Samenwerking pleegzorg en adoptie

Auteur: Bertus Wiggerts  

Orthopedagoog Anneke Vinke is een dag in de week verbonden aan het ADOC: Adoptie Driehoek Onderzoeks Centrum. Het ADOC is gevestigd aan de Universiteit Leiden bij de Afdeling Algemene en Gezinspedagogiek (1). Een van de doelen van Vinke is het leggen van verbindingen tussen het ADOC en het adoptie- en pleegzorgveld. Daarbij wil zij samenwerking tussen pleegzorg en adoptiezorg tot stand brengen. Daarnaast is zij vrijgevestigd als psycholoog en hulpverlener (2). Ze spreekt hier op persoonlijke titel.

Wanneer en hoe is het idee van samenwerking tussen pleegzorg en adoptiezorg ontstaan?

“Ik kwam zo’n jaar of vijftien geleden als ‘adoptieonderzoeker’ terecht bij publicaties van de BAAF, de Britse koepel van adoptie- en pleegzorgorganisaties. De manier waarop zij gezinsopvoeding als recht van kinderen neerzetten en dit vervolgens uitwerken naar pleegzorg en adoptie, spreekt mij erg aan. Ze spreken van zorg voor kinderen met daarin een scala van mogelijkheden voor gezinsopvoeding. Dit begint bij tijdelijke pleegzorg en eindigt bij adoptie. Op deze wijze kan continuïteit voor kinderen beter gegarandeerd worden. Geen nieuw idee overigens: in de jaren negentig was er ook in Nederland sprake van voorzichtige samenwerking in projectvorm.

Enkele jaren later kwam ik met pleegzorg in aanraking. Opvallend vond ik de overeenkomsten tussen achtergronden van kinderen in Nederlandse pleegzorg en adoptiekinderen: vaak een moeilijke start in het leven met ingrijpende levenservaringen.

Even opvallend is de structurele behoefte aan meer pleeggezinnen, terwijl er honderden aspirant-adoptiefouders jaren wachten om opvoeder te mogen worden. Ik was en ben verbaasd dat adoptie en pleegzorg naast elkaar bestaan. Ik zou wensen dat vanaf de eerste dag dat mensen ervoor kiezen om een biologisch niet eigen kind op te voeden, gekeken wordt naar de vormen die daarvoor zijn in combinatie met de mogelijkheden van dat bepaalde gezin.

Waar denk je aan als je het hebt over samenwerking?

“Ik denk allereerst aan samenwerking in het proces van voorbereiding en voorlichting. Daarvoor is een verschuiving nodig in het denken, in beide sectoren. We moeten denken vanuit verbindingen waarbij het kind en diens opvoedingsbehoefte centraal staat. Daarmee bedoel ik dat het er zowel bij adoptie als pleegzorg primair om gaat dat er een passend gezin voor een kind gevonden wordt. Nooit andersom. De rol van de geboorteouders is bij pleegzorg wel anders dan bij adoptie. Bij pleegzorg zijn ze vaak dichtbij en bij adoptie vaak ver weg, maar ze zijn er wel, ook bij adoptie. Ik vraag me dan ook af wat voor het kind en zijn omgeving moeilijker is: de directe omgang met geboorteouders of de omgang met een beeld van de geboorteouders in het hoofd van het kind. Dit is een punt voor begeleiding.

Vervolgens denk ik aan beoordeling van aspirant-pleeg- en -adoptieouders: een idee is dat er een gecombineerde toestemming komt voor het opvoeden van een biologisch niet eigen kind. Nu is het zo dat aspirant-ouders die beschikken over formele toestemming om te mogen adopteren, opnieuw een voorbereiding- en selectietraject in moeten als zij pleegouders willen zijn. Het omgekeerde geldt ook. Dat vind ik een gemiste kans en jammer van alle tijd, energie en geld. Het is voor te stellen dat mensen tijdelijk pleegzorg bieden om de lange wachttijden voor de adoptieplaatsing te overbruggen en dat langdurige pleegzorg overgaat in pleegoudervoogdij of adoptie. Alles om ervoor te zorgen dat kinderen zo snel mogelijk bestaanszekerheid wordt geboden.

