Weerbaar of kwetsbaar?

Sommige kinderen voelen zich als een vis in het water in een grote groep kinderen en gaan heel natuurlijk met andere kinderen om. Andere kinderen kunnen slecht voor zichzelf opkomen en weer anderen laten zich te agressief gelden.

Roepen dat je kind zich assertiever of juist terughoudender moet opstellen is gemakkelijk gezegd. Het kind moet leren om een andere basishouding aan te nemen en dat gaat niet vanzelf.

Opvoeders willen graag dat de kinderen voor wie zij zorg dragen uiteindelijk zelfstandige mensen worden die hun mannetje staan in de maatschappij. Wat kun je dan als ouder bezorgd zijn als blijkt dat je kind niet opgewassen is tegen de wereld buiten het gezin. Je ziet bijvoorbeeld dat het zich weg laat duwen door andere kinderen, je ziet dat het niet voor zichzelf durft op te komen en dat het daardoor te kort komt. Natuurlijk hoeven niet alle kinderen altijd vooraan te staan. Er zijn nu eenmaal haantjes de voorste en kinderen die liever eerst de kat uit de boom kijken. Daar is niets mis mee. Je gaat je zorgen maken als je ziet dat je kind altijd het onderspit delft, zich uit onzekerheid altijd maar terugtrekt of juist door een grote mond en stoer gedrag probeert te verbergen dat het zich niet kan handhaven. Met andere woorden: je ontdekt dat je kind niet weerbaar is, maar wel kwetsbaar.

Grenzen

Dat het ene kind zich op het schoolplein prima voelt en zich heel gemakkelijk tussen de andere kinderen beweegt en het andere kind het liefst onzichtbaar zou zijn, heeft te maken met het ik-gevoel van het kind. Wie ben ik? Mag ik er zijn? Hoor ik erbij? Kinderen met een beschadigd of een tekort aan basisvertrouwen hebben vaak moeite om zich weerbaar op te stellen. Door zich weerbaar op te stellen, geeft het kind zijn grenzen aan en beschermt daarmee zichzelf. Het beschermt zich tegen andere kinderen of volwassenen die over zijn grenzen gaan.
Om dat te kunnen, moet het een goed ik-besef hebben, moet het zichzelf de moeite waard vinden om te verdedigen. Ook moet voor het kind duidelijk zijn waar zijn of haar grenzen liggen. Zeker kinderen die hun leven onveilig gestart zijn of te maken hebben met een beperking, kunnen daar moeite mee hebben. Als een kind zijn of haar grenzen niet afbakent en verdedigt, zal het altijd de rechten van de ander belangrijker vinden dan zijn eigen rechten. Daardoor laat Leroy zijn fiets afpakken, daardoor laat Patricia alle kinderen voorgaan op de glijbaan. Het kan ook zijn dat het kind zijn eigen rechten juist belangrijker vindt dan die van een ander en die op een agressieve manier verdedigt. Dan laat Leroy zijn fiets juist niet afpakken en Patricia maait met haar armen de andere kinderen weg en gaat als eerste van de glijbaan.

Second Life

Wouter is pleegzorgbegeleider. Hij signaleert een toename van aandacht voor weerbaarheid: “Wat mij steeds weer op­valt, is dat vrijwel alle therapieën uitgaan van het principe: gezien, gekend en erkend worden. Leren contact met jezelf te krijgen, je gevoel te benoemen. Leren wat jouw gedrag bij de ander teweegbrengt. Aandacht voor dit aspect lijkt meer dan ooit noodzakelijk, ook omdat veel kinderen en jongeren, die hier geen weg mee weten, in een schijnwereld gaan leven. Zij keren zich tegen de boze buitenwereld of raken verslingerd aan computerspellen als Second Life, waarin je kunt zijn wie je wilt en leeft in een virtuele wereld. Pleegzorgwerkers zouden meer de mogelijkheid moeten krijgen zich te bekwamen in therapievormen, waarvan zij bijvoorbeeld de basisprincipes leren toepassen, zodat kinderen vanaf het begin meer kansen krijgen voor er een probleem is.”

Training

Om weerbaarheid te bevorderen zijn tal van therapieën en trainingen ontwikkeld. Op deze pagina’s vindt u een kleine opsomming. Misschien is er iets bij voor uw pleegkind en kunt u samen met de pleegzorgwerker bekijken of het mogelijk is dat uw pleegkind zo’n therapie of training gaat volgen. In de trainingen wordt veel gewerkt met positief over jezelf en de ander denken. Doordat alles geïndiceerd moet worden, valt het niet altijd mee om voor elkaar te krijgen dat een kind naar een therapie of training kan. Geld zou er voor deze zaken altijd moeten zijn. Soms kan een training via school geboden worden. Zeker bij pestgedrag of als schoolprestaties achterblijven, is het verstandig om daar naar mogelijkheden te informeren.                                 <

Bron: Basic Trust Basics, nr. 2 juni 2007

Sociale vaardigheidstraining

Onder sociale vaardigheden wordt verstaan de kennis van de manier waarop je contact legt met andere mensen. De training wordt individueel of in groepjes gegeven en is er voor diverse leeftijdsgroepen. Tijdens de training leren kinderen:
•   meer zelfvertrouwen krijgen
•   omgaan met en uiten van emoties
•   gesprekken voeren
•   keuzes maken
•   leren ‘nee’ zeggen
•   kritiek geven en ontvangen
•   vriendjes maken en blijven
•   meer inzicht krijgen in pesten
•   inzicht krijgen in denken en voelen

