Het deugdenproject geeft kinderen een stevige morele basis

Mijn collega Mirte Loeffen schreef vorig jaar in Mobiel nummer 6 over ‘Het grote deugdenboek voor ouders en kinderen’ (1) Volgens Loeffen “een mooie, praktische, nuttige aanvulling voor de boekenkast van elke pleegouder!” Deze zomer maakten de auteurs een wereldtour om hun deugdenproject onder de aandacht te brengen. Ze bezochten onder andere Scandinavië, Papoea Nieuw-Guinea, Australië en de Samoa-eilanden. Hun rondreis startte in Amsterdam met een lezing en workshop. Ik ontdekte deze avond iets van waarde.

De Popovs besloten zo’n vijftien jaar geleden iets te ondernemen tegen het toenemende geweld in gezinnen en tussen kinderen onderling. Zij waren geschokt door een onderzoek onder jongeren die, schijnbaar zonder enige aanleiding, andere kinderen hadden doodgeschoten. Waarom? Bijna alle jongeren gaven als antwoord: “Ik verveelde me.” Dit is niet de verveling van uw kind dat een middagje zappend op de bank hangt. Deze jongeren weten geen enkele betekenis aan hun leven te geven. Linda Popov werkte als psychiatrisch verpleegkundige met suïcidale jeugdigen. Ook bij hen zag ze deze doelloosheid, het gebrek aan richting in hun leven. Zelf herken ik dit bij sommige pleegkinderen.

De Popovs bestudeerden de geschriften van de grote wereldreligies. Hieruit verzamelden ze meer dan driehonderd deugden, karaktereigenschappen, die in aanleg in ieder van ons aanwezig zijn. Zij selecteerden 52 deugden.

Ze zijn tijdloos en niet aan een plaats of cultuur gebonden. Iedereen ter wereld gelooft immers in liefde of bewondert moed. Door deze deugden in kinderen tot ontwikkeling te brengen, geef je hun een stevige morele basis.

Deugd benoemen versterkt eigenwaarde

Is het moeilijk om deugden te (helpen) ontwikkelen? “Nee. Je hoeft ze alleen maar te benoemen en bewust toe te passen in het dagelijks leven”, antwoordt Linda Popov. Ze geeft de aanwezigen een oefening op, die ik later zelf met kinderen en volwassenen herhaal. Bedenk iemand die je bewondert en vertel waarom. Er worden uiteenlopende mensen genoemd. Nelson Mandela, echtgenoot, Gaudì, oma, Anastacia, Johan Cruijff. Ze worden bewonderd vanwege hun moed, begrip, doorzettingsvermogen, vrolijkheid, creativiteit, behulpzaamheid, compassie, trouw. Niemand, ook de kinderen niet, noemt zaken als rijkdom, schoonheid, roem, succes. We blijken vanzelf de taal der deugden, zoals de Popovs dit noemen, te spreken. Toch plakken we graag negatieve etiketten op mensen. We noemen ons kind lui, druk, onhandig. Wie kritiek geeft, is geen goede opvoeder. Je drukt het kind naar beneden, diskwalificeert hem of haar. Kruipt je peuter achter je rug als je haar vraagt de buurman gedag te zeggen? Grote kans dat je geïrriteerd uitroept: “Doe toch niet altijd zo verlegen.” Linda Popov raadt een andere reactie aan: “Ik klets even met de buurman. Misschien lukt het je straks wel om vriendelijk te zijn.” Als je in plaats van de ‘slechte’ eigenschap, de deugd van het kind benoemt, versterk je zijn gevoel van eigenwaarde.

