IFCO 2009: Pleegzorg is universeel

Auteurs: Flip Woltering en Jolanda Stellingwerff  

Van 12 tot en met 17 juli was de universiteitscampus in Dublin gevuld met pleegzorgverhalen. Uit 36 landen waren bijna 600 mensen bij elkaar gekomen voor de tweejaarlijkse internationale pleegzorgconferentie IFCO. Beleidsmakers, managers, maar vooral ook pleegzorgbegeleiders en pleegouders waren breed vertegenwoordigd en afkomstig uit alle delen van de wereld. De uitwisseling van ervaringen, ideeën, plannen en methodes ging al op zondag van start tijdens de openingsreceptie. Mobiel was uiteraard ook aanwezig.

De conferentie start altijd op zondag met een welkomst­toespraak en een inleiding op de dagen die volgen. Vervolgens is er een openingsreceptie waar deelnemers elkaar kunnen ontmoeten. In de dagen erna wordt de dag steeds gestart met plenaire lezingen, gevolgd door workshops naar keuze, lunch en wederom een plenaire lezing en een workshop naar keuze. ’s Avonds en op woensdag is er een facultatief sociaal programma.

Er waren dit keer veel Nederlanders aanwezig: De Rading uit Utrecht, Parlan uit Alkmaar, Flexus uit Rotterdam, OCK Het Spalier uit Santpoort, Pleegoudersupport Zeeland en Pleegwijzer Groningen/Drenthe. De Rading had uit alle delen van de organisatie een afvaardiging gestuurd. Een mooie manier om de inhoud van de conferentie in een breder kader te plaatsen en te vertalen naar de dagelijkse praktijk. Pleegvader Erik uit Abcoude hield tijdens de IFCO een weblog bij, dit is in te zien op http://blog.derading.pleegouderraad.org. Tijdens de eerste dagen werd duidelijk dat jongeren een steeds prominentere stem krijgen in de jeugd- en pleegzorg. Er wordt meer naar hen geluisterd. Er komen meer mogelijkheden om hun verhaal te vertellen, hun geschiedenis te verzamelen en dankzij de digitale mogelijkheden zoeken ze elkaar steeds meer op.

Veerkracht

Danielle Coady is de middelste van acht kinderen. Met haar moeder, de vriend van haar moeder en een deel van haar broertjes en zusjes woonde ze in een vakantiehuisje. Drankgebruik van de volwassenen, geweld en verwaarlozing maakten haar leven zwaar. Toch hield ze de schone schijn op en zorgde, amper negen jaar oud, voor haar broertjes en zusjes. Toen haar broertje van nog geen jaar oud mishandeld werd, belde ze de kinderbescherming. Danielle werd uithuisgeplaatst en pas later, haar moeder en haar vriend zaten toen met de jongste in een drugspand, werden de andere kinderen weggehaald. Een keer per maand zagen de familieleden elkaar op kantoor. De pleegzorgbegeleiders keurden het af, omdat er zoveel verdriet en chaos was, maar voor Danielle was het erg belangrijk om iedereen te zien, ook al was het afscheid hartverscheurend. Van haar negende tot haar 21e woonde Danielle in acht pleeggezinnen. Ze was een ramp voor haar pleegouders, maar dat zag ze pas later in. Dat ze lang excuses voor haar moeder verzon en als kind de moederrol innam, ontdekte ze toen ze in de puberteit weer bij haar moeder ging wonen.

Nadat haar moeders vriend Danielle trachtte te wurgen met een tv-snoer, nam Danielle een overdosis pillen. Haar opa, een constante factor in haar leven, sleepte haar er doorheen, samen met de liefde van haar broertjes en zusjes die verdrietig en geschokt waren door haar zelfmoordpoging. Pas toen Danielle zelf een kind kreeg, realiseerde ze echt wat haar moeder haar kinderen had aangedaan. Het verhaal van Danielle maakte grote indruk op de IFCO-bezoekers. Danielle is nu 25, is moeder en was pleegouder van een van haar broertjes. Voor haar studie doet ze onderzoek naar de veerkracht van jongeren in de pleegzorg.

“Bier goed voor het ijzer”

IFCO had een groot aanbod aan workshops. Thema’s als ‘contact met ouders’, ‘de rol van kinderen van pleegouders’, onderzoek naar allerlei onderwerpen, ‘gedragsstoornissen’ en nog veel meer kwamen in het programma aan bod. Ook het foetaal alcohol syndroom (FAS) was een thema. Alcohol zorgt, meer nog dan soft- en harddrugs, voor ernstige neurologische storingen bij de foetus en dit resulteert in levenslange effecten op onder andere geheugen, impulscontrole en inschattingsvermogen. Via de placenta gaat alcohol rechtstreeks naar de foetus, die relatief enorme hoeveelheden te verwerken krijgt. Al één glas alcohol kan FAS veroorzaken. “In Ierland,” vertelt de workshopbegeleider, “zul je geen zwangere rokers tegenkomen, maar er staan genoeg zwangere vrouwen met een pint in de hand omdat ze denken dat dit goed is voor het ijzer.” Men weet niets over FAS. Als er bij een kind FAS wordt gediagnosticeerd, leren ouders en beroepskrachten om beter met het kind om te gaan. Gedrag wordt begrijpelijker, omdat men inziet dat het kind zo doet omdat er een hersenbeschadiging is en niet omdat het de ouder/verzorger wil pesten. Als ouder kun je alleen maar trainen en zorgen dat jij degene bent die de wereld begrijpelijk kan maken voor het kind. Iedere keer weer opnieuw.

