Eigen Kracht zorgt voor echt vraaggerichte zorg

Auteur: Jolanda Stellingwerff  

Wat in 1999 kleinschalig opgestart werd in de jeugdzorg is anno 2007 uitgegroeid tot een almaar groter wordende beweging die niet meer alleen in jeugdzorg actief is: Eigen Kracht. In het begin hield de Eigen Kracht Centrale zich bezig met conferenties binnen de jeugdzorg en met conferenties tussen jeugdige daders en slachtoffers van misdrijven. Na acht jaar is de organisatie ervan overtuigd geraakt dat een Eigen Kracht-conferentie altijd en overal is in te zetten in alle mogelijke situaties waar een plan of een beslissing nodig is.

Eigen Kracht groeit langzaam uit tot een maatschappelijke beweging die pleit voor het recht om, als het even tegenzit, eerst zelf je beslissingen te mogen nemen en daarbij de hulp van familie en vrienden te benutten.

Een Eigen Kracht-conferentie (EKC) kan ingezet worden als een gezin een probleem heeft waar het zelf niet meer uitkomt en waar een oplossing voor nodig is. Denk aan opvoedingsproblemen, maar ook aan een gezinslid met een ernstige ziekte, dreigende huisuitzetting, huiselijk geweld, vroegtijdig schoolverlaten of werkloosheid. Iemand uit het gezin, uit het netwerk of een betrokken hulpverlener kan een EKC voorstellen. Deze wordt aangevraagd bij een regiomanager van de Eigen Kracht Centrale. In iedere regio zijn tientallen Eigen Kracht-coördinatoren actief. Dit zijn onafhankelijke burgers die helpen de conferentie te organiseren. Onafhankelijk betekent dat zij geen belang hebben bij de uitkomst van het plan. De coördinatoren doen dit werk naast hun baan, gezin of andere werkzaamheden. Zij helpen mee de kring groter te maken en zorgen dat iedereen die erbij betrokken is, ook uitgenodigd wordt. Opa’s en oma’s, ooms en tantes, neven en nichten, vrienden en ieder ander die dichtbij staat. De coördinator helpt bij het regelen van een geschikte ruimte, eten en drinken en al het overige dat nodig is om tot een plan te komen. Gemiddeld nemen dertien personen deel aan een conferentie. Tweederde daarvan is familie. De conferentie bestaat uit drie delen. In het eerste deel wordt de vraag van de conferentie gesteld. Die is altijd open: waar kan dit kind wonen of hoe kan het geweld stoppen? Professionals lichten toe wat zij als probleem ervaren en geven hun mogelijkheden aan voor hulpverlening. In het tweede, besloten deel wordt het plan gemaakt. Alleen de familie en haar netwerk is aanwezig. Hulpverleners en de coördinator doen niet mee. In de derde fase wordt het plan gepresenteerd en wordt afgesproken wie wat doet en binnen welke tijd. Veilige plannen van de familie worden altijd geaccepteerd.

Traditie van de Maori’s

Meer dan achttien jaar geleden is Family Group Conferencing ontwikkeld in Nieuw Zeeland. De oorspronkelijke Maori-bevolking, regeringsvertegenwoordigers en plaatselijke bestuurders kwamen bij elkaar om een progressief beleid voor jeugdwelzijn en -recht te ontwikkelen.

Iedere Maori-‘tribe’ heeft eigen ontmoetingshuizen die van oorsprong al gebruikt werden voor dit soort conferenties. Justitie en politiek, beroepskrachten en vrijwilligers in Nieuw-Zeeland bepleiten nu deze aanpak als dé manier om de jeugdzorg in te richten. Iedereen profiteert ervan wanneer families, vrienden en naasten, samen met de gemeenschap eromheen, worden betrokken bij het nemen van beslissingen over hun kostbaarste bezit: hun kinderen. De Nieuw-Zeelandse wetgeving werd een belangrijke inspiratiebron voor vele landen. In Nederland wordt Family Group Conferencing een Eigen Kracht-conferentie genoemd.

Rol van de hulpverlener

Het Nederlandse stelsel van hulp­verlening is erop gericht dat hulpverleners het heft in handen nemen wanneer er ergens iets misgaat. Natuurlijk luistert men wel naar wat de cliënt aangeeft, maar er is geen tijd om ook de familie en mensen om de cliënt heen uitgebreid te spreken. De geboden hulp is vaak ook nog eens afhankelijk van wat de organisatie te bieden heeft.

Een alleenstaande ouder die de opvoeding niet alleen aankan, wil misschien het liefst weekendopvang voor de kinderen terwijl ze doordeweeks gewoon thuis zijn. Als een instelling geen bedden heeft in het weekend en er een wachtlijst is voor weekendpleegzorg, dan betekent dat dat er geen hulp op maat is. Shoppen bij een andere instelling lukt meestal niet.

In de EKC maakt de familie eerst zelf een plan. De Eigen Kracht-coördinator is erin getraind om het netwerk van de familie in kaart te brengen en heeft hier alle tijd voor. Vaak weet de omgeving niet eens wat er speelt omdat mensen zich schamen voor hun probleem. Een conferentie kan op veel fronten een doorbraak betekenen. Hulpverleners kunnen opties geven voor hulp, maar het plan dat de familie maakt, is leidend. Voor hulpverleners is dat een grote omslag. De zeggenschap en verantwoordelijkheid komt daarmee in handen van de cliënt en de mensen eromheen. De beroepskracht schept voorwaarden en helpt het plan uit te voeren. Als het gaat over vraaggericht werken, dan is Eigen Kracht daar een perfect voorbeeld van.

