Pleegzorg en justitie

Auteur: Irene Stam  

Het is nu 100 jaar geleden dat de eerste kinderwetten ontstonden. Dit had vooral te maken met tucht en weinig met behandeling. Iedereen die met ontspoorde jongeren te maken heeft, zal wel eens van Rentray gehoord hebben. Dit is een particuliere justitiële jeugdinrichting voor jongens en meisjes van 12 tot 23 jaar. Ze hebben ernstige

gedragsproblemen en worden om die reden door het ministerie van justitie bij de inrichting aangemeld. Er zijn opvanggroepen, gesloten en open behandelgroepen in Eefde, Rekken, Apeldoorn en Lelystad. In totaal kunnen er 400 jongeren worden opgenomen.
Rentray is een maatschappelijke resultaatgerichte onderneming. Het behandel- en onderwijsaanbod wordt voortdurend aangepast aan veranderende wetenschappelijke en maatschappelijke inzichten. Dit najaar hebben we met de Mobielredactie een bezoek gebracht aan Rentray in Eefde.
Daarnaast bezochten we een interessante bijeenkomst in november jl. over dit onderwerp van de NVP (Nederlandse Vereniging voor Pleeggezinnen). In dit artikel koppelen we beide gebeurtenissen.

Wie binnenkomt bij Rentray in Eefde zal zich verbazen over de moderne en ruime opzet van de instelling. Die ligt even buiten de dorpskern op een groot landgoed en heeft verschillende gebouwen die de laatste jaren zijn gemoderniseerd. Bij de jongeren die op Rentray worden geplaatst, is sprake van ernstige problematiek. De jongens en meisjes hebben allen een lange geschiedenis in de jeugdhulpverlening achter de rug. De jongeren kunnen alleen geplaatst worden na een maatregel van de kinderrechter onder de noemers ‘plaatsing in een jeugdinrichting’, voogdij of ondertoezichtstelling. Tevens is een machtiging uithuisplaatsing nodig of aanvullend een gesloten machtiging voor de gesloten groepen.

De behandeling is een traject dat de jongere moet doorlopen. Dat loopt van een strakke structuur met veel externe sturing tot minder regelgeving, waarbij een beroep wordt gedaan op eigen verantwoordelijkheid ter voorbereiding op zelfstandigheid. Het startpunt is afhankelijk van leeftijd en problematiek. Bij de gesloten groepen staat een strakke structuur centraal en kunnen de jongeren niet uit het gebouw.

Discussies

Deze vorm van behandeling stond centraal op de avond van de NVP in Haarlem. Er werd gediscussieerd over de stelling dat jeugdgevangenissen niet bestaan in Nederland. Alle aanwezigen waren van mening dat dit te makkelijk is om te zeggen. Vaak zijn er hoge muren, soms prikkeldraad en dichte deuren. Dit alles doet erg denken aan een gevangenis. Veelal zit je met meerdere jongeren op een kamer, grote groepen en weinig begeleiding. Net als in een echte gevangenis is er weinig tot geen privacy en zeker geen bewegingsvrijheid. De 17 justitiële jeugdinrichtingen die er in Nederland zijn, hebben helaas wel veel weg van een strafinrichting. Natuurlijk zijn er grote verschillen tussen de inrichtingen.

In Rentray bijvoorbeeld wordt er gelijk vanaf de plaatsing een behandelplan opgesteld en wordt er gekeken naar de leeftijd van de jongeren. Als jongeren van acht jaar samen zitten met jeugdigen van zestien jaar, kan er natuurlijk nauwelijks gericht gewerkt worden. Ook blijkt regelmatig dat slachtoffers en daders (niet van hetzelfde delict, maar wel met dezelfde problematiek) bij elkaar op een afdeling zitten.

Toekomstperspectief

Uit een onderzoek blijkt dat 70% van de jongeren die een OTS-uitspraak hebben er na 5 jaar nog net zo aan toe zijn of zelfs slechter. Het is duidelijk dat een jongere die in aanmerking komt voor een behandeling in Rentray meer kans heeft om een goed toekomstperspectief te ontwikkelen.

Men probeert in Eefde te realiseren dat de jongeren zelfstandig kunnen wonen en kunnen voorzien in hun eigen levensonderhoud. Hun eigen verantwoording is iets waar ze doorlopend op worden gewezen. Dit blijkt de motivatie voor behandeling te bevorderen. Er is een mogelijkheid om school te bezoeken op het terrein, er zijn aangepaste scholingsprogramma’s op VMBO-niveau. Slechts een enkeling bezoekt een school buiten het terrein. Vooral in het begin is er dus weinig tot geen contact met de buitenwereld. De jongeren worden echt op zichzelf teruggeworpen. Daarna is er een gefaseerd vrijhedenbeleid waarbij telkens geëvalueerd wordt hoe de jongeren met vrijheden omgaan.

Tevens is er een ontmoedigingsbeleid voor alcohol en drugs. Rentray probeert om het overwegend negatieve patroon van omgaan met andere mensen te doorbreken. Tijdens de behandeling is er nauw contact met de ouders of wordt geprobeerd de band tussen ouder en kind te herstellen. Waar ouders geheel ontbreken tracht men vervangende sociale netwerken aan te brengen. Natuurlijk is niet elke jongere die wordt opgenomen in staat om alle problemen het hoofd te bieden, ook hier vertrekken jongeren die weer terugvallen in de oude problematiek. Men probeert hen in ieder geval zo goed mogelijk af te leveren. Rentray zal niet de enige instelling in Nederland zijn die deze visie hanteert.

Bijeenkomst Haarlem

Een andere punt van discussie tijdens de avond in Haarlem was: ‘Opgesloten probleemjongeren en jonge criminelen in detentie zijn één pot nat!’ Helaas blijkt dit maar al te waar te zijn.
De helft van alle beschikbare plaatsen (circa 1200) wordt ingenomen door probleemjongeren die geen strafbaar feit hebben gepleegd, maar toch achter de tralies worden gezet omdat men niet weet wat er mee moet gebeuren of omdat er geen andere plek is waar ze naar toe kunnen. Voordat er in 2003 enkele probleemgevallen via de tv onder de aandacht van het grote publiek werden gebracht, was er bijna geen aandacht voor deze groep jongeren.

Bij volwassen gedetineerden worden criminelen niet bij psychiatrische patiënten geplaatst: hierin wordt duidelijk verschil gemaakt. Maar waarom gebeurt dat dan wel bij jongeren? Probleemjongeren horen niet bij jongeren die een delict hebben gepleegd. Natuurlijk kunnen beide groepen gedragsstoornissen hebben die overeen komen, toch mogen ze niet bij elkaar geplaatst worden.

Een delinquent wordt doorgaans niet behandeld, een probleemjongere heeft behandeling nodig om niet over een paar jaar delinquent te worden. Gelukkig blijkt de regering ook wel in te zien dat er zaken veranderd moeten worden. Helaas is er een capaciteitstekort, waardoor er nog niet echt iets veranderen kan.  •

De avond in Haarlem werd mede georganiseerd door de stichting Misplaatst. Deze stichting biedt hulp aan ouders wiens kind op civiel/ rechtelijke titel is ondergebracht in een Nederlandse jeugdgevangenis. Dat deze hulp nodig is blijkt wel uit de vele, vaak schrijnende reacties van ouders en betrokkenen.
Voor meer informatie over de stichting Misplaatst kunt u terecht op internet: www.misplaatst.info.


Tags: ,