Zoeken naar de juiste straf

Elk kind doet wel eens dingen die je niet leuk vindt. Bijvoorbeeld vloeken in huis, veel later thuiskomen dan afgesproken of een ander kind pijn doen. Om te voorkomen dat dit gedrag zich herhaalt, wordt het kind gestraft. Altijd positief blijven en wijzen op wat er wel goed gaat lukt soms niet. Twee voorbeelden uit de praktijk van pleegzorgbegeleiders met tips hoe om te gaan met ongewenst gedrag.

Henk woont al enkele jaren in hetzelfde pleeggezin. Door haar verslaving kon zijn moeder hem geen veilige plek bieden om op te groeien. Het contact met zijn moeder is nog altijd moeilijk voor Henk. Hij moet zijn best doen om het gezellig te houden en hij maakt zich zorgen om haar. In de eerste periode in het nieuwe gezin was Henk vaak boos. Die boosheid richtte hij op zijn pleegmoeder. Hij schopte en sloeg. Menigmaal hebben de pleegouders met de handen in het haar gezeten over wat ze hier mee aan moesten. Een enkele keer heeft, met name zijn pleegvader, hem dan ook bij kop en kont gepakt en op zijn bed gegooid.

Slaan doet Henk nu niet meer, maar zijn tong is scherp. Als er wat te klagen valt, laat hij het niet na. Zijn pleegouders blijven kalm, leggen veel uit en helpen Henk om een probleem dat hij heeft zelf op te lossen. Zo houdt hij controle, maar kunnen zij sturen. Ook moeten ze niet teveel laten zien of ze er boos of verdrietig van worden, want dan wrijft Henk het er nog eens extra in.

Kleine blijkjes van waardering

In de begeleiding wordt veel aandacht besteed aan deze pleegouders. Eigenlijk moeten ze altijd fit zijn want dan kunnen ze op de juiste manier op Henk reageren. Maar ze zijn niet altijd fit, er is ook aandacht nodig voor het werk of de andere familieleden. Dus wordt er in de begeleiding gepraat over wat er speelt. Bovenal praten, want een kind als Henk wordt niet altijd begrepen.

Ze kunnen daarom niet goed praten met andere ouders over Henk. Die vinden al snel dat hij wordt verwend, dat de pleegouders teveel toegeven. Dat maakt het er niet gemakkelijker op. Langzaam gaat het de goede kant op met Henk. Hij laat in kleine dingen zien dat hij zijn pleegouders wel waardeert. Hij verandert, juist omdat zijn pleegouders het niet opgeven. Zijn pleegmoeder ziet zijn kleine blijkjes van waardering en zolang ze aan Henk maar niet laat merken dat ze het ziet, kunnen ze daar samen van genieten.

Grensoverschrijdend gedrag

Het voorbeeld hierboven laat zien dat je er met een lange adem, goede ondersteuning en een positieve instelling wel komt. Wat als dat niet meer lukt? Wanneer gaat een straf te ver? Een gepaste straf zorgt ervoor dat een kind weet waar de grens ligt, zonder dat het kind zijn eigenwaarde verliest. Straffen gaan over grenzen heen, worden extreem, als het zelfvertrouwen van het kind in het geding raakt. Het kind wordt onzeker. Het komt regelmatig voor dat pleegkinderen zich niet aan afspraken houden en dat zij grensoverschrijdend gedrag vertonen. Hier kun je maatregelen tegen treffen die zorgen dat het kind meer gewenst gedrag laat zien.

Wanneer ga je te ver? Een praktijkvoorbeeld is een pleegkind dat twee weken op zijn kamer moest doorbrengen tijdens een vakantie. Pleegouders vonden dit een passende straf voor het herhaaldelijk niet nakomen van afspraken. Helaas veranderde deze straf weinig aan het gedrag van het kind. Een paar maanden later hield het pleegkind zich weer niet aan afspraken en werd de strafmaat verhoogd om zo het gedrag te veranderen. Na enkele waarschuwingen mocht het kind niet mee op vakantie. Pleegouders en pleegkind kwamen in een negatieve spiraal van straffen en afspraken niet nakomen terecht.

In een gesprek gaf het pleegkind aan dat hij de manier van straffen als afwijzing van zijn persoon zag, in plaats van helpend naar gedragsverandering. Hij gaf zichzelf de schuld van de boosheid van pleegouders, voelde zich waardeloos, waardoor het voor hem moeilijk was zich aan afspraken te houden. De pleegouders gaven echter aan dat zij deze manier van straffen een goede manier vonden. Het kind moest een lesje leren. Deze manier van straffen past niet bij de visie van pleegzorg. De plaatsing werd beëindigd.

Doel van de straf

Straffen moeten helpen bij het ontwikkelen van een positief zelfbeeld. Het kind moet een goed gevoel hebben over de omgang met volwassenen. Er moet aan de behoefte van het kind voldaan worden. Deze straffen gingen hun doel voorbij. Het kind werd onzeker, ongelukkig en moest op zijn tenen lopen omdat hij wel zijn best deed, maar het was niet goed genoeg. Vaak wordt de aandacht gevestigd op negatieve aspecten. Die vallen meer op dan dingen die goed gaan.

Probeer bij straffen het goede gedrag te belonen. Als een kind afspraken nakomt, dan wordt dit vaak gezien als normaal en normale dingen worden niet gecomplimenteerd.

Straffen kan effectief zijn, mits goed toegepast. Verlies niet het doel van de straf uit het oog en bedenk of het kind er echt iets van leert of alleen maar verdriet heeft van het gevolg van bepaald gedrag.


Tags: , ,