Gedrag corrigeren met behulp van deugden

Als je weet welke deugd(en) je nodig hebt om iets te bereiken, heb je meer kans om te slagen. Popov geeft het voorbeeld van een tienjarige jongen met ADHD waarvan de opa is over­leden. Het kind was dol op opa en wil heel graag naar de begrafenis. Maar hoe moet hij dat volhouden, terwijl hij normaliter nog geen vijf minuten stil kan zitten? Welke deugden moet hij aanboren? De liefde voor zijn opa, geduld, doorzettingsvermogen, doelgerichtheid. Door dit samen met het kind te benoemen, door mee te leven (ook een deugd) in de trant van “het gaat heel lang duren en natuurlijk is dat erg moeilijk voor je” en door hem te steunen “als het niet lukt, knijp je me maar in mijn hand, dan gaan we samen even naar buiten” help je hem enorm.

Als een kind bang is om in het donker te slapen, proberen we het gerust te stellen. Misschien controleer je of er geen monsters onder het bed zitten. Wellicht ga je verder en laat je een lampje branden, met het gevaar dat je kind nooit meer in het donker kan slapen. Linda Popov stelt voor om eens rustig samen uit te zoeken, waar het nu precies bang voor is. Luister naar wat je kind vertelt.

Vraag vervolgens welke deugd het denkt nodig te hebben om wel in het donker te kunnen gaan slapen. Waarschijnlijk is moed het antwoord. “Hoe denk je, ondanks je angst, toch die moed te kunnen vinden?”

Het kind komt zelf met oplossingen. “Ik kan een liedje zingen, ik ga aan morgen denken want dan gaan we naar oma, ik ga samen met beer slapen want die is nooit bang.”

Ongewenst gedrag kun je corrigeren door een deugd in stelling te brengen. In een winkel vol breekbare spullen kun je in plaats van verbieden ook uitleggen dat respect voor deze spullen op zijn plaats is en dat het kind vooral en alleen zijn ogen moet gebruiken. Als je dochter veel te laat van een feestje thuiskomt, kun je boos worden en haar van alles verwijten. Helaas roept dit bij haar vaak boosheid op. Beter is het om je bezorgdheid te laten blijken. Dan toon je een deugd, hetgeen haar de mogelijkheid geeft haar deugden begrip, rekening houden met, verantwoordelijkheid te benutten.

Mogelijkheid tot herstel

Het aantrekkelijke van het deugdenproject is dat het voor iedereen geschikt is en dat je het zelf toe kunt passen. Er zijn 52 deugdenkaarten, elk met een deugd en uitleg. Je kunt willekeurig een kaart-van-de-week trekken en je, alleen of met het hele gezin, een week lang op die deugd richten. Je kunt ook een bepaalde kaart kiezen, omdat je die deugd verder wilt ontwikkelen of omdat je die hard nodig denkt te hebben. Daarnaast zijn er mogelijkheden om cursussen te volgen. (2)

Tijdens de workshop ontmoet ik Annette van der Put. Zij geeft cursussen aan ouders en op scholen over het deugdenproject. Ze blijkt al jaren pleegmoeder te zijn. “Ik vond het deugdenproject meteen een geweldig initiatief en heb in 2004 twee cursussen gevolgd. Begin 2006 ben ik officieel facilitator geworden van Virtues Project Nederland. In die twee jaar heb ik veel toegepast in mijn eigen gezin. Wat je niet zelf leeft, kan je tenslotte ook niet uitdragen. De reden dat ik zo hard zocht naar methoden om kinderen en hun ouders te helpen is het schrijnende verdriet en de onmacht bij gezinnen waar het fout gaat. Het deugdenproject geeft zoveel hoop en houvast. Waardering en erkenning is erg belangrijk en de deugdentaal helpt daar goed bij. Als je leert zien dat alle dingen die scheef gaan, leer­momenten kunnen worden, is er altijd mogelijkheid tot herstel.

Daar richt je je ook op als pleegouder, tenminste ik wel en daarvoor is het nooit te laat!” •

(1) Linda Kavelin-Popov, Dan Popov en John Kavelin, Uitgeverij de Zaak, 2004, ISBN 90 77770 011.

Meer informatie op: www.virtuesproject.com of www.uitgeverijdezaak.nl.

(2) www.virtuesproject.nl


Tags: ,