  Een familie-etentje met veel kleine kinderen. Oma vergelijkt het gedrag van haar kleinkinderen met het (aangepaste) gedrag van haar pleegkleinkinderen: “Zij kunnen zich gedragen, waarom leren onze kinderen dat ook niet aan hun kinderen?”

2010:  Een familie-etentje met veel (bijna)volwassenen. De kleinkinderen van oma nemen haar goedmoedig in de maling en oma geniet van hun humor en aanwezigheid. De pleegkleinkinderen zijn er wel, maar doen niet mee.

Mieke
======
KADER
======

Spirit in Amsterdam Zuidoost deed ongeveer vier jaar geleden onderzoek naar de behoefte van begeleiding van niet-westerse pleeggrootouders. In de Surinaamse cultuur is het vanzelfsprekend dat de grootouders en met name oma, hulp bieden als er in een gezin van een van de kinderen problemen zijn. Het onderzoek richtte zich op de vraag wat er in deze families anders is dan in Nederlandse families en aan welke hulp deze families behoefte hebben. Op grond van het onderzoek schreven Angelica en haar collega’s een methodische handleiding voor de begeleiding van niet-westerse pleeggrootouders.

De spil van de familie

Net zoals in Nederlandse situaties van grootouders die als pleegouders voor hun kleinkinderen gaan zorgen, brengt ook het Surinaamse pleeggrootouderschap veel verandering in de relaties. In Surinaamse families is dat echter sterker doordat oma de spil is van de familie. De grootouders hebben veel gezag. Bij hen wordt aangeklopt voor advies. Wanneer oma pleegmoeder wordt, moet ze de omarol loslaten en wordt de relatie met het pleegkleinkind anders. Voor de andere kleinkinderen is het ook een grote verandering en de kans is groot dat ze jaloers worden op de kleinkinderen voor wie oma de moederrol op zich heeft genomen.

De plaats van het kind

Een andere complicatie is dat de grootouders hun eigen opvoeding in een ander deel van de wereld hebben genoten. Daar ging het er heel anders aan toe dan nu in Nederland. Daar waren zij gewend dat de hele familie meedeed in de opvoeding van een kind. Niet voor niets wordt de uitdrukking ‘het vraagt een heel dorp om een kind groot te brengen’ gebruikt. De familie voelde het opvoeden als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het kind in zo’n familie riep niet “Ikke, ikke, ikke”, maar leerde wat zijn plaats was in het grote geheel van zijn familie. Een kind uit deze cultuur vroeg of het iets mocht zeggen. De opvoeders bepaalden wat er gebeurde. Er werd niet aan het kind gevraagd of het in de buggy wilde of wilde lopen. De opvoeder bepaalde dat en daar werd verder niet over gediscussieerd.

De oma die gewend is aan deze stijl van opvoeden en die nu in Nederland haar kleinkind gaat opvoeden, krijgt te maken met een kleinkind dat geen ‘u’ maar ‘jij’ tegen haar zegt. Een kleinkind dat al veel heeft meegemaakt en helemaal gewend is geraakt aan de Nederlandse cultuur waarin kinderen een heel andere plaats hebben. Deze kleinkinderen willen niet altijd mee in de cultuur die oma gewend is en dat kan veel spanningen geven.

Een lange adem

Daar komt bij dat veel Surinaamse grootouders de droom hadden om later terug te gaan naar hun geboorteland. Doordat ze de opvoeding van hun kleinkind op zich hebben genomen, kan dat niet meer. Als oma de moederrol van haar dochter overneemt en voor het kleinkind gaat zorgen bij haar in huis, gaat ze er echter vol liefde en voor de volle 100% voor. Ze heeft een lange adem en deinst niet terug voor moeilijkheden, ook niet van puberkleinkinderen. Doordat oma altijd de spil van de familie is geweest, is oma heel belangrijk voor de kleinkinderen. Zij zal hen ook nooit in de steek laten. Niet zelden hoor je kleinkinderen achteraf zeggen: “Oma was de enige bij wie ik altijd terecht kon. Oma was de enige die altijd weer opnieuw begon als er iets was mis­gegaan.” Vaak ontbreken de mannelijke figuren in de familie, maar als ze in beeld zijn, doen ze mee in de opvoeding van het pleegkleinkind.

Multicultureel pleegzorgteam

De pleegzorgwerker begeleidt de pleegoma via de methodische handleiding die door Spirit is geschreven en door middel van gesprekken. Spirit heeft een multi­cultureel pleegzorgteam en dat is ook hard nodig in deze opvoedingssituaties. Een pleegzorgwerker uit dezelfde cultuur kan de moeilijke situatie van oma met haar eigen opvoedingsachtergrond en het pleegkind met zijn Nederlandse gewoontes beter begrijpen dan een Nederlandse pleegzorgwerker. Soms wordt het te moeilijk en te lastig voor oma. Dan wordt de situatie besproken in een grotere familiekring en wordt er gekeken of er andere familieleden zijn die hulp kunnen bieden om oma te ontlasten en die een soort steunfiguren voor oma en kleinkind kunnen worden. De grootouders willen dat echter vaak niet, want dat geeft hun het gevoel dat ze falen.

Belangenbehartiging

De pleegzorgwerkers van Spirit stimuleren de pleeggrootouders om naar de bijeenkomsten van SBPN (zie kader) te gaan. Ze vinden het belangrijk dat de pleeggrootouders uit Amsterdam en omgeving zien dat ze niet de enigen zijn die voor hun kleinkind
zorgen. Bovendien kunnen ze op zo’n bijeenkomst ervaren dat andere pleeggrootouders tegen dezelfde dingen oplopen als zij en dat je kunt leren van tips van anderen.

======
KADER
======
bij oma

De verjaardag van onze pleegdochter. Voor het eerst niet bij ons, maar bij haar eigen oma. Het is gezellig, er zijn andere rituelen. Chantal geniet, praat met iedereen en lijkt hier meer zichzelf dan al die jaren bij ons op haar verjaardag. Wij zitten op de bank en zijn nu de toeschouwers.

Eric

======
KADER
======

Pleeggrootouders verenigd in de SBPN

De Stichting Belangenbehartiging Pleeggrootouders Nederland (SBPN) heeft als doel om grootouders met elkaar in contact te brengen, individuele belangenbehartiging vorm te geven in de vorm van een helpdesk en instellingen voor jeugdzorg rondom deze thematiek bij te scholen. Er hebben vier landelijke bijeenkomsten plaatsgevonden van en voor pleeggrootouders met medewerking van prominente politici en publieke figuren. Behalve de ontmoeting staat tijdens deze dagen ook de lobby voor deze grote groep opvoeders centraal. Inmiddels zijn er ruim 300 adressen bekend van grootouders die zich hebben aangesloten bij de stichting. Juristen, ICT-ers, politiemensen: de achtergrond van deze mensen varieert enorm. Iedereen kan met de keuze te maken krijgen om de kleinkinderen op te voeden vanwege verslaving, psychiatrie of overlijden van de ouders van de kleinkinderen. Bent u grootouder en voedt u een of meer kleinkinderen op? Kijk op de website www.pleeggrootouders.nl en sluit u (gratis) aan! Een mailtje aan m.loeffen@pleeggrootouders.nl volstaat.


Tags: , ,