“Mijn pleegdochter heeft FAS”

Auteur: José van Ek  

De effecten die alcohol kan hebben op een ongeboren kind werden tot voor kort in Nederland nauwelijks herkend door hulpverleners. Sinds een jaar of twee wordt er in de media wat meer aandacht aan besteed. Wat is het foetaal alcoholsyndroom (FAS) en wat betekent dit voor een kind en voor een (pleeg-)ouder? Pleegmoeder Marie vertelt vanuit haar ervaringen over FAS en over haar pleegdochter die FAS heeft.

Alcohol is voor het lichaam een giftige stof. Als een zwangere vrouw alcohol drinkt, komt deze stof via het bloed ook in het lichaam van het ongeboren kind. Alcohol wordt via de maag en de dunne darm in het bloed opgenomen en daarna afgebroken door de lever. Voor een baby is deze giftige stof moeilijk af te breken. Vooral de hersenen zijn gevoelig voor alcohol. Enerzijds staat alcohol gelijk aan genieten, rituelen en gezondheid. Het dagelijkse glaasje rode wijn dat helpt om hart- en vaatziekten te voorkomen bijvoorbeeld.

Anderzijds staat alcohol gelijk aan verslaving, agressie en ongezondheid. Alcohol heeft dus duidelijk twee gezichten. Sinds mensenheugenis drinkt men het en dit drinken is diep geworteld in de westerse cultuur.

Alcohol en zwangerschap

Een ongeboren kind kan ernstig beschadigd raken door alcohol. Deze beschadigingen duren een leven lang. Kinderen met veel problemen die worden veroorzaakt door alcoholgebruik tijdens de zwangerschap hebben FAS.

De beschadiging veroorzaakt door FAS geeft een hoog risico op:
•   hersenbeschadiging
•   groeiachterstand
•   moeizame ontwikkeling
•   afwijkingen aan gezicht en/of handen
•   afwijkingen aan hart, longen, lever en andere organen

Gevolgen:
•   leerproblemen
•   lager IQ
•   gedragsproblemen zoals: hyperactief, agressief, onhandel­baar en onvoorspelbaar gedrag
•   neurologische afwijkingen

Volwassenen met FAS kampen vaak met:
•   sociale problemen thuis en op het werk
•   problemen om situaties in te schatten
•   onvolwassen gedrag
•   depressies en andere psychische problemen
•   beïnvloedbaarheid
•   verhoogd risico op verslavingen
•   asociaal en crimineel gedrag

De geschiedenis van Roos

Marie: “Roos kwam als pasgeboren pleegkind in ons gezin voor een periode van drie maanden. Haar moeder zou met behulp van diverse instanties proberen haar leven op orde te krijgen, zodat Roos weer bij haar kon wonen. De zwangerschap was ongepland. De moeder van Roos meende dat ze in de overgang was en schrok enorm van de zwangerschap. Al snel gaf ze aan dat de zorg voor haar dochter veel te zwaar voor haar was. Behalve een groot schuldgevoel had ze ernstige psychische problemen en een alcoholprobleem. Met klem vroeg ze of we Roos een goed thuis wilden bieden en haar wilden opvoeden als ‘eigen’ kind.

In het verleden vingen we wel vaker pasgeboren kinderen op. Daarbij hebben we zelf vijf, inmiddels volwassen, kinderen. Enige ervaring hadden we dus wel opgedaan. Vanaf het begin had ik echter het gevoel dat Roos anders was. Ik kon niet exact benoemen wat het was. Van FAS had nog niemand gehoord. Omdat ik wist van moeders alcoholproblemen, volgde ik de ontwikkeling van Roos nauwlettend en met enige argwaan. Het kon er bij mij niet in dat zo’n problematische zwangerschap zonder gevolgen voor de baby zou kunnen zijn.

Roos was klein en tenger en haar ontwikkeling liep trager en anders. Ze is nooit eenkennig geweest en had altijd een heel grote behoefte aan regelmaat en structuur. Als peuter speelde Roos graag met andere kinderen. Als we haar ophaalden van de peuterspeelzaal, wilde ze niet mee. Ze kreeg dan een forse driftbui. Opvallend was dat ze met het grootste gemak met vreemden meeliep. Soms was ze erg opdringerig bij anderen. Zo vroeg ze of ze bij juf mocht blijven wonen. Het leek alsof ze niet aan ons gehecht was.

