Heimwee en loyaliteit

Auteur: Nicoline Mensink  

Pleegkinderen laten veel achter van de dingen die ze gewend waren. Bij heimwee denk ik gelijk ook aan loyaliteiten. Loyaliteit is een term uit de ‘contextuele benadering’, ontwikkeld door de Hongaars-Amerikaanse psychiater Ivan Boszormenyi-Nagy. Hij verwijst met het woord ‘context’ naar de verbondenheid van de mens met anderen. Kernwoorden in de contextuele benadering zijn ‘de balans van geven en nemen’ en ‘loyaliteit’.

De loyaliteit van kinderen naar hun ouders heeft twee belangrijke grondbeginselen:
1.  Zijnsloyaliteit (of bloedverwantschap): het kind heeft van zijn ouders het leven, het bestaan gekregen.
2.  Verworven loyaliteit: door de zorg en liefde die opvoeders investeren in het kind, verdienen ze het recht om iets terug te krijgen.

Als een kind bij zijn eigen ouders opgroeit, zullen beide loyaliteiten aanwezig zijn. De verbondenheid die elk kind heeft met zijn ouders door het feit dat hij/zij uit hen voortkomt, wordt versterkt door de verdiensten van die ouders. Bij geplaatste kinderen is er de zijnsloyaliteit met de biologische ouders. Daarnaast is er verworven loyaliteit naar de pleegouders, door de zorg en de opvoeding.

Kind wil geven

Kinderen hebben niet alleen zorg nodig. Een kind moet ook terug kunnen geven. Het geven is onderdeel van de balans. Kinderen die opgroeien bij hun ouders, krijgen meestal de kans te geven aan de ouders. Kinderen die niet bij hun ouders wonen, hebben het wat dat betreft moeilijker.
Zij hebben minder kansen om iets terug te geven. Bovendien hebben hun ouders het dikwijls erg zwaar en dit versterkt het verlangen van het kind om iets voor die ouders te kunnen doen. Dit vraagt veel van de pleegouders. Zij moeten kinderen de mogelijkheid bieden om te geven aan hun ouders.

Kinderen kunnen heel erg boos zijn op hun ouders, hen zelfs haten of er bang voor zijn. Toch blijft er ook dan een vorm van loyaliteit bestaan. Het kind zal bijvoorbeeld niet toelaten dat anderen over zijn ouders kwaadspreken of het zal zich afsluiten van degene die dat doet. Dit is echter een onbewust proces bij een kind. We noemen dat ‘onzichtbare’ loyaliteit.

Bewaken van gevoelens

Kinderen die niet bij hun biologische ouders opgroeien, hebben loyaliteiten en heimweegevoelens. In hoeverre kunnen en mogen kinderen daaraan toegeven? Als verzorgende ouder, die veel investeert, kan het moeilijk zijn en ondankbaar voelen als een kind heimweegevoelens laat zien naar zijn ouders.
Het lijkt bijna niet naast elkaar te kunnen bestaan. Kinderen weten meestal feilloos of hun verzorgende ouder hier mee uit de voeten kan. Ook een kind dat het (nog) niet over zijn ouders heeft of over hoe het voelt om niet bij de ouders op te groeien, heeft recht op bewaking van deze gevoelens. De contextuele benadering zegt daarover dat je geen dingen moet doen waar iemand niet aan toe is, maar wel in je achterhoofd moet houden dat bepaalde gevoelens aanwezig zijn. Aan hulpverleners de taak om pleegouders erkenning te geven voor deze moeilijke klus.

Pleegouders die heimweegevoelens van hun pleegkinderen verstaan als iets wat er gewoon is en dat losstaat van hun investeringen, zijn voor pleegkinderen gouden mensen. Deze mensen zullen het kunnen toelaten dat het kind op de een of andere manier iets kan teruggeven aan zijn biologische ouders.  •

Nicoline Mensink is werkzaam als ambulant werker in gezinnen en als contextueel trainer bij OCK het Spalier, een  jeugdhulpverlenende instelling in Santpoort-Noord.


Tags: , ,