Werkt het ook?

Vanaf 2001 zijn de conferenties gevolgd door onderzoeksbureau WESP. Gevolgd wordt onder meer hoe deelnemers de conferentie, de coördinator, de rol van de hulp­verleners en het plan ervaren. Er loopt ook een onderzoek naar de uitkomsten op de lange termijn. Opvallende uitkomsten zijn dat het plan dat de familie maakt vaak minder ingrijpend is en dat de hulp dichter bij huis plaatsvindt. Het netwerk wordt actiever omdat de mensen achter het plan staan en achter de gevolgen die het plan heeft. Bijna altijd blijkt één bijeenkomst genoeg om een plan op te stellen. De aanwezigen zijn er tevreden over. Zij geven de conferentie gemiddeld een 7,7. Het plan krijgt een 7,8. Jongeren en kinderen geven gemiddeld zelfs een 8,2. Ook de coördinator krijgt een goed cijfer van de deelnemers: een 8,2.

Rust voor de kinderen

Crisispleegmoeder Esther kreeg twee jaar geleden voor het eerst te maken met Eigen Kracht: “Wij hadden een crisisplaatsing van twee broertjes, een van vier en een van negen. De voogd vertelde dat de familie met een Eigen Kracht-conferentie bezig was. Omdat het een geheime plaatsing betrof, wilden wij niet dat de kinderen naar de conferentie gingen. Het risico dat een van hen hun woonplaats zou verraden, was te groot. Tijdens de conferentie werd duidelijk dat de ouders niet voor kinderen konden zorgen en dat de kinderen niet binnen de familie terechtkonden. Er werd een bezoekregeling afgesproken. Die is van start gegaan toen de jongens naar een groep overgeplaatst werden. De jongste, Dion, woont inmiddels voorgoed bij ons. Hoewel de jongens niet binnen de familie terechtkunnen, vind ik de uitkomst van de conferentie toch heel positief. Voor alle partijen is nu duidelijk dat de familie niet voor de kinderen kan zorgen. Dat geeft rust voor de kinderen en voor ons. Je hoopt dat een relatie hersteld kan worden, maar meer dan een bezoek­regeling bleek voor Dion en zijn broer niet mogelijk.”

Familie kent situatie

Esther is zo enthousiast geworden over Eigen Kracht dat ze zich heeft aangemeld voor de opleiding om coördinator te worden: “Ik zie in de jeugdzorg dat er vaak langs elkaar en over de cliënt heen wordt gewerkt. Bij een ontzetting uit de ouderlijke macht praat een rechter met allerlei mensen maar nooit met pleegouders. Je kunt het beter dicht bij huis zoeken in plaats van over iedereen heen beslissen. In veel families werkt het om meer voor elkaar te betekenen, meer dan je soms op het eerste gezicht denkt. Ik vind het een nobel streven om daar aan mee te werken. Meestal ben je zo klein tegenover die grote organisaties, dit geeft me het gevoel dat ik iets concreets kan doen.”
Esther denkt dat Eigen Kracht voor een toename van het aantal netwerkplaatsingen zal zorgen: “In veel gevallen zullen tantes en ooms opstaan om kinderen op te vangen. Familie kent de situatie vaak beter en voor een kind is het goed om in de vertrouwde omgeving te blijven. Het moet natuurlijk wel veilig zijn. Ik denk ook dat ouders minder moeite hebben met familie dan met vreemde mensen.”

Politiek enthousiast

Ook de politiek is positief over Eigen Kracht. Premier Balkenende bracht in september 2006 een werkbezoek aan de Eigen Kracht Centrale. Na een presentatie van een coördinator en een familielid dat bij een EKC aanwezig is geweest, zei hij onder andere dat ‘Eigen Kracht een vorm is van sociale innovatie’.

Tijdens de honderd dagen van Jeugd en Gezin-minister Rouvoet stapte Eigen Kracht maar liefst tweemaal op de Kindertop-bus. In een interview in Justitiemagazine (april, 2007) zei de minister dat het succes van Eigen Kracht hem ertoe heeft gebracht deze benadering op te nemen in zijn jeugdzorgbeleid. Daar staat dan ook Eigen Kracht als ambitie opgenomen: ‘het toepassen van het instrument van de Eigen Kracht Conferentie is eerder regel dan uitzondering.’

In Overijssel is deze ambitie al de praktijk geworden. Gert Ranter, gedeputeerde voor Jeugd, sociale infrastructuur en maatschappelijke ontwikkeling, heeft bepaald dat aan elk gezin dat in zijn provincie bij Bureau Jeugdzorg om hulp vraagt een Eigen Kracht-conferentie moet worden aangeboden (Zie ook Mobiele Brigade op pagina 24 over Overijssel.)

(1)  Dit laatste onder de naam Echt Recht. Inmiddels zijn er ook Alle Hens, conferenties voor groepen in een buurt of organisatie en Leercirkel, een conferentie die voor een leerplan zorgt op school.

Jolanda Stellingwerff is hoofdredacteur van Mobiel en is daarnaast werkzaam als medewerker communicatie bij de Eigen Kracht Centrale.

Meer informatie: www.eigen-kracht.nl. De Eigen Kracht Centrale heeft diverse folders en filmmateriaal op de website staan met uitleg en voorbeelden. Ook informatie over hoe en waar conferenties aangevraagd kunnen worden, vindt u op de website.


Tags: ,