De wezenlijke vader

In diverse workshops kwam ofwel in titel en onderwerp ofwel zijdelings de rol van de pleegvader naar boven. Voor pleegkinderen is de pleegvader een belangrijk rolmodel. De Canadese Gail Fagan traint pleegvaders in het omgaan met misbruikte meisjes. In haar eigen situatie was haar man, hoewel vaak aan het werk, nadrukkelijk aanwezig als vaderfiguur. Hij ondernam veel met zijn zonen en wilde dat ook met zijn pleegdochter, maar dat gaf problemen.

Het benoemen van gevoel en gedrag, bijvoorbeeld bij stoeien of als er ruzie is over of een spelletje wel eerlijk wordt gespeeld, kan helpen de situatie te duiden. Situaties kunnen ook bespreekbaar gemaakt worden door bijvoorbeeld te werken met stickers of handpoppen. Als een verhaal op gang komt, kunnen er ook positieve ervaringen toegevoegd worden. Belangrijk is dat de vader een man is die geniet van het vader zijn en daar tijd in investeert. Het kost tijd om te leren inzien hoe een kind benaderd wil en kan worden. Wanneer een meisje zich veilig voelt, zal ze wellicht experimenteren met gedrag: de baas willen spelen, willen straffen, de vader willen zien als dom of onnozel. Het is de kunst daarin mee te gaan en duidelijk te zijn over grenzen. Daardoor krijgt ze vertrouwen.

Ouders in de pleegzorg

Iedere pleegouder en iedere beroepskracht zal beamen dat het contact met ouders belangrijk is, maar ook dat het ontzettend lastig kan zijn. Niet voor niets zijn er speciale trainingen voor het leren omgaan met ouders. In Denemarken gaat men nog een stap verder. Pleegzorg­instelling Concura heeft een training voor ouders ontwikkeld om hen te leren omgaan met gevoelens, ervaringen en gebeurtenissen rondom een uithuisplaatsing en een pleegzorgplaatsing. De training is opgezet op verzoek van enkele ouders. Concura besteedt veel tijd aan de praktische kant van de training. Veel ouders hebben moeite om afspraken na te komen, om ergens naar toe te reizen of om op tijd te zijn. Daar worden ze dus bij geholpen zodat zoveel mogelijk ouders kunnen meedoen. Het effect van de training is dat ouders meer vrede krijgen met de plaatsing en dat de samenwerking met de instelling en de pleegouders beter verloopt.

De instelling maakte ook een film waarin vier ouders zijn geportretteerd. Deze wordt gebruikt bij de training voor ouders, maar ook voor pleegouders en beroepskrachten. De film geeft een indrukwekkende blik op het ouderperspectief.

Behalve aan ouders, besteedt Concura speciale aandacht aan kinderen van pleegouders die volgens hun visie een belangrijke inbreng hebben in het pleeggezin. Voortdurende training en bijscholing, supervisie en contact zijn volgens Concura onmisbaar voor een geslaagde plaatsing. De visie en handelwijze van Concura zijn helaas niet representatief voor pleegzorg in Denemarken. De meeste instellingen plaatsen een kind in een (betaald) pleeggezin en sturen eens per jaar een begeleider om te kijken hoe het gaat.

Brok in de keel

Een artikel geeft maar een beperkt beeld van een hele week vol lezingen en ontmoetingen. In volgende nummers leest u onder meer over pleegzorg in Ierland, over de virtuele wereld van jongeren op internet, over Power4Youth, over de zoektocht van een pleegjongere naar zijn wortels en over de begeleiding van netwerkpleeggezinnen. Zo hopen we u meer inzicht te geven in wat een IFCO aan informatie te bieden heeft.

Reacties van de Nederlandse pleegouders en beroepskrachten in Dublin waren zeer positief. Slechts een pleegouder vond dat hij het meeste al eens eerder had gehoord. Hoewel men allemaal wel dingen gehoord had die niet helemaal nieuw waren, hadden de meesten veel nieuwe inzichten en idee‘n gekregen.

De afsluitingsceremonie bood, naast een overdosis informatie over toekomstige conferenties, vooral ook indrukwekkende bijdragen van de jongeren. De IFCO heeft tijdens de conferentie een speciaal programma voor jongeren. Met toneelspel, een filmpje en enkele persoonlijke verhalen die alle deelnemers een brok in de keel bezorgden, brachten de jongeren de conferentie tot een waardig einde.

Tot slot

Een IFCO is niet alleen een week lang luisteren naar workshops en lezingen in (gebroken) Engels. Het meest krachtig zijn de contacten die tussen het programma door worden opgedaan. Gesprekken die ontstaan tijdens de lunch, in het toilet, in de lift of onderweg naar een ander gebouw. Beide onderdelen zijn even belangrijk en vormen het hoofdingrediënt voor een geslaagde conferentie. Conclusie? Pleegzorg is universeel. Wetten en regels mogen dan nog wel eens verschillen, maar de gevoelens en ervaringen van kinderen, ouders, pleegouders, kinderen van pleegouders, beroepskrachten en andere betrokkenen zijn overal hetzelfde. Nieuwsgierig geworden? In 2010 is er een Europese IFCO in Brighton, Engeland: www.brighton2010.ifco.info.       <

Informatie over de organisatie IFCO:

www.ifco.info

Ervaringen van bezoekende pleegouders: http://blog.derading.pleegouderraad.org

www.pleegwijzer.nl

www.pleegoudersupportzeeland.nl


Tags: ,