Sommige kinderen komen moeilijk voor zichzelf op, maar onzekerheid kan zich ook uiten door anderen verbaal de baas te zijn en agressief of impulsief te reageren. De sociale vaardigheidstraining richt zich in die gevallen meer op het inleven in de ander en in bepaalde situaties, vriendschap opbouwen en onderhouden, communicatief vaardig zijn, omgaan met angst en problemen oplossen. Voor kinderen met ernstige gedrags­stoornissen is een sociale vaardigheidstraining minder geschikt, meestal is dan een specifieke aanpak nodig. De universiteit in Tilburg heeft een effectmeting naar een sociale vaardigheidstraining gedaan en de onderzoekers zagen vooruitgang in de omgang van deelnemers met leeftijdgenoten. Op www.wetenschapswinkel.nl kunt u het onderzoeksrapport digitaal inzien (pdf) of een papieren versie bestellen.

Bronnen: www.uvt.nl; www.opvoedkundige.nl; www2.fmg.uva.nl; www.aletta.nl

Rots & Water-training

Claudia Maessen is leerkracht in Roermond. Leerlingen van haar school volgen allemaal de Rots & Water-training. “Kinderen leren vooral door de ervaringen die ze opdoen tijdens de lessen van de training. Ze leren onder andere zich bewust te worden van hun houding en ervaren het effect van lichaamstaal. Ook leren ze om hun innerlijke kracht te voelen, iets dat sterk bijdraagt aan zelfvertrouwen. Ze worden geconfronteerd met hun eigen gedrag en dat van anderen. Ze leren reflecteren op situaties en om respectvol om te gaan met elkaar. Elke les begint met de Rots & Water-groet; er wordt een vuist gemaakt, die leg je op je hart. Vervolgens bedek je de vuist met je andere hand. De hand die bovenop ligt, staat voor ‘water’; vriendelijk oplossen door te communiceren, flexibel zijn. Soms raakt iemand je in je hart en moet je voor jezelf opkomen, daarvoor is de vuist die staat voor ‘rots’. Beide eigenschappen zijn belangrijk. Zo is er voor elk karakter wel iets te leren. Onzekere kinderen krijgen zelfvertrouwen, agressieve kinderen leren incasseren. De training staat niet op zichzelf, je moet het geleerde bewust toepassen in de dagelijkse praktijk. Pas dan kun je gedragsverandering realiseren. Bij ons op school zijn ouders, leerkrachten en kinderen heel enthousiast over de Rots & Water-training.”

Tirsa (11) volgde op haar school de training en mailde Mobiel: “Ik kan zeggen dat ik het heel leuk vond. Een meisje in mijn klas werd eerst gepest en door Rots & Water hoort nu elk meisje erbij, ook zij. En ik wil ook even zeggen: al het pesten en klieren is nu voorbij.”

Meer informatie: www.rotsenwater.nl

Marietje Kesselsproject

Kinderen hebben recht op effectieve bescherming tegen aantasting van hun lichamelijke en geestelijke integriteit. Het Marietje Kesselsproject is er op gericht om de mentale en fysieke assertiviteit van kinderen te vergroten en draagt daarmee bij aan die bescherming. Doelgroep van dit project zijn kinderen uit groep 7 en 8.

Het doel van de weerbaarheidstraining is tweeledig:
• Het vergroten van de weerbaarheid om te voorkomen dat zij slachtoffer worden van machtsmisbruik
• Het voorkomen dat kinderen zelf, in het bijzonder jongens, zich schuldig (gaan) maken aan (seksueel) intimiderend of grensoverschrijdend gedrag. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om pesten, kindermishandeling, (seksuele) intimidatie op straat, thuis of elders en andere vormen van machtsmisbruik.

Kinderen leren om op te komen voor zichzelf, door te vertrouwen op eigen kracht en inventiviteit. Het positief zelfbeeld wordt versterkt en kinderen leren zich in te leven, grenzen van anderen te onderkennen en te respecteren en negatieve groepsdruk te weerstaan.
Trainingen worden veelal gegeven via een samenwerking tussen scholen en de GGD. Meer informatie op www.marietjekesselstwente.nl of via info@marietjekessels.nl.

Bron: www.ggd.nl

Overige trainingen

Er zijn nog vele andere trainingen en therapieën die de weerbaarheid van kinderen en jongeren bevorderen. Informeer eens bij uw pleegzorginstelling welke mogelijkheden zij in huis hebben.

Kanjertraining

Deze training is gericht op positief over jezelf en de ander denken en is in aangepaste versie ook gericht op kinderen met ADHD die medicijnen gebruiken en kinderen met het syndroom van Asperger.
Info: www.kanjertraining.nl

Assertiviteitstraining

Oefenen met nieuw gedrag waarbij kinderen leren om gevoel te uiten zonder een ander te kwetsen, meer zelfvertrouwen te ontwikkelen, om te gaan met kritiek en agressie, duidelijk te zijn en het hanteren van hyperventilatie en angst.

Massage tegen pesten

Uit Denemarken komt een bijzondere manier om pesten aan te pakken: de ‘taktil rygmassage’, leerlingen masseren elkaar één keer per week. “Iemand die je aanraakt, doe je geen kwaad”, zo vatte de Volkskrant (1 april 2005) de basisgedachte samen. Een aantal scholen in Nederland werkt hier naar volle tevredenheid mee.


Tags: ,