Roos is nu elf jaar. Over het algemeen is Roos een lief, vrolijk en temperamentvol meisje. Ze kan explosief reageren op onverwachte momenten.

Opvallend gedrag van haar is:
•   hyperverbaal, ze praat constant en onsamenhangend
•   stemmingswisselingen: Jantje lacht, Jantje huilt
•   heftige driftbuien, die ze na afloop helemaal kwijt is, alsof er niets is gebeurd
•   drammerig als ze iets in haar hoofd heeft
•   doet dieren pijn (op pootjes gaan staan, knijpen en keihard in de handen klappen naast een slapende hond of kat)
•   op een negatieve manier aandacht eisen, waarbij ze soms een ander pijn doet

Haar lichamelijke ontwikkeling verloopt anders. Ze beweegt zich houterig en is met alles laat. Leren fietsen, rolschaatsen en zwemmen hebben haar veel moeite gekost. Toch is ze een doorzetter. De opvallende gedragingen nemen toe met het ouder worden. Ze vertoont fixaties op het vlak van verzamelen. Ze is vaak erg in zichzelf gekeerd en legt op het sociale vlak steeds moeilijker contacten. Roos is gemakkelijk te beïnvloeden en doet vaak vervelend gedrag van andere kinderen na omdat ze meent dat het stoer is.

Toen Roos acht jaar was, volgde ze een half jaar een sociale vaardigheidstraining. Ook al ging ze er graag naar toe en deed ze haar uiterste best, het is niet beklijfd. Roos volgt nog regulier onderwijs. Ze gaat naar een klein dorpsschooltje waar men geduld en begrip heeft voor een kind dat anders is. Toen er op een gegeven moment van school alarmerende berichten kwamen, werd een diepgaand onderzoek gestart in een centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie. Uit het onderzoek kwamen naar voren: concentratieproblemen, minimale sociale vaardigheden, storend gedrag en afwezigheid (soort dagdromen, waarbij ze soms lang naar een bepaald punt staart). Toen we de uitslag van het onderzoek kregen, vielen de puzzelstukjes op hun plek. De officiële diagnose luidt: zwakbegaafd, ADHD en ASS kenmerkend gedrag, reactieve hechtingstoornis en mogelijk FAS. Ondanks verdrietige gevoelens omdat er wel degelijk iets mis is, voelden we ons opgelucht. Eindelijk erkenning en bevestiging van onze vermoedens. Jarenlang voelden we ons niet serieus genomen. We kregen het gevoel dat de problemen van Roos tussen onze oren zaten.

Inmiddels zijn we twee jaar verder. Roos kreeg een persoonsgebonden budget (PGB) en onlangs werd een rugzakje (1) toegekend. Haar PGB wordt voornamelijk besteed aan ondersteunende begeleiding en een keer per maand logeren op een zorgboerderij. Ze gaat er graag naar toe. Omdat er professionele begeleiding is, kunnen we haar met een gerust hart achterlaten. Wij zijn niet meer zo jong (in de zestig) en kunnen op deze manier onze accu opladen. We hebben nog een lange weg te gaan en de puberteit komt langzamerhand om de hoek kijken. Roos zit nu op een relatief veilige school. We voelen ons goed begeleid en gesteund door pleegzorg en durven de toekomst met Roos aan.”       <

Meer informatie: www.fasstichting.nl
Ook kunt u bellen met de Alcohol Infolijn (10 ct p.m.) 0900 500 20 21

Bronvermelding:
•   Artikel in de PZC van 22 januari 2007
•   Factsheet van de Stichting Alcoholpreventie
•   Brochure van de NIGZ zwangerschap, borstvoeding en alcoholgebruik
•   Brochure van de FASstichting
•   Folder van de FASpolikliniek in de Gelreziekenhuizen

(1) Een rugzakje is een leerling-gebonden budget dat de school ontvangt om extra ondersteuning te bieden.


Tags: ,