Pleegzorg kent een lange en goede traditie van begeleiding en ondersteuning. Bij adoptie ontbreekt het hier aan. Op zich vreemd, want uit onderzoek blijkt dat adoptiegezinnen vaak een beroep op hulpverlening doen. Ook daar ligt een mogelijkheid tot het leggen van verbindingen. Ondersteuning is geen overbodige luxe, maar een recht voor kind en gezin.

Een koepel adoptie en pleegzorg zou hierbij een rol kunnen spelen. Er kan namelijk alleen vernieuwing en verbinding plaatsvinden als er ook regie wordt gevoerd. Wat mij betreft het liefst op landelijk niveau. Dat laatste is wel een heikel punt in de gehele jeugdzorg: er zijn veel goede initiatieven, maar het is niet altijd duidelijk wie de regie heeft. Wanneer dan nieuwe dingen ontwikkeld zijn, zijn implementatie en borging problematisch.”

Wat kan de pleegzorg aan adoptiezorg hebben en omgekeerd: wat kan de adoptiezorg aan pleegzorg hebben?

“Allereerst denk ik dat er meer kinderen sneller en adequater geholpen worden. Dat is mijns inziens het belangrijkste doel. Verder is mijn ervaring dat openheid, dialoog en samenwerking altijd tot nieuwe inzichten leiden. Een inventarisatie van de praktijk kan de start zijn: wat zijn de overeenkomsten en verschillen en waar liggen te ontwikkelen gebieden? Een ander voorbeeld is dat adoptie veel kan leren van de openheid en het omgaan met ouders in de pleegzorg. Het concept ‘open adoptie’ is ook voor binnenlandse adopties nog niet van toepassing in Nederland. Dat zou wat mij betreft een terrein zijn waar veel van de pleegzorg geleerd kan worden. Juridisch gezien zouden er ook meer en andere verbindingen gelegd kunnen worden zodat het geheel aan vormen van pleegzorg en adoptie ook goed is verankerd in de wet.”

Is er nu al sprake van enige samenwerking in deze twee vormen van gezinsopvoeding? Wellicht in andere landen?

“Op kleine schaal zijn er initiatieven om adoptie en pleegzorg bij elkaar te brengen. Zo is er sprake van gespecialiseerde adoptiezorg binnen Horizon Jeugdzorg (3). Ondersteuning van gezinnen gebeurt soms vanuit eenzelfde methodiek, een voorbeeld is video-interactiebegeleiding aan pleeg- en adoptiegezinnen. In Groot-Brittannië wordt samengewerkt tussen beide sectoren, dat heeft natuurlijk haken en ogen, maar het zou goed zijn om eens te kijken hoe men dit vorm heeft gegeven en wat wij daarvan kunnen leren.”

Hoe zou de samenwerking er over vijf jaar uit kunnen zien?

“Dat kan nog alle kanten op. In de praktijk ben ik een voorstander van het starten met een geïntegreerde instroomprocedure, gezamenlijke voorlichting en beoordeling. De stappen die daarna volgen, komen vanzelf aan bod. Dan valt te denken aan het aanpassen van matching- en begeleidingsvormen aan behoeften van kind en gezin voor zowel adoptie en pleeggezinnen rond de centrale thema’s in adoptie en pleegzorg: hechting, contact, continuïteit en identiteit. Concrete uitwerking kan alleen door en in de praktijk met maar een hoofddoel: duidelijkheid, snelle en goede hulp voor het kind.” •

(1)  www.adoptionresearch.nl
(2)  www.adoptiepraktijk.nl
(3)  Horizon Jeugdzorg is een aanbieder van jeugdzorg, waaronder pleegzorg. De organisatie is werkzaam in Zuid-Holland.


